IV SA/Gl 559/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Walentek (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga – Gajewska Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz – Kunicka Protokolant Paulina Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 marca 2012 r. sprawy ze skargi A. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego uchyla zaskarżoną decyzję i określa, że nie może być ona wykonana. Wójt Gminy P. decyzją z dnia [...] nr [...], wydaną na podstawie art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 30 ust. 1 i ust. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 139, poz. 992 z późn. zm.), zobowiązał A.L. do zwrotu zasiłku rodzinnego otrzymanego w okresie od [...] do [...] w wysokości [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że decyzją nr [...] z dnia [...] uchylono świadczenia rodzinne z dniem [...]. Są to świadczenia nienależnie pobrane, w związku z uzyskaniem przez żonę strony dochodu. Po ponownym rozliczeniu dochodu ustalono, że dochód z 2008 roku po doliczeniu dochodu uzyskanego w 2010 roku wyniósł [...] zł i przekroczył ustawowe kryterium dochodowe. Kwota ta podlega zwrotowi w terminie 14 dni od daty otrzymania decyzji wraz z ustawowymi odsetkami. A.L. złożył od powyższej decyzji odwołanie nie zgadzając się ze stanowiskiem organu I instancji, iż po podjęciu przez jego żonę zatrudnienia przestał kwalifikować się do otrzymywania w dalszym ciągu zasiłku rodzinnego ze względu na przekroczenie kryterium dochodowego, gdyż w latach 2008/2009 żona nie uzyskiwała dochodów. Ponadto podniósł, że nie jest w stanie zwrócić w całości żądanej kwoty wraz z ustawowymi odsetkami. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu Kolegium, w celu oceny prawidłowości kwestionowanej decyzji, przywołało uregulowania art. 30 ust. 1, art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Następnie wskazano, że organ I instancji decyzją z dnia [...] nr [...] przyznał A.L. prawo do zasiłku rodzinnego na okres od [...] do [...] na dziecko O.L. w wysokości [...] zł miesięcznie. A.L. spełniał bowiem ustawowe przesłanki do otrzymania tego świadczenia, a w szczególności legitymował się dochodem w wysokości [...] zł. Decyzja została podjęta w wyniku rozpatrzenia jego wniosku z dnia [...] o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego, z którego wynikało, że jest jedynym żywicielem rodziny, a jego żona nie osiągała dochodów. Ponadto składając ten wniosek podpisał oświadczenie, że zapoznał się z warunkami uprawniającymi do tego zasiłku oraz że został pouczony o konieczności powiadomienia podmiotu realizującego świadczenia rodzinne o zaistnieniu okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń, w tym uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do zasiłku rodzinnego. Podkreślono dalej, że przy okazji składania wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego na okres zasiłkowy 2010/2011 A.L. poinformował o uzyskaniu przez żonę M.L. dochodu i na powyższą okoliczność przedstawił zaświadczenie z dnia [...], z którego wynika, że jest zatrudniona od [...] na czas określony do dnia [...] i za pierwszy przepracowany miesiąc ([...]) uzyskała wynagrodzenie [...] zł. W konsekwencji organ I instancji dokonał ponownego rozliczenia dochodu rodziny z uwzględnieniem uzyskanego dochodu i ustalił, że dochód z roku 2008 r. po doliczeniu uzyskanego w roku 2010 wyniósł [...] zł na osobę w rodzinie i przekroczył kryterium dochodowe. W związku z powyższym uchylił decyzją z dnia [...] wypłatę zasiłku rodzinnego. Jednocześnie decyzją Nr [...] uznał zasiłki rodzinne wypłacone za okres od [...] do [...] za nienależnie pobrane. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. decyzją z dnia [...] orzekło o uchyleniu tej decyzji i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji ze względu na brak zawiadomienia strony o wszczęciu postępowania, wadliwość sentencji zaskarżonej decyzji oraz jej uzasadnienia. Po zawiadomieniu strony o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych organ I instancji wydał zaskarżoną decyzję, która w ocenie Kolegium odpowiada prawu. Kolegium wyjaśniło, że obowiązek zwrotu świadczenia ma charakter następczy, a więc uzależniony od tego czy strona była należycie pouczona o przesłankach, które w sposób negatywny warunkują pobieranie przyznanych jej świadczeń. Kolegium stwierdziło, że takie pouczenie było zawarte we wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego, a także w decyzji przyznającej jej to świadczenie. Pouczenia te były w ocenie Kolegium czytelne, jasne i zrozumiałe. W związku z tym strona wiedząc o podjęciu przez żonę zatrudnienia w okresie na który przyznano zasiłek, winna niezwłocznie o tym powiadomić GOPS w P. Nadto Kolegium wyjaśniło, że dla ustalenia dochodu rodziny pod uwagę wzięto dochód rodziny uzyskany w roku 2008, do dochodu rodziny organ I instancji prawidłowo przyjął dochód uzyskany przez M.L. z tytułu podjęcia w dniu [...] zatrudnienia, doliczając do dochodu za 2008 rok kwotę [...] zł stanowiącą wynagrodzenie za pełny przepracowany miesiąc. Po ponownym rozliczeniu dochodu z uwzględnieniem uzyskanego dochodu ustalono, że miesięczny dochód na osobę w rodzinie wyniósł [...] zł. Jednocześnie organ odwoławczy wskazał, że ewentualne umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń może nastąpić w odrębnym postępowaniu na wniosek osoby zainteresowanej. A.L. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wyraził swoje niezadowolenie z decyzji Kolegium. Podniósł, że w okresie zasiłkowym 2009/2010 dochód na członka rodziny wynosił [...] zł. W [...] żona podjęła zatrudnienie i za pełny przepracowany miesiąc otrzymała wynagrodzenie w wysokości [...] zł, a zdaniem GOPS w P. dochód z [...] zł wzrósł do [...] zł. Dla skarżącego niezrozumiałe jest zatem na jakiej zasadzie liczony jest dochód tym bardziej, że za okres zasiłkowy 2010/2011 otrzymał zasiłek rodzinny, ponieważ miesięczny dochód w przeliczeniu na członka rodziny wyniósł [...] zł. W odpowiedzi na skargę organ przytoczył argumentację powołaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i postulował oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: W pierwszej kolejności należy wskazać, że sąd administracyjny uprawniony jest do badania zaskarżonej decyzji wyłącznie pod względem zgodności z prawem, to znaczy ustalenia, czy organy administracji prawidłowo zinterpretowały i zastosowały przepisy prawa w oparciu o należycie ustalony stan faktyczny sprawy (art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm., a także art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Przy czym sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 tej ustawy). Zaskarżona decyzja nie może się ostać, bowiem zapadła z naruszeniem prawa materialnego, mającym wpływ na wynik sprawy. Mianowicie podstawą rozstrzygnięć organów obu instancji było ustalenie, że po doliczeniu do dochodu rodziny skarżącego, rozumianego jako przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, dochodu uzyskanego w kwocie [...] zł z [...] należy stwierdzić przekroczenie kryterium ustawowego wynoszącego 504 zł. Stanowisko to jest sprzeczne z ugruntowaną w orzecznictwie sądowym wykładnią przepisów art. 3 pkt 2 i art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm.) oraz § 18 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 105, poz. 881 ze zm.). Wprawdzie organy nie powołały w swoich decyzjach § 18 wskazanego wyżej rozporządzenia, to jednak obliczyły dochód strony w sposób odpowiadający jego literalnemu brzmieniu. Tymczasem podkreśla się w szczególności, że literalne rozumienie § 18 ust. 1 rozporządzenia, prowadziłoby do wniosku, że przepis ten jest niezgodny z ustawą i Konstytucją (por. wyrok NSA z dnia 9 grudnia 2010 r., sygn. akt I OSK 1321/10 publ.: Lex nr 744973, wyrok NSA z 22 grudnia 2009 r. sygn. akt I OSK 990/09, wyrok NSA z 22 października 2009 r. sygn. akt I OSK 351/09 publ.: w internetowej bazie orzeczeń CBOSA). Sąd w niniejszym składzie całkowicie podziela tą linię judykatury, która w rezultacie wypracowała pogląd, że sposób wyliczenia dochodu, o którym stanowi przepis § 18 ust. 1 rozporządzenia polegać musi na ponownym ustaleniu przeciętnego miesięcznego dochodu na członka rodziny w roku bazowym z uwzględnieniem uzyskanego dochodu. Dlatego też sposób wyliczenia dochodu, oznacza obowiązek organu ponownego ustalenia przeciętnego miesięcznego dochodu na członka rodziny skarżącego w roku kalendarzowym z uwzględnieniem uzyskanego dochodu. Przeciętny miesięczny dochód przypadający na jednego członka rodziny winien być liczony w ten sposób, że do dochodu uzyskanego w roku poprzedzającym okres zasiłkowy należy doliczyć dochód uzyskany z tytułu podjęcia zatrudnienia i dopiero od tak zsumowanego dochodu liczyć dochód miesięczny rodziny, a następnie dochód przypadający na jednego członka rodziny. W następstwie nieprawidłowego ustalenia wysokości dochodu na osobę w rodzinie skarżącego z uwzględnieniem art. 3 pkt 24 ustawy o świadczeniach rodzinnych mogło być bezpodstawne domaganie się zwrotu świadczeń rodzinnych jako nienależnie pobranych. O nienależnie pobranym przez skarżącego świadczeniu w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 tej ustawy, można by bowiem mówić dopiero wtedy, gdyby zmiany w sytuacji dochodowej jego rodziny, jakie nastąpiły po roku 2008 były tego rodzaju, że skutkowałyby ustaniem prawa do spornych świadczeń, a zatem, gdyby spowodowały przekroczenie kryterium warunkującego ich pobieranie, wskazanego w art. 5 ust. 1 cytowanej ustawy. Jednocześnie Sąd zwraca uwagę, iż powołanie się na decyzję z [...] o "uchyleniu wypłaty świadczeń: zasiłek rodzinny" nie przesądza o zwrocie tego świadczenia jako nienależnie pobranego. Decyzja ta została wydana na podstawie art. 155 k.p.a. i nie rozstrzygała kwestii nienależnie pobranego świadczenia. Ponadto rozstrzygnięcie (sentencja) zawarte w tej decyzji nie mieści się w normie art. 155 k.p.a. Nie mieści się także w powołanym dodatkowo w podstawie tej decyzji art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przy czym zauważyć należy, że wydanie decyzji administracyjnej nie może nastąpić w oparciu o dwa różne tryby postępowania oparte na odmiennych przesłankach. Ponadto sam art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych zawiera różne sytuacje skutkujące uchyleniem ostatecznej decyzji administracyjnej. Ponownie rozpoznając sprawę, organ kierując się zaleceniami zawartymi w niniejszym wyroku, dokona ustaleń zgodnych ze wskazaniami Sądu i ponownie oceni, czy okoliczności sprawy dawały podstawę do zastosowania art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z tych względów z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 z 2002 r., poz. 1270 ze zm.) orzeczono, jak w sentencji.