II SA/Lu 265/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Sidor, Sędziowie Sędzia NSA Witold Falczyński, Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski (sprawozdawca), Protokolant Starszy asystent sędziego Łucja Krasińska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 18 maja 2012 r. sprawy ze skargi E. M. – Sz. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego uchyla zaskarżoną decyzję, która nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku oraz uchyla decyzję Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] r., nr [...]. Decyzją z dnia [...] Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej [...] przyznał E. M. zasiłek stały w kwocie 282,71 złotych miesięcznie na okres od 1 listopada 2011r. do dnia 30 listopada 2013r. W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, że jest ona osobą całkowicie niezdolną do pracy, prowadzącą samodzielnie gospodarstwo domowe. Jej jedynym dochodem jest dochód z gospodarstwa rolnego o powierzchni 0,9386 ha w kwocie 194,29 zł miesięcznie (0,9386 ha przeliczeniowego x 207 zł ). Organ uznał w tej sytuacji, że spełnia ona warunki wymagane do przyznania zasiłku stałego zgodnie z art. 37 ustawy o pomocy społecznej oraz opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne określonych w art. 66 ust. 1 pkt. 26 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Ponieważ wysokość zasiłku stałego stanowi różnicę pomiędzy kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej (477 zł), a dochodem tej osoby (194,29 zł), zasiłek stały ustalono w kwocie 282,71 zł miesięcznie (477 zł - 194,29 zł ). Na okres trwania świadczenia przyznano jej również ubezpieczenie zdrowotne. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzję organu i instancji utrzymało w mocy. Podzielając stanowisko Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w zakresie spełnienia przesłanek przyznania zasiłku stałego, Kolegium podzieliło także prawidłowość wyliczenia dochodu odwołującej się. Odnosząc się do oświadczenia strony, iż zły stan zdrowia uniemożliwia jej pracę w gospodarstwie rolnym, które w istocie nie jest użytkowane i nie przynosi żadnych dochodów, Kolegium stwierdziło, że okoliczności te nie mają znaczenia dla ustalenia jej dochodu. Art. 8 ust.9 wspomnianej ustawy wprowadza bowiem domniemanie, według którego z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 207 zł. Brzmienie powołanego przepisu wskazuje zdaniem Kolegium, iż określa on ryczałtowy tryb ustalania dochodu osiąganego z gospodarstwa rolnego, co oznacza, że każdy właściciel nieruchomości rolnej uzyskuje dochód miesięczny w wysokości 207 zł z ha przeliczeniowego, niezależnie od tego, w jaki sposób korzysta z tej nieruchomości i czy realnie może z tego tytułu osiągać dochody. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego E. M. przyznała, że wprawdzie wraz z mężem jest współwłaścicielką gospodarstwa rolnego o powierzchni 0,9386 ha przeliczeniowych, to jednak nie uprawia go i nie odnosi z tego tytułu żadnych korzyści. Od 5 lat nie mieszka w domu z którego została wyrzucona. Zauważyła, że skoro jest współwłaścicielką gospodarstwa, to dochód powinien zostać podzielony po połowie, bo przecież także jej mąż uzyskuje korzyści w takim samym wymiarze. Jeśli natomiast dochód przypisano tylko jej, to wynika z tego, że mąż nie odnosi żadnych korzyści. Podkreśliła, że znajduje się w trudnej sytuacji, a z kwoty 282, 71 złotych nie można przeżyć. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje stanowisko w sprawie i dodatkowo wyjaśniło, że bez znaczenia pozostaje fakt współwłasności gospodarstwa rolnego. Istotne znaczenie ma pozostawanie przez skarżąca w związku małżeńskim, a to z uwagi na występowanie między małżonkami bezudziałowej wspólności majątkowej, co oznacza niepodzielne prawo własności. Każdy zatem ze współmałżonków uprawniony jest do całej nieruchomości. Powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne Kolegium wyjaśniło, że każdy właściciel nieruchomości rolnej uzyskuje dochód miesięczny w wysokości 207 złotych z ha przeliczeniowego, bez względu na to czy uzyskuje z niego jakikolwiek dochód. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Wbrew zapatrywaniu skarżącej nie można podzielić poglądu, według którego dochód z gospodarstwa rolnego o jakim stanowi art. 8 ust. 9 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej ( tekst jedn. Dz. U z 2009r. Nr 175, poz. 1362 ze zmianami ) według którego z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 207 złotych ( §1 pkt 2 lit. e ) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej Dz. U. Nr 127, poz. 1055) można uwzględnić tylko wówczas, gdy gospodarstwo przynosi określone dochody. Przeciwnie, w orzecznictwie prezentowane jest jednoznaczne stanowisko, zgodnie z którym wspomniany przepis określa tzw. ryczałtowy tryb ustalania dochodu osiąganego z gospodarstwa rolnego, co oznacza, że jest on wyliczany jako wartość dochodu odpowiadającego powierzchni gospodarstwa z uwzględnieniem ha przeliczeniowych i kwoty dochodu ustalonej dla 1 ha przeliczeniowego niezależnie od faktycznej dochodowości konkretnego gospodarstwa ( wyrok NSA z dnia 17 lutego 2010r. I OSK 1292/09 LEX nr 595043 i podane tam orzecznictwo ). Bez znaczenia pozostaje zatem, czy gospodarstwo rolne jest uprawiane, czy też nie i z jakiego powodu oraz czy rzeczywiście przynosi ono dochody ( wyroki NSA z dnia 21 października 2010r. I OSK 928/10 LEX nr 745379, z dnia 4 stycznia 2011r. I OSK 1327/10, 7 grudnia 2009r. I OSK 724/09, 17 lutego 2010r. I OSK 1292/09, 19 stycznia 2006r. I OSK 777/05 wszystkie opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych ). Podzielając ocenę wyrażoną w powołanych orzeczeniach, zauważyć należy, że wprawdzie wspomniany przepis odnosi się wyłącznie do dochodu uzyskiwanego z 1 ha przeliczeniowego, to jednak nie może budzić wątpliwości, wobec używania również pojęcia dochodu z pozarolniczej działalności gospodarczej, że chodzi tu o prowadzenie gospodarstwa rolnego. Sama ustawa nie zawiera jednak ani definicji gospodarstwa rolnego, ani działalności rolniczej, nie odsyła też do definicji zawartych w innych ustawach. Brak jednoznacznego zdefiniowania nie może jednak prowadzić do wniosku, że nie sposób jest ustalić zakresu tych pojęć. W tej sytuacji uzasadnione wydaje się posłużenie wykładnią systemową. Jak bowiem trafnie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny żaden przepis prawa nie jest oderwaną jednostką, lecz występuje w pewnym kontekście systemowym – jest częścią określonego aktu normatywnego, który z kolei jest częścią określonej gałęzi prawa przynależącej do systemu prawa polskiego. Wykładając więc dany przepis prawa, należy brać pod uwagę zarówno jego relacje do innych przepisów danego aktu normatywnego (wykładnia systemowa wewnętrzna) oraz do przepisów zawartych w innych ustawach (wykładnia systemowa zewnętrzna por. wyrok z dnia 22 marca 2012r. II FSK 1839/10 CBOSA). W ocenie sądu istotnym jest w tym przypadku odniesienie się do ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych ( tekst jedn. Dz. U. Nr 139 z 2006r., poz. 992 ze zmianami). Celem tych ustaw jest bowiem nie tylko pomoc osobom najuboższym, ale i obie wprowadzają kryterium dochodowe uprawniające do uzyskiwania konkretnych świadczeń, w tym określają sposób liczenia dochodu z gospodarstwa rolnego. Ustawa o świadczeniach rodzinnych w art. 3 pkt.6 przez gospodarstwo rolne nakazuje rozumieć gospodarstwo w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 15 listopada 1984r. o podatku rolnym ( tekst jedn. Dz. U z 2006r. Nr 136, poz. 969 ze zmianami). Z kolei zgodnie z art. 2 ust.1 tej ustawy za gospodarstwo rolne uważa się obszar gruntów, o których mowa w art.1 o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha lub 1 ha przeliczeniowy, stanowiących własność lub znajdujących się w posiadaniu osoby fizycznej, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej, w tym spółki, nie posiadającej osobowości prawnej. Nie ma powodu sądzić, że przy podobnych celach jakim mają służyć, także dla potrzeb ustawy o pomocy społecznej nie należy stosować tej samej definicji. Przy takim założeniu oczywistym jest jednak, że za gospodarstwo rolne nie może być uznany obszar gruntów nie przekraczający kryterium obszarowego wyznaczonego w powołanym przepisie. ( inaczej niż w art. 55 (3) kc ). Jeśli zatem art. 8 ust.9 ustawy o pomocy społecznej dochód wiąże z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, brak przesłanek umożliwiających zakwalifikowanie gruntów do gospodarstwa rolnego nie pozwala także na zastosowanie ryczałtowego ustalenia dochodu, o jakim mowa w tym przepisie, także stosunkowo do powierzchni gruntów. Skoro w sprawie organy ustaliły, że skarżąca jest współwłaścicielką użytków rolnych o powierzchni fizycznej 0,5710 ha ( 0,9386ha przeliczeniowych - zaświadczenie z dnia 24 sierpnia 2011r. str.3 akt ), a więc nie spełniających pojęcia gospodarstwa rolnego w rozumieniu art.2 ust.1 ustawy o podatku rolnym ustalenie jej dochodu w oparciu o art. 8 ust.9 ustawy o pomocy społecznej nie było prawidłowe. To z kolei w oczywisty sposób wpłynęło na ustalenie wysokości samego zasiłku stałego, którego wysokość, według art. 37 ust.2 pkt.1ustawy ustala się jako różnicę pomiędzy kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej, a jej dochodem ( z ograniczeniem w tym przepisie wskazanym). Z tych powodów na podstawie art. 145 § 1 pkt.1 lit. a) i c) oraz art.135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( tekst jedn. Dz. U z 2012r. poz. 270 ) należało uchylić zarówno zaskarżoną decyzję jak i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej [...]. O niepodleganiu wykonania zaskarżonej decyzji orzeczono na podstawie art.152 wspomnianej ustawy.