II SA/Rz 283/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Robert Sawuła /spr./ Sędziowie WSA Krystyna Józefczyk WSA Joanna Zdrzałka Protokolant st. sekr. sąd. Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 23 maja 2012 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję. Przedmiotem skargi E.K. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej: "SKO" lub "Kolegium") w [..] z 24.11.2011 r. nr [..] utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy [..] z 11.10.2011 r. nr [..] o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, która zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: Wnioskiem z 7.10.2011 r. E.K. wystąpiła o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaną opieką nad mężem S.K. legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Po rozpoznaniu w/w podania decyzją z 11.10.2011 r. Wójt Gminy [..], działając przez upoważnionego Dyrektora Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [..], odmówił wnioskodawczyni przyznania żądanego świadczenia, powołując w podstawie prawnej rozstrzygnięcia przepisy art. 3 pkt 11, art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a, art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 z późn. zm.; dalej zwana "Uśr"), rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 105, poz. 881 ze zm.) oraz art. 104, art. 107, art. 127 § 1 i § 2, art. 130 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. Nr 98 z 2000 r., poz. 1071 z późn. zm.; dalej zwana "K.p.a."). W ocenie organu I instancji wnioskodawczyni nie jest uprawniona do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na negatywną przesłankę wymienioną w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a Uśr. S.K. jako osoba wymagająca opieki pozostaje bowiem w związku małżeńskim. W odwołaniu od tej decyzji E.K. podkreślała, że opiekę nad chorym mężem sprawuje od czasu zdiagnozowania choroby. Wymaga on bowiem całodobowej opieki, ponieważ jest podłączony do respiratora, wymaga karmienia, mycia, podawania lekarstw. Stwierdziła też, że w świetle Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży na niej obowiązek alimentacyjny, a Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 18.08.2008 r. P.27/07 stwierdził pominięcie legislacyjne uniemożliwiające nabycia prawa do świadczenia przez małżonka osoby wymagającej opieki orzekając o niezgodności art. 17 ust. 1 Uśr z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Powołaną na wstępie decyzją z 24.11.2011 r., działając na podstawie art. 138 § 1 K.p.a. w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a Uśr, SKO w [..] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W motywach rozstrzygnięcia wyjaśniono, że warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ich ustalania, przyznawania i wypłacania reguluje Uśr, a krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w sposób wyczerpujący określa art. 17 ust. 1 Uśr. Wobec jednak ustalenia pozostawania S.K. w związku małżeńskim Kolegium zwróciło uwagę, że przepis art. 17 ust, 5 pkt 2 lit. a Uśr został znowelizowany ustawą z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych i ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 205, poz. 1212, dalej jako "nowela Uśr"). Zgodnie z aktualnym brzmieniem powołanego przepisu świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wobec tego, że wnioskodawczyni nie legitymuje się takim orzeczeniem, a S.K. pozostaje w związku małżeńskim utrzymano zaskarżoną decyzję w mocy. Z rozstrzygnięciem tym nie zgodziła się E.K. wnosząc skargę sądowoadministracyjną. Decyzji Kolegium zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie przepisów art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. a Uśr, a także przepisów postępowania - art. 7, 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a. przez dowolną ocenę dowodów oraz nie podjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jak również art. 107 § 3 K.p.a. przez niewystarczające uzasadnienie decyzji. W konsekwencji wskazane wady doprowadziły do wadliwego przyjęcia przez organ odwoławczy, że skarżąca nie spełnia warunków do przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad mężem S.K. W motywach skargi dodała, że opiekę nad mężem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności sprawuje od 7 lat. Mąż choruje na stwardnienie zanikowe boczne (SLA). Jest osobą stale leżącą, ma niewładne ręce i nogi, oddycha za pomocą respiratora, żywiony jest metodą pozaustrojową za pomocą sondy, kilka razy dziennie odsysa wydzielinę, której sam nie odkrztusi. Porozumiewa się z nią za pomocą patyczka włożonego do ust, którym wskazuje na alfabecie litery, nie posiada bowiem zdolności mówienia. Mąż pozbawiony jest zatem całkowicie zdolności do samodzielnej egzystencji, co wymagało od niej rezygnacji z zatrudnienia. Zarazem podane przez organy powody odmowy przyznania świadczenia uznała za naruszające konstytucyjną zasadę równości i sprawiedliwości społecznej wskazując też, że zgodnie z art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży na niej względem męża obowiązek alimentacyjny. Stanowisko o możliwości przyznania współmałżonkowi świadczenia pielęgnacyjnego wynikać ma również z powołanego przez nią wybranego orzecznictwa sądów administracyjnych oraz Trybunału Konstytucyjnego. Na tej podstawie wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę SKO w [..] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył, co następuje: Kontrola sądowoadministracyjna prowadzona jest, pomijając wyjątki od tej reguły, wyłącznie z punktu widzenia zgodności z prawem (por. art. 1 § 2 ustawy z 25.07.2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych, Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), przy czym rozumie się, iż chodzi tu zarówno o przepisy prawa materialnego, jak i procesowego. W niniejszej sprawie skarga podlega rozpatrzeniu przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (ustawa z dn. 30.08.2002 r., Dz. U. z 2012 r., poz. 270, zwana dalej Ppsa). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania; c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Zgodnie z art. 134 § 1 Ppsa sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, zaś w myśl art. 135 Ppsa sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. W ocenie Sądu skarga jest uzasadniona. Przedmiotem kontroli poddana jest decyzja SKO w [..] utrzymująca w mocy decyzję odmawiającą skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania przez nią opieki nad swym mężem, będącym osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Stan faktyczny sprawy nie jest przedmiotem sporu między stronami, utrzymanie zaś w mocy negatywnej decyzji organu I instancji, zostało spowodowane taką, a nie inną wykładnią przepisów prawa materialnego – Uśr, zaprezentowaną przez organ odwoławczy. SKO w [..] przywołując treść art. 17 ust. 1 Uśr wskazało, że negatywną przesłanką dla przyznania skarżącej żądanego świadczenia upatruje w dyspozycji art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a cyt. ustawy w brzmieniu nadanym przez nowelę Uśr. Art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a Uśr stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podkreślając brzmienie cyt. przepisu organ odwoławczy przyjął za poprawne stanowisko organu I instancji i eksponował nakaz legalności działania organów administracji publicznej wywodzony z dyspozycji art. 6 K.p.a. Zdaniem Sądu nie można zaakceptować zaprezentowanej przez SKO w [..] w zaskarżonej decyzji wykładni cyt. przepisów, albowiem prowadzi to do niesprawiedliwych i nieracjonalnych skutków. Gdyby zgodzić się ze stanowiskiem organów, oboje małżonkowie musieliby legitymować się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, aby jeden z nich mógł skutecznie ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Powstawałby jednak problem natury faktycznej, jak osoba ze znacznym stopniem niepełnosprawności mogłaby sprawować rzeczywistą, a nie deklaratywną, opiekę nad inną osobą również w takim samym stopniu niepełnosprawną. Z oczywistych powodów opiekę taką może zapewnić tylko osoba, która sama nie jest niepełnosprawną w stopniu znacznym. Wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a Uśr nie może być oderwana od treści art. 17 ust. 1 cyt. ustawy, a więc kryteriów przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego (tak WSA w Rzeszowie w wyroku z 29.03.2012 r. II SA/Rz 135/12, opubl. na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 2 Uśr świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli nie podejmują pracy zarobkowej lub zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności. Z akt sprawy wynika, że E.K. warunki te spełnia, albowiem na niej, jako żonie niepełnosprawnego w stopniu znacznym – S.K., w pierwszej kolejności, z wyprzedzeniem innych osób, na podstawie art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego spoczywa obowiązek alimentacyjny. Sąd w tym składzie przychyla się do takich poglądów judykatury, z których wynika, że w tej sprawie administracyjnej, która poddana jest kontroli, sąd administracyjny jest uprawniony do zastosowania systemowej i celowościowej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 2 lit. a Uśr, uwzględniającej konstytucyjne zasady równości wobec prawa (art. 32 Konstytucji RP), ochrony rodziny (art. 18 Konstytucji RP), a także nakazy zapewnienia rodzinie w uzasadnionych wypadkach prawa do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych (art. 71 Konstytucji RP) oraz pomocy osobom niepełnosprawnym w zabezpieczeniu egzystencji (art. 69 Konstytucji RP). Interpretując przepisy ustaw sędziowie zobowiązani są wziąć pod uwagę nie tylko ich literalną treść, ale także przepisy Konstytucji RP (por. wyrok WSA w Rzeszowie z 13.04.2012 r. II SA/Rz 121/12, opubl. na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zdaniem Sądu nowela Uśr nadając obecne brzmienie art. 17 ust. 1 pkt 2 lit. a Uśr podkreśla w istocie nakaz wzajemnej pomocy między małżonkami, znajdujący swe normatywne ujęcie w treści art. 23 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. O ile zatem osoba w znacznym stopniu niepełnosprawności znajduje się w związku małżeńskim, to o świadczenie pielęgnacyjne może się starać w zasadzie tylko współmałżonek, chyba że sam byłby osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym lub z innych powodów nie byłby w stanie sprawować opieki. Z powyższych względów i działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a Uśr należało zaskarżoną decyzję uchylić. Sąd uznał, że wystarczającym będzie wzruszenie decyzji organu odwoławczego, który ponowne rozpoznając odwołanie, w razie uprawomocnienia się niniejszego wyroku, uwzględni wykładnię prawa w nim zaprezentowaną. O kosztach Sąd nie orzekał, albowiem strona skarżąca z mocy ustawy zwolniona była od wpisu, nadto na rozprawę się nie stawiła. Wyroku nie opatrywano także klauzulą ochrony tymczasowej z uwagi na odmowną treść decyzji.