III SA/Gl 1809/12
WyrokWSA w Gliwicach2013-01-24
Skład orzekający: Magdalena Jankiewicz, Barbara Brandys - Kmiecik, Renata Siudyka
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy decyzja o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu pomocy finansowej na dostosowanie gospodarstw rolnych do standardów UE, wydana po umorzeniu postępowania odwoławczego, może zostać uznana za ostateczną i tym samym stanowić podstawę do wydania kolejnej decyzji utrzymującej ją w mocy, co prowadziłoby do naruszenia zasady dwuinstancyjności i dwukrotnego rozstrzygania tej samej sprawy?Ratio decidendi
Sąd stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji, ponieważ została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości oraz jako decyzja dotycząca sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną. Umorzenie postępowania odwoławczego przez Prezesa ARiMR spowodowało, że decyzja organu pierwszej instancji stała się ostateczna. Następnie Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR, wydając decyzję utrzymującą w mocy decyzję ostateczną, naruszył art. 156 § 1 pkt 2 i 3 K.p.a. Ponadto, sąd uchylił decyzję Prezesa ARiMR o umorzeniu postępowania odwoławczego, uznając ją za niezgodną z prawem, gdyż brak było podstaw do takiego umorzenia. Sąd wskazał również na naruszenie art. 153 p.p.s.a. przez organ, który nie odniósł się do wskazań sądu z poprzedniego postępowania.Stan faktyczny
Skarżący ubiegał się o pomoc finansową na dostosowanie gospodarstwa rolnego do standardów UE. Po otrzymaniu pierwszej raty, w wyniku kontroli stwierdzono rozbieżności w wykonaniu inwestycji, co doprowadziło do uchylenia decyzji o przyznaniu pomocy. Następnie wszczęto postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności. Po zmianie przepisów dotyczących właściwości organów, Prezes ARiMR umorzył postępowanie odwoławcze, a sprawę przekazano Dyrektorowi Oddziału Regionalnego ARiMR. Dyrektor ten wydał decyzję utrzymującą w mocy decyzję o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności. Skarżący wniósł skargę do WSA, zarzucając naruszenie przepisów K.p.a. i prawa materialnego.Rozstrzygnięcie
1. Stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji. 2. Uchylił decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] r. nr [...]. 3. Uchylił decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] r. nr [...]. 4. Stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. 5. Zasądził od Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w C. na rzecz strony skarżącej kwotę [...] zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Barbara Brandys - Kmiecik, Sędzia WSA Renata Siudyka, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 stycznia 2013 r. przy udziale – sprawy ze skargi K. M. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w C. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie przyznania pomocy finansowej na dostosowanie gospodarstw rolnych do standardów Unii Europejskiej 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; 2. uchyla decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] r. nr [...] ; 3. uchyla decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] r. nr [...] ; 4. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku; 5. zasądza od Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w C. na rzecz strony skarżącej kwotę [...] zł (słownie: [...] złote) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Zaskarżoną decyzją Nr [...] z [...]r. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w C. orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji Nr [...] wydanej [...]r. przez Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w C. działającego z upoważnienia Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu dostosowania gospodarstwa rolnego do standardów UE.
Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:
Wnioskiem z [...] r. skarżący ubiegał się o przyznanie środków finansowych na zakup i wyposażenie gospodarstwa:
- wyposażenie w płytę gnojową o powierzchni 35,27 m2,
- wyposażenie w zbiornik na gnojówkę o pojemności 25 m3,
- przygotowanie ścian i podłóg w pomieszczeniach do udoju oraz w pomieszczeniach do przechowywania mleka 8 stanowisk,
- wyposażenie w schładzalnik do mleka o pojemności 400 l.
W dniu [...]r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w K. decyzją Nr [...] przyznał skarżącemu pomoc finansową na dostosowanie gospodarstw rolnych do standardów Unii Europejskiej objętej planem rozwoju obszarów wiejskich płatność w łącznej wysokości [...] zł w tym:
- pierwsza rata przyznanej płatności w kwocie [...] zł
- druga rata przyznanej płatności w kwocie [...] zł.
Zgodnie ze złożoną dokumentacją w sprawie oraz z treścią decyzji, wnioskodawca miał wykonać inwestycję, polegającą na wyposażeniu swego gospodarstwa rolnego w płytę gnojową, zbiornik na gnojowicę, przygotowaniu ścian i podłóg w pomieszczeniach do przechowywania mleka i pomieszczeniach do udoju mleka, schładzalnik do mleka.
I rata płatności została [...]r. przekazana na rachunek bankowy wskazany przez Stronę.
Warunkiem uzyskania drugiej raty płatności było zrealizowanie przez wnioskodawcę inwestycji określonej treścią wniosku w terminie wyznaczonym odpowiednimi przepisami prawa, o czym wnioskodawca został pouczony. Warunkiem wypłaty drugiej raty było również złożenie przez wnioskodawcę odpowiedniego oświadczenia o wykonaniu inwestycji w jej rozmiarach i czasie określonych treścią wniosku oraz załączników zgodnie z Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 18 stycznia 2005r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na dostosowanie gospodarstw rolnych do standardów Unii Europejskiej objętej planem rozwoju obszarów wiejskich ( Dz. U. z 2005 r., Nr 17, poz. 142 z późn. zm.) – dalej powoływane jako rozporządzenie w/s pomocy finansowej. Skarżący był zobligowany do zakończenia swej inwestycji do dnia przewidzianego w § 6 ust. 3 powołanego rozporządzenia oraz do złożenia odpowiedniego oświadczenia o zakończeniu inwestycji, którego złożenie stanowiło warunek dokonania wypłaty drugiej raty płatności, co wynika z §9 rozporządzenia w/s pomocy finansowej.
Skarżący [...]r. złożył do Biura Powiatowego ARiMR w K. oświadczenie o zrealizowaniu przedsięwzięcia i osiągnięciu przez gospodarstwo żywotności ekonomicznej na poziomie 4 EJW, w związku z czym w gospodarstwie skarżącego [...]r. została przeprowadzona wizytacja mająca na celu sprawdzenie wykonanej inwestycji. Wizytacja stwierdziła rozbieżności między stanem deklarowanym przez stronę i odpowiednimi dokumentami, a faktycznym zakresem wykonanej inwestycji w gospodarstwie wnioskodawcy. Powyższe dotyczyło w szczególności braku odpowiedniego przygotowania ścian i podłóg w pomieszczeniach udoju, które miały ułatwić ich czyszczenie przez pokrycie specjalnymi farbami. Stwierdzono również wykonanie siedmiu, a nie jak deklarował wnioskodawca ośmiu stanowisk udojowych. Wyniki przeprowadzonej kontroli na miejscu zostały udokumentowane w Protokole z wizytacji Nr 4.
W związku z ustaleniami kontroli, [...]r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w K. wszczął z urzędu postępowanie w sprawie uchylenia Decyzji Nr [...] w związku z niedopełnieniem warunków, o których mowa w § 9 ust. 3 rozporządzenia w/s pomocy finansowej. W odpowiedzi na skarżący złożył Wniosek o umorzenie postępowania z [...]r. wskazując, iż wykonał przedsięwzięcie w stosunku do brakującego stanowiska i prosi o ponowną wizytację.
Organ ARiMR na podstawie art. 162 § 2 K.p.a. [...]r. wydał decyzję Nr [...] o uchyleniu w całości decyzji Nr [...] o przyznaniu pomocy finansowej na dostosowanie gospodarstw rolnych do standardów Unii Europejskiej.
Rozstrzygniecie to zostało utrzymane w mocy decyzją Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w C. Nr [...] z [...]r. Na skutek skargi K. M. w sprawie zawisłej przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach pod sygn. akt S.A./GI 1004/08, Sąd ten wydał wyrok z 4.11.2008r., w którym uchylił zaskarżona decyzję, albowiem wskazał na uchybienia powstałe w toku postępowania administracyjnego. Zwrócił także uwagę, że z rozporządzenia wykonawczego wynika, iż w przypadku nie zrealizowania w terminie przedsięwzięcia określonego w planie dostosowania, pierwsza rata płatności podlega zwrotowi na podstawie §10 ust. 1, § 11 rozporządzenia w/s pomocy finansowej, natomiast druga stosownie do § 9 ust. 3 tegoż rozporządzenia nie podlega wypłacie, co wyklucza zastosowanie art. 162 § 2 Kpa, stanowiącego podstawę prawną zaskarżonej decyzji. Zobowiązał także organ do rozważenia wszystkich okoliczności sprawy, w szczególności tej, że strona wnioskowała o udzielenie pomocy finansowej na dostosowanie gospodarstwa w zakresie dwóch różnych i niezależnych tytułów – przechowywania nawozów naturalnych oraz produkcji mleka i przetworów mlecznych i zobowiązał organ do rozważenia, czy można było pozbawić wnioskodawcę całości dofinansowania w sytuacji, gdy bez zastrzeżeń wykonał przedsięwzięcie w zakresie dotyczącym przechowywania nawozów. Zatem Dyrektor ARiMR uchylił decyzję organu I instancji i przekazał mu sprawę do ponownego rozpoznania.
Wobec powyższego, organ I instancji umorzył postępowanie w przedmiocie uchylenia decyzji Kierownika BP ARiMR w K. Nr [...]. Natomiast zawiadomieniem z [...] r. Dyrektor [...] Oddziału ARiMR, działający z upoważnienia Prezesa ARiMR (do którego właściwości zgodnie z art. 29 ust.1 o ARiMR należało do [...] r. ustalanie w drodze decyzji administracyjnych kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych, krajowych lub pochodzących z Unii Europejskiej) wszczął z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytuł PROW zakończone decyzją Zastępcy Dyrektora [...] Oddziału ARiMR, działającego z upoważnienia Prezesa tej Agencji z [...] r. ustalającą kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu PROW w wysokości [...] zł. Skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Stosownie do art. 5 ustawy z 27.01.2012r. o zmianie ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz niektórych innych ustaw, od dnia [...]r. organem w sprawie ustalania kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej. Zatem organem właściwym do ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności stał się właściwy miejscowo Kierownik Biura Powiatowego ARiMR, natomiast odwołanie od wydanej przez niego w tym zakresie decyzji przysługuje do Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR, a nie jak dotychczas do Prezesa ARiMR. Wobec powyższego organem właściwym w sprawie rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy K. M., stał się Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w C.. W związku z powyższym Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa decyzją Nr [...] z [...]r. umorzył postępowanie odwoławcze w sprawie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Nr [...] z [...]r. wydaną przez Zastępcę Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR, działającego z upoważnienia Prezesa ARiMR o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu dostosowania gospodarstw rolnych do standardów UE, a jednocześnie zawiadomieniem z [...]r. powiadomił K. M. o przekazaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w trybie art. 65 Kpa organowi właściwemu od [...]r. tj. Dyrektorowi [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w C., który rozpatrzy go jako odwołanie.
Odwołanie to nie zostało jednak uwzględnione, a postępowanie odwoławcze zakończyła decyzja Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w C. Nr [...] z [...]r. o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności.
Na to rozstrzygnięcie skarżący wniósł skargę do WSA w Gliwicach, w której podnosi, iż przedmiotowa decyzja została wydana z naruszeniem art. 7, art. 8, art. 9 i 77 K.p.a. Ponadto zarzuca naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie w sprawie art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004. Ponadto strona podnosi, iż protokół z kontroli realizacji przedmiotowego przedsięwzięcia Nr [...] z [...]r., mający stanowić jedyny dowód wystąpienia rzekomych rozbieżności między stanem deklarowanym odpowiednimi dokumentami a faktycznym zakresem wykonanej inwestycji w gospodarstwie, został sporządzony enigmatycznie i niespójnie, a jego treść jest niejednoznaczna.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Skarga okazała się uzasadniona, aczkolwiek z innych przyczyn niż podniesione w skardze.
Na wstępie należy wskazać, iż zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej powoływana jako p.p.s.a. Ponadto sąd może stwierdzić nieważność decyzji w całości lub w części, jeżeli została wydana: z naruszeniem przepisów o właściwości, bez podstawy prawnej, z rażącym naruszeniem prawa, dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną, została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie, była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały, zawiera wadę powodującą jej nieważność na mocy wyraźnie wskazanego przepisu prawa, w razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą (art. 145 § 1 pkt 3 tej ustawy w związku z art. 247 § 1 Ordynacji podatkowej). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Nadto po myśli art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeśli jest to niezbędne dla jej końcowego załatwienia.
Na wstępie należy zauważyć, że w toku postępowania dot. zwrotu środków wypłaconych skarżącemu na dostosowanie jego gospodarstwa do standardów UE uległy zmianie przepisy określające właściwość organów w tym przedmiocie. Do dnia 31.07.2012 r. art.29 ust. 1 ustawy z 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2008r., Nr 98 poz.634) stanowił, że Prezes Agencji ustala, w drodze decyzji administracyjnej, kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych:
1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej;
2) krajowych, przeznaczonych na:
a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,
b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej.
Natomiast z dniem wejścia w życie art. 5 ustawy z 27 stycznia 2012 r. o zmianie ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012r. poz. 243), tj. od 1.08.2012 r. przepis ten uzyskał brzmienie:
Art. 29. 1. Ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych:
1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej,
2) krajowych, przeznaczonych na:
a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,
b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej
- następuje w drodze decyzji administracyjnej.
2. Właściwym w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych w decyzji, o której mowa w ust. 1, jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1.
Przepisy ustawy o zmianie ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz niektórych innych ustaw zawierają co prawda w art. 10 przepisy przejściowe, nie dotyczą one jednak płatności stanowiących przedmiot niniejszej sprawy.
Oznacza to, że od 1.08.2012 r. organem właściwym w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków przeznaczonych na programy pomocowe jest Kierownik Biura Powiatowego ARiMR, a organem wyższego stopnia w rozumieniu Kpa jest Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR.
Okoliczność ta w niniejszej sprawie ma podstawowe znaczenie. Wskazuje bowiem, że skarżący składając [...] r. wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy do Prezesa ARiMR wniósł go do organu właściwego (karta 84 akt administracyjnych). Ponieważ jednak wniosek ten nie został rozpatrzony do 1.08.2012 r., z tą datą Prezes ARiMR utracił prawną możliwość jego rozpoznania, a zatem na podstawie art. 65 § 1 Kpa przekazał według właściwości wniosek skarżącego Dyrektorowi [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w C. jako właściwemu do rozpatrzenia odwołania od rozstrzygnięcia organu I instancji i działanie to uznać należy za prawidłowe.
Niezależnie jednak od powyższego, Prezes ARiMR decyzją nr [...] z [...] r. wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 oraz art. 105 § 1 Kpa umorzył postępowanie odwoławcze z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Nr [...] z [...] r., albowiem uznał, że konieczne jest umorzenie tego postępowania jako bezprzedmiotowego ze względu na utratę właściwości rzeczowej do rozpatrzenia sprawy i co do tego rozstrzygnięcia stwierdzić należy, że narusza ono prawo. J. Filipek wskazuje, że przyczyna umorzenia procesu administracyjnego wiąże się z faktem, iż w stosunku materialnoprawnym, który powinien stanowić podłoże dla danego procesu, brakuje jednego z istotnych elementów, na przykład organu administracyjnego uprawnionego do podjęcia autorytatywnego rozstrzygnięcia, albo praw i obowiązków kwalifikujących w obliczu obowiązującego prawa przedmiotowego dany stosunek do rzędu materialnoprawnych. W takiej sytuacji proces jest niewątpliwie bezprzedmiotowy i powinien być umorzony. Zdaniem Autora każdy z tych braków powoduje, że nie ma w danym przypadku w ogóle materialnego stosunku prawnego. Jeżeli jednym z powyższych braków stosunek materialnoprawny już jest dotknięty, zanim nastąpi wszczęcie postępowania administracyjnego, postępowanie jest bezprzedmiotowe od samego początku. Jeżeli natomiast nastąpi on po wszczęciu postępowania, postępowanie staje się bezprzedmiotowe w czasie swojego trwania (J. Filipek, Założenia strukturalne procesu administracyjnego (w:) Studia z dziedziny prawa administracyjnego. Prace ofiarowane z okazji 80. rocznicy urodzin Profesora Maurycego Jaroszyńskiego, pod red. L. Bara, Ossolineum 1971, s. 199-200). W tym miejscu wyjaśnić należy, że brak "organu administracyjnego uprawnionego do podjęcia autorytatywnego rozstrzygnięcia" nie oznacza sytuacji, że brak go w toczonym postępowaniu (postępowanie toczy się przed organem niewłaściwym), tylko że brak go w ogóle, czyli że nie istnieje organ uprawniony do podjęcia rozstrzygnięcia sprawy, a taka sytuacja w niniejszej sprawie nie zachodzi.
Należy także zauważyć, że rozstrzygnięcie Prezesa ARiMR o umorzeniu postępowania odwoławczego pozostaje w sprzeczności z przekazaniem sprawy Dyrektorowi Oddziału Regionalnego.
Jeśli bowiem organ umorzył postępowanie odwoławcze, to brak było podstaw do przekazania sprawy Dyrektorowi Oddziału ARiMR, skoro kontrola instancyjna może być uruchomiona jedynie na wniosek strony.
I odwrotnie, jeśli organ przekazał sprawę organowi właściwemu do rozpoznania odwołania, bo uznał, że nie jest właściwy do prowadzenia postępowania odwoławczego, to nie powinien wydawać żadnych rozstrzygnięć w sprawie, w której nie jest właściwy rzeczowo a ich ewentualne wydanie pozostawić organowi właściwemu. Tak więc przekazując podanie według właściwości rzeczowej a jednocześnie wydając decyzję o umorzeniu postępowania odwoławczego organ dokonał dwóch czynności, które pozostają z sobą w sprzeczności i wzajemnie się wykluczają.
Ponadto wydanie decyzji o umorzeniu postępowania odwoławczego miało także i ten skutek, że decyzja pierwszoinstancyjna z [...] r. w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności, której dotyczył wniosek skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy stała się ostateczna.
Natomiast na skutek przekazania przez Prezesa ARiMR Dyrektorowi [...] Oddziału Regionalnego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy jako odwołania, Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego [...]r. wydał decyzję Nr [...] o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji, przez co de facto orzekał w trybie odwoławczym o decyzji ostatecznej, co w ocenie Sądu orzekającego jest powtórnym orzekaniem w sprawie rozstrzygniętej uprzednio inna decyzją ostateczną i stanowi rażące naruszenie prawa uzasadniające stwierdzenie nieważności powołanej decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 i 3 Kpa. Zgodnie bowiem z powołanymi przepisami:
Art. 156. § 1. Organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która:
2) wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa,
3) dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną.
Zdaniem Sądu obie powołane przesłanki zostały spełnione w niniejszej sprawie. Co do drugiej z nich, wskazano już wyżej, że umorzenie postępowania odwoławczego wywołało ten skutek, ze decyzja z [...] r, o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności stała się ostateczna, zatem Dyrektor [...] oddziału Regionalnego wydając zaskarżoną decyzję z [...] r. o jej utrzymaniu w mocy wydał decyzję "dotyczącą sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną".
Odnośnie pierwszej zaś wskazać trzeba, że rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. to oczywiste naruszenie jednoznacznego przepisu prawa, które równocześnie narusza zasadę praworządnego działania organów administracji publicznej. Nie stanowi takiego naruszenia zastosowanie przy wydawaniu decyzji administracyjnej jednej z możliwych interpretacji niejednoznacznych w swej treści przepisów prawa. Przenosząc tę uwagę na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że prowadzenie postępowania odwoławczego i wydanie zaskarżonego rozstrzygnięcia w sytuacji, gdy postępowanie odwoławcze zostało już umorzone rażąco narusza art. 104 Kpa, zgodnie z którym organ administracji publicznej załatwia sprawę w drodze decyzji, chyba że przepisy kodeksu stanowią inaczej. W analizowanym przypadku po umorzeniu postępowania odwoławczego nie było już żadnej sprawy wymagającej załatwienia, a mimo to takie załatwienie nieistniejącej sprawy miało miejsce poprzez wydanie zaskarżonej decyzji o utrzymaniu w mocy decyzji pierwszoinstancyjnej.
Z uwagi na powyższe koniecznym stało się stwierdzenie nieważności zaskarżonego rozstrzygnięcia na podstawie powołanego art. 156 § 1 pkt 2 i 3 Kpa.
Jednocześnie, korzystając z art. 135 p.p.s.a., stosownie do którego sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeśli jest to niezbędne dla jej końcowego załatwienia, Sąd uchylił decyzję Prezesa ARiMR z [...] r. Nr [...] z powodu jej niezgodności z prawem, tj. art. 138 § 1 pkt 3 Kpa, albowiem w sprawie brak było podstaw do umorzenia postępowania odwoławczego. Przesłankami takiego umorzenia –obok powoływanego za J. F. braku organu kompetentnego do rozstrzygnięcia sprawy czy stosunku materialnoprawnego wymagającego rozstrzygnięcia trybie decyzji administracyjnej – jest także stwierdzenie przez organ odwoławczy, iż wnoszący odwołanie nie jest stroną w rozumieniu art. 28 k.p.a. (wyrok NSA z 7.09.2012 r., sygn. akt II OSK 905/11), czy też sytuacja, gdy w wyniku zmiany stanu prawnego uchylono lub zmieniono przepisy materialnoprawne w ten sposób, że wyłączono dawny tryb postępowania, co winno wywołać ten skutek, że postępowanie z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 w związku z art. 105 § 1 k.p.a. w zakresie w jakim rozpoznanie i rozstrzygniecie sprawy stało się bezprzedmiotowe, kończy się decyzją o umorzeniu postępowania (wyrok NSA z 21.06.2012 r. sygn. akt I OSK 767/11), które to okoliczności nie miały miejsca w niniejszej sprawie.
Uchylenie zaś decyzji Prezesa ARiMR z [...] r. było konieczne z tej przyczyny, że w uzasadnieniu wyroku o sygn. akt III SA/GL 1004/08 WSA w Gliwicach podkreślił, że skarżący ubiegał się o pomoc finansową z dwóch różnych i niezależnych tytułów - dostosowania gospodarstwa do wymagań w zakresie przechowywania nawozów naturalnych, a także produkcji mleka i produktów mlecznych. Zdaniem Sądu organ nie wyjaśnił, czy w sytuacji, gdy wnioskodawca spełnił wszystkie wymagania w zakresie dostosowania gospodarstwa do przechowywania nawozów a nie zrealizował drugiego przedsięwzięcia, można było w całości pozbawić go pomocy finansowej na zrealizowane przedsięwzięcie (karta 46 odwrót akt administracyjnych). Natomiast organ w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia w żaden sposób nie uwzględnił ani nie odniósł się do wskazań Sądu, dopuścił się zatem naruszenia art. 153 p.p.s.a., zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia.
Ponownie rozpatrując sprawę organ właściwy stosownie do aktualnego brzmienia art. 29 ust.1 ustawy o ARiMR weźmie pod uwagę powyższe niezrealizowane wskazania WSA w Gliwicach. Jeśli bowiem byłoby tak, że wniosek o przyznanie pomocy w zakresie przechowywania nawozów naturalnych i produkcji mleka są to dwa odrębne rodzaje pomocy, przyznawane na podstawie dwóch niezależnych wniosków (tyle, że zawartych w jednym formularzu), na co zwrócił uwagę WSA w sprawie III SA/Gl 1004/08, to koniecznym staje się rozważenie, czy nie jest zasadne odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu dostosowania gospodarstwa rolnego do standardów UE w części zrealizowanej przez rolnika bez zastrzeżeń ze strony ARiMR.
Jeśli zaś jest tak, że nie jest możliwe dokonywanie odrębnie analizy spełnienia warunków przyznania pomocy na realizację każdego z zadań, co pośrednio wydaje się wynikać z odpowiedzi na skargę, gdzie organ stwierdził, iż "realizacja przedsięwzięć o różnych końcowych terminach dostosowania (np. wyposażenie gospodarstwa w schładzalnik do mleka oraz płytę gnojową) należy traktować jako jedno przedsięwzięcie określone w planie dostosowania" (str. 8 odpowiedzi na skargę), to organ rozważy także, czy producent wnosząc pismem z [...] r. o umorzenie postępowania w sprawie uchylenia decyzji o przyznaniu pomocy finansowej na dostosowanie gospodarstw rolnych do standardów UE i informując o wykonaniu przedsięwzięcia w stosunku do brakującego stanowiska nie spełnił jednak warunków realizacji przedsięwzięcia, w tym w zakresie terminu wykonania, jeśli zważyć, że stosownie do § 6 ust. 2 pkt 2 lit. a rozporządzenia w/s warunków udzielania pomocy finansowej, termin realizacji przedsięwzięcia w zakresie dostosowania gospodarstwa rolnego do wymagań w zakresie przechowywania nawozów naturalnych upływał [...] r., a więc już po dacie, kiedy producent zarówno złożył oświadczenie o wykonaniu przedsięwzięcia, jak i usunął stwierdzone w toku kontroli usterki, a więc dopełnił czynności koniecznych do uznania przedsięwzięcia za wykonane zgodnie z planem dostosowania.
Koszty postępowania w kwocie 674 zł równej wniesionemu przez stronę wpisowi sądowemu Sąd zasądził na rzecz strony skarżącej stosownie do art. 200 p.p.s.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 19.07.2026. · Źródło