II SA/Sz 223/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz, Sędziowie Sędzia NSA Grzegorz Jankowski (spr.), Sędzia NSA Stefan Kłosowski, Protokolant Małgorzata Płocharska-Małys, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 25 kwietnia 2012 r. sprawy ze skargi K. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza z dnia [...] nr [...]. W dniu [...] wpłynął do Ośrodka Pomocy Społecznej wniosek K.B. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem Z.B. Do wniosku ww. dołączył orzeczenie lekarza orzecznika ZUS stwierdzające wobec Z.B. znaczny stopień niepełnosprawności. Burmistrz Miasta i Gminy decyzją z dnia [...] odmówił K.B. przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na okoliczność pozostawania przez osobę wymagającą opieki w związku małżeńskim. Powyższą decyzję Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło w dniu [...] przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie, organ odwoławczy wskazał, że Burmistrz dokonał niewłaściwej interpretacji art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.). W tym względzie Kolegium wyjaśniło, że nieuprawniona jest wykładnia w myśl której osoba sprawująca opiekę, na której ciąży obowiązek alimentacyjny z art. 128 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, traci prawo do świadczenia z uwagi na fakt pozostawania osoby, nad którą sprawuje opiekę w związku małżeńskim. Organ mając na uwadze powyższe podniósł, iż w rozpoznawanej sprawie nie dokonano wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności sprawy. Nie zbadano bowiem, czy żona Z.B. – D.B. może opiekować się niepełnosprawnym mężem. W tym względzie nie odniesiono się do znajdującego się w aktach sprawy orzeczenia o niepełnosprawności żony oraz złożonych w tej mierze oświadczeń. Ponadto organ odwoławczy zwrócił uwagę na brak w aktach dowodów potwierdzających okoliczność rezygnacji lub niepodejmowania pracy przez wnioskodawcę z uwagi na sprawowanie opieki nad ojcem. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, Burmistrz Miasta i Gminy, działając na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) decyzją z dnia [...] Nr [...] ponownie odmówił K.B. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem Z.B., powołując się na zaistnienie w sprawie negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj. pozostawanie przez osobę nad którą sprawowana jest opieka w związku małżeńskim. Od powyższej decyzji odwołanie złożył K.B. kwestionując zgodność z prawem odmowy przyznania świadczenia. Odwołujący się zarzucił naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędną jego interpretację i dokonanie rozstrzygnięcia w oparciu o literalne brzmienie tego przepisu. Podkreślił, że ugruntowane orzecznictwo sądowe nakazuje stosować wobec ww. unormowania wykładnię celowościową, zgodnie z którą samo pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim nie musi stanowić przeszkody do przyznania świadczenia innej osobie, w sytuacji gdy współmałżonek, z uwagi na swój stan zdrowia nie jest w stanie sprawować opieki. Podniósł także, iż organ nie zastosował się do wytycznych zawartych w decyzji Kolegium, albowiem nie ustalił okoliczności faktycznych co do stanu zdrowia D.B. Decyzją z dnia [...] Nr [...], wydaną w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w zw. z art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit ustawy o świadczeniach rodzinnych, Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzekło o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu organ odwoławczy przytoczył treść art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a ustawy o świadczeniach rodzinnych w myśl którego świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Dalej wywiódł, że małżonek jest osobą zobowiązaną w pierwszej kolejności do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym współmałżonkiem, a tym samym uprawnionym do wnioskowania o przyznanie mu z tego tytułu świadczenia pielęgnacyjnego. Wobec tego ewentualne przejęcie tego obowiązku przez osobę zobowiązaną w dalszej kolejności nie oznacza, że osoba ta będzie uprawniona do pobierania z tego tytułu świadczenia. Jest to bowiem możliwe, jedynie w sytuacji, gdy drugi z małżonków także legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, uniemożliwiającym sprawowanie opieki nad współmałżonkiem. W ocenie Kolegium w przedmiotowej sprawie, K.B. nie może być osobą uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego na swojego ojca, gdyż ten pozostaje w związku małżeńskim z D.B., która nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. K.B. na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, zarzucając organowi naruszenie prawa poprzez dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skarżący wyjaśnił, że oboje rodzice są niepełnosprawni i wymagają jego opieki. Ojciec ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności do dnia [...], zaś matka umiarkowany stopień niepełnosprawności na stałe. Matka z uwagi na nadciśnienie tętnicze i wszczepiony kardiowerter jest słabsza fizycznie i szybko się męczy, zatem nie może sprawować opieki nad mężem. W celu sprawowania opieki nad rodzicami skarżący zwolnił się z pracy w [...], a zatem – w jego ocenie- powinien otrzymać wnioskowaną pomoc od Państwa. Podniósł, że zaprezentowane w zaskarżonej decyzji stanowisko organu pozostaje w sprzeczności z orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego, w którym zaznaczono, że skoro członek najbliższej rodziny wywiązuje się ze swych obowiązków moralnych i prawnych wobec ciężko chorego krewnego, co wymaga od niego rezygnacji z zarobkowania, to winien w tych działaniach otrzymać odpowiednie wsparcie od Państwa. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji prowadzona na podstawie art. 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) doprowadziła do stwierdzenia, że skarga jest zasadna. W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja została wydana w oparciu o niewłaściwie ustalony stan prawny. Między wszczęciem postępowania a rozpoznaniem sprawy uległ zmianie przepis stanowiący podstawę prawną rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, tj. art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.). Skarżący wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, który wszczął postępowanie administracyjne, złożył w dniu [...], a więc przed dniem wejścia w życie nowelizacji art. 17 ustawy, tj. 14 października 2011 r. W takiej sytuacji stosownie do art. 3 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2011 r. Nr 205, poz. 1212), sprawy o świadczenia rodzinne podlegają rozpatrzeniu na zasadach i w trybie określonym w przepisach dotychczasowych. A zatem w niniejszej sprawie, pomimo dokonanej zmiany ustawy, należało przyjąć stan prawny obowiązujący na dzień złożenia wniosku, a nie na dzień wydania decyzji. Organy obu instancji odmawiając przyznania wnioskowanego przez skarżącego świadczenia pielęgnacyjnego powołały się na zaistnienie przesłanki negatywnej wynikającej z art. 17 ust. 5 lit. a ustawy. W brzmieniu obowiązującym przed nowelizacją przepis ten stanowił, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, zaś w wyniku nowelizacji zmieniono ten przepis poprzez dodanie "chyba, że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności". Rozpoznając sprawę organy wadliwie zastosowały i zinterpretowały art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a ustawy, co stanowi o naruszeniu prawa materialnego. Zdaniem Sądu, ww. unormowanie zarówno w brzmieniu obowiązującym przed nowelizacją jak i po nowelizacji, nie należy interpretować zgodnie z jego literalną treścią, lecz z uwzględnieniem wykładni celowościowej oraz wartości wynikających z art. 18 i 32 Konstytucji, tj. równości wobec prawa oraz ochrony małżeństwa i dobra rodziny. Powyższe stanowisko znajduje potwierdzenie w ugruntowanym orzecznictwie sądowoadministracyjnym, ukształtowanym pod wpływem wyroków Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r. sygn. akt P 27/07 oraz z dnia 15 listopada 2006r. sygn. akt P 23/05. Sąd w składzie rozpatrującym niniejszą skargę podziela tym samym pogląd sformułowany w judykaturze, że nieuprawniona jest taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a w związku z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w myśl której osoba sprawująca opiekę, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, o której mowa w art. 128 k.r.o., traci prawo do świadczenia z uwagi na fakt pozostawania osoby, nad którą sprawuje opiekę w związku małżeńskim i to w sytuacji, gdy małżonek tej osoby również takiej opieki wymaga (por. wyrok NSA z dnia 7 grudnia 2009 r. l OSK 723/09, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 27 stycznia 2011 r. sygn. akt IV SA/Gl 350/10, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 8 marca 2012 r. sygn. akt IV SA/Po 1/12, dostępne na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Innymi słowy rzecz ujmując pozostawanie w związku małżeńskim będzie stanowić tylko wtedy przeszkodę w przyznaniu świadczenia, gdy małżonek osoby wymagającej opieki będzie w stanie skutecznie taką pomoc świadczyć. Wobec tego, fakt pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim nie wyklucza możliwości uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego przez osobę zobowiązaną do alimentacji w dalszej kolejności, w sytuacji gdy zły stan zdrowia lub wiek małżonka uniemożliwia samodzielne sprawowanie opieki. Skarżący jako krewny w linii prostej (syn) jest niewątpliwie obciążony obowiązkiem alimentacyjnym w dalszej kolejności. Tymczasem w przedmiotowej sprawie (pomimo wytycznych zawartych w decyzji z dnia [...]) nie wyjaśniono, czy matka skarżącego z uwagi na swój stan zdrowia (niepełnosprawność w stopniu umiarkowanym orzeczona do dnia [...]) i wiek może wykonywać opiekę nad niepełnosprawnym mężem, a tym samym, czy wnioskujący syn jest uprawniony do świadczenia pielęgnacyjnego. Mając na względzie powyższe Sąd stwierdził, że organy obu instancji naruszyły przepisy prawa materialnego, tj. art. 3 ustawy zmieniającej oraz art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a w związku z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu złożenia wniosku w sposób mający wpływ na wynik niniejszej sprawy. W ramach ponownego rozpoznania wniosku skarżącego, organ administracji winien dokonać interpretacji przepisów prawa materialnego z uwzględnieniem oceny prawnej wyżej prezentowanej przez Sąd, nie pomijając rozważań na temat przesłanki pozytywnej warunkującej przyznanie wnioskowanego świadczenia, jak i oceny możliwości sprawowania opieki przez współmałżonka. W tych okolicznościach Wojewódzki Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił decyzje organów obu instancji.