III SA/Kr 1134/12

WyrokWSA w Krakowie2013-05-15

Skład orzekający: Janusz Kasprzycki, Halina Jakubiec, Janusz Bociąga

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy decyzja aktualizująca operat ewidencji gruntów i budynków, oparta na dokumentacji geodezyjno-kartograficznej, może zostać wydana bez rozstrzygania sporów własnościowych i granic działek?
Ratio decidendi
Ewidencja gruntów i budynków ma charakter rejestrowy i służy spisywaniu istniejącego stanu prawnego, a nie rozstrzyganiu sporów własnościowych czy granicznych. Organy ewidencyjne są uprawnione jedynie do zbadania, czy na podstawie dostępnych dokumentów zasadne jest dokonanie aktualizacji wpisów w ewidencji. W przypadku stwierdzenia rozbieżności między stanem prawnym a faktycznym, strony powinny dochodzić swoich praw na drodze cywilnoprawnej.
Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła skargi I. i W. C. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego utrzymującą w mocy decyzję Starosty o aktualizacji operatu ewidencji gruntów i budynków. Skarżący zarzucali fałszowanie dokumentacji geodezyjnej i błędne ustalenie granic działek. Postępowanie obejmowało analizę wielu operatów geodezyjnych, decyzji administracyjnych oraz opinii biegłych, a także ustalanie stanu prawnego nieruchomości na podstawie ksiąg wieczystych i dokumentów komunalizacyjnych.
Rozstrzygnięcie
Sąd oddalił skargę.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Kasprzycki (spr.) Sędziowie WSA Halina Jakubiec SO del. Janusz Bociąga Protokolant Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 kwietnia 2013 r. sprawy ze skargi I. C. i W. C. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia 29 czerwca 2012r. nr [...] w przedmiocie ewidencji gruntów skargę oddala Zaskarżoną decyzją z dnia 29 czerwca 2012 r. nr [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego, na podstawie art.138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity, Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., zwanej dalej w skrócie k.p.a.) w zw. z art. 7b ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 17 maja1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (tekst jednolity, Dz. U. z 2010 r. Nr 193, poz.1287 ze zm., zwanej dalej Prawem geodezyjnym i kartograficznym), utrzymał w mocy decyzję Starosty z dnia [...] 2012 r., znak: [...], orzekającą z urzędu o aktualizacji części kartograficznej i opisowej operatu ewidencji gruntów i budynków obrębu F, Gmina Ł. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym: Pismem z dnia 20 kwietnia 2005 r. Wójt Gminy Ł zwrócił się do Starostwa Powiatowego w N z wnioskiem o wydanie decyzji "o sprostowaniu błędu w operacie ewidencji gruntów" w zakresie działek ewidencyjnych zmodernizowanych (dalej jako dz. ewid. zmod.) nr [...] i nr [...] położonych w F. Do wniosku została załączona prawomocna decyzja komunalizacyjna, znak: [...], z dnia 5 lutego 1992 r. wraz z kartą inwentaryzacyjną oraz operat pomiarowy sporządzony przez geodetę uprawnionego J. P. przyjęty do zasobu PODGK w N w dniu 21 marca 2005 r. za numerem [...]. Na podstawie ww. dokumentacji Starosta N wydał w dniu [...] 2005 r. decyzję, znak: [...], orzekającą o wprowadzeniu zmiany w operacie ewidencji gruntów i budynków obrębu F w sposób mający na celu wydzielenie stanu prawnego w myśl § 9 pkt 1 rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz. U. z 2001 r. Nr 38, poz. 454, zwanym dalej rozporządzeniem w sprawie ewidencji gruntów i budynków). Przedmiotowe postępowanie dotyczyło wydzielenia z dz. ewid. zmod. nr [...] i nr [...] działki stanowiącej własność Gminy Ł, oznaczonej w uprzednio obowiązującym operacie ewidencyjnym jako działka ewidencyjna (dalej jak dz. ewid.) nr [...]. W wyniku tego postępowania powstały dz. ewid. zmod.: nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...]. Następnie, zgodnie z decyzją Wójta Gminy Ł z dnia [...] 2007 r., znak: [...], dz.ewid.zmod. nr [...] uległa podziałowi na dz.: nr [...] i nr [...], a dz.ewid. zmod. nr [...] na dz.: nr [...] i nr [...]. Pismami z dnia 31 marca 2008 r. oraz 21 maja 2008 r. W. C. (właściciel działki sąsiedniej oznaczonej nr [...]) wniósł o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Starosty N z dnia 27 czerwca 2005 r., znak [...], oraz od decyzji Wójta Gminy Ł z dnia [...] 2007 r. Podniósł, że operaty geodezyjne wykonane przez geodetę uprawnionego J. P. zostały wykonane z naruszeniem prawa. Zakwestionował zarówno dane ewidencyjne dotyczące powierzchni jak i konfiguracji wydzielonej na zmodernizowanej mapie ewidencyjnej drogi oznaczonej jako dz. ewid.zmod. nr [...] (która następnie została podzielona na dz. ewid. nr [...] i nr [...]), w stosunku do działki jej odpowiadającej na mapie ewidencyjnej w skali 1:2880 oznaczonej nr [...]. Ponadto zaznaczył, że wydzielona w postępowaniu ewidencyjnym działka znajduje się na jego posesji. Ostatecznie sprecyzował swój wniosek w protokole spisanym w dniu 10 czerwca 2008 r. poprzez wniesienie żądania wznowienia postępowania zakończonego decyzją Starosty N z dnia [...] 2005 r., znak: [...], oraz wykonania tzw. pomiaru kontrolnego zachodniej granicy jego nieruchomości oznaczonej jako działka ewidencyjna zmodernizowana nr [...]. Z uwagi na fakt, że W. C. nie sprecyzował okoliczności wznowienia postępowania, a jedynie kwestionował prawidłowość wykonania operatu geodezyjnego, w oparciu o który Starosta N wydał decyzję, organ podjął z urzędu działania zmierzające do ustalenia czy zachodzą przesłanki wynikające z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., tj. czy wyszły na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji ostatecznej, nieznane organowi, który ją wydawał. W trakcie prowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że w państwowym zasobie geodezyjno-kartograficznym znajduje się operat pomiarowy KERG [...] z dnia 22 stycznia 1977 r. obejmujący podział dz. ewid. nr [...] (oznaczenie sprzed modernizacji), który mógłby mieć znaczenie dla prowadzonego wówczas postępowania administracyjnego ze względu na sąsiadowanie dz. ewid. nr [...] z dz.ewid. nr [...]. Powyższy dokument istniał w dacie wydania decyzji, znak: [...], tj. w dniu [...] 2005r., lecz nie był znany organowi, dlatego też nie wchodził w skład dokumentacji zgromadzonej w tamtym postępowaniu. W świetle powyższego stwierdzono, że koniecznym jest przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego obejmującego analizę i ocenę wszystkich materiałów źródłowych, które istniały w dniu wydania decyzji. Postanowieniem z dnia [...] 2008r., znak: [...], Starosta N wznowił z urzędu postępowanie zakończone decyzją z dnia [...] 2005r., znak [...]. Zawiadomieniem z dnia 8 grudnia 2008r., znak j w., strony zostały ponadto poinformowane o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie aktualizacji operatu ewidencyjnego w zakresie dz.ewid.zmod.: nr [...], nr [...], nr [...],nr [...], nr [...] i nr [...]. Decyzją z dnia [...] 2009 r. Starosta N orzekł o: 1)uchyleniu decyzji własnej z dnia [...] 2005r., znak: [...], o aktualizacji operatu ewidencji gruntów i budynków w obrębie F, jednostka ewidencyjna Ł, w zakresie dz.ewid.zmod.: nr [...] i nr [...] oraz 2) o aktualizacji części kartograficznej i opisowej operatu ewidencji gruntów i budynków obrębu F, jednostka ewidencyjna Ł, przyjętego do zasobu Wojewódzkiego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjno-Kartograficznej, filia w N, w dniu 20 lutego 1992r. za nr [...] w następujący sposób: 1) zmod. dz. ewid. nr [...] o pow. 0,1004 ha zmienia swoją konfigurację, powierzchnię oraz oznaczenie i powstają: - zmod.dz.ewid. nr [...] o pow. 0,0062 ha, - zmod. dz.ewid. nr [...] o pow. 0,0942 ha, 2) zmod. dz.ewid. nr [...] o pow. 0,1656 ha zmienia swoją konfigurację, powierzchnię oraz oznaczenie i powstają: - zmod. dz.ewid. nr [...] o pow. 0,0354 ha, - zmod. dz.ewid. nr [...] o pow. 0,1262 ha, - zmod. dz.ewid. nr [...] o pow. 0,0040 ha, 3) zmod. dz.ewid. nr [...] o pow. 0,0994 ha zmienia swoją konfigurację, powierzchnię oraz oznaczenie i powstają: - zmod. dz.ewid. nr [...] o pow. 0,0246 ha, - zmod. dz.ewid. nr [...] o pow. 0,0004 ha, - zmod. dz.ewid. nr [...] o pow. 0032 ha, - zmod. dz.ewid.nr [...] o pow. 0,0712 ha, 4) zmod. dz.ewid.nr [...] o pow. 0,0806 ha zmienia swoją konfigurację, powierzchnię oraz oznaczenie i powstają: - zmod. dz.ewid. nr [...] o pow. 0,0050 ha, - zmod. dz.ewid. nr [...] o pow. 0,0756 ha, 5) zmod. dz.ewid. nr [...] o pow. 0,0584 ha zmienia swoją konfigurację, powierzchnię oraz oznaczenie i powstają: - zmod. dz.ewid. nr [...] o pow. 0,0017 ha, - zmod. dz.ewid. nr [...] o pow. 0,0047 ha, - zmod. dz.ewid. nr [...] o pow. 0,0520 ha, 6) zmod. dz.ewid. nr [...] o pow. 0,1018 ha zmienia swoją konfigurację, powierzchnię oraz oznaczenie i powstają: - zmod. dz.ewid. nr [...] o pow. 0,0166 ha, - zmod. dz. ewid. nr [...] o pow. 0,0107 ha, - zmod. dz.ewid. nr [...] o pow. 0,0729 ha, - zmod. dz.ewid. nr [...] o pow. 0,0016 ha, 7) zmod. dz.ewid. nr [...] o pow. 0,1583 ha zmienia swoją konfigurację, powierzchnię oraz oznaczenie i powstają: - zmod. dz.ewid. nr [...] o pow. 0,1501 ha, - zmod. dz.ewid. nr [...] o pow. 0,0082 ha, 8)zmod. dz.ewid. nr [...] o pow. 0,8536 ha zmienia swoją konfigurację, powierzchnię oraz oznaczenie i powstają: - zmod. dz.ewid. nr [...] o pow. 0,0166 ha, - zmod. dz.ewid. nr [...] o pow. 0,8370 ha, Powyższe rozstrzygnięcie Starosta oparł na dokumentacji geodezyjno-kartograficznej opracowanej przez geodetę uprawnionego mgr. inż. M. W. przyjętej do PODGK w dniu 2 września 2009r., za nr [...]. Od powyższej decyzji odwołanie wnieśli W. C. oraz M. B. Odwołujący zarzucili, że przedmiotowa decyzja "została wydana na podstawie sfałszowanego operatu geodezyjnego zarejestrowanego pod nr [...]. Operat ten został wykonany fikcyjnie bez jakiegokolwiek pomiaru w terenie i wykonanego przez geodetę nie mającego uprawnień biegłego". Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego, decyzją z dnia [...] 2010r., znak [...], uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia, wskazując, że materiał dowodowy wymaga uzupełnienia poprzez zlecenie wykonania stosownego pomiaru terenowego. Zwróciła także uwagę na przepisy § 36 i 37 rozporządzenia w sprawie ewidencji gruntów i budynków. Rozpatrując ponownie sprawę Starosta N stwierdził, że w pierwszej kolejności wyjaśnienia wymaga fakt, iż w prowadzonej dotychczas pod znak: [...] sprawie zostały połączone dwa różne tryby postępowania: 1) tryb nadzwyczajny – postępowanie w sprawie wznowienia postępowania zakończonego ostateczną decyzją Starosty N z dnia [...] 2005r., znak: [...], oraz 2) zwykły tryb administracyjny w sprawie aktualizacji operatu ewidencyjnego obrębu F zainicjowany z urzędu zawiadomieniem z dnia 8 grudnia 2008 r., znak: [...]. Starosta stwierdził, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, wznowienie postępowania nie może dotyczyć spraw zakończonych w innej formie niż ostateczną decyzją lub postanowieniem, od którego przysługuje zażalenie. Granica postępowania wznowieniowego jest bowiem wyznaczona zakresem rozstrzygniętej decyzją ostateczną sprawy administracyjnej. Wykroczenie poza granice wskazane w art. 145 § 1 k.p.a. przez rozpoznanie sprawy nie zakończonej decyzją ostateczną bądź sprawy, która nie była w ogóle przedmiotem postępowania administracyjnego, stanowi rażące naruszenie prawa będące podstawą do stwierdzenia nieważności decyzji. Zacytowane poglądy znajdują swoje potwierdzenie w orzecznictwie (por. np. wyrok WSA w Warszawie z dnia 7 września 2007 r., IV SA/Wa 1289/07, Lex nr 420225 oraz wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 października 1998 r., I SA 181/98, Lex Nr 45692; z dnia 29 września 1997 r., I SA/Ka 1248/96, POP 1999/3/72; z dnia 31 maja 1994 roku, SA/Kr 1450/93, ONSA 1995/3/110; z dnia 9 czerwca 1992 r., SA/Wr 534/92, ONSA 1993/4/92, z dnia 28 czerwca 1983 r., I SA 268/83, ONSA 1983/1/47 i inne) oraz w literaturze. Mając na uwadze powyższe organ I instancji postanowił oddzielić tryb nadzwyczajny - postępowanie w sprawie wznowienia postępowania (zakończonego decyzją z dnia [...] 2005 r., znak: [...]) -od zwykłego postępowanie w sprawie aktualizacji operatu ewidencyjnego obrębu F, jednostka ewidencyjna Ł (dotyczące dz. ewid.zmod.: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...], znak: [...]). Postępowanie w trybie nadzwyczajnym zostało zakończone decyzją Starosty N z dnia [...] 2011 r., znak: [...], orzekającej: 1) uchyleniu decyzji Starosty N z dnia [...] 2005 r., znak: [...], 2) o odmowie aktualizacji części kartograficznej i opisowej operatu ewidencji gruntów i budynków obrębu F, jednostka ewidencyjna Ł w zakresie dz. ewid. nr [...] i nr [...] w sposób przedstawiony w dokumentacji geodezyjno – kartograficznej, sporządzonej przez geodetę J. P,, przyjętej do PODGK za nr [...] (k. nr 948 akt administracyjnych). Od decyzji tej nie zostało złożone odwołanie. Pismem z dnia 26 stycznia 2012r., znak: [...] organ zawiadomił strony, że postępowanie zwykłe w sprawie aktualizacji operatu ewidencyjnego, prowadzone z urzędu zostało rozszerzone o dz. ewid. zmod. nr [...] i nr [...], co było konsekwencją uprzedniego wydania ww. decyzji z dnia [...] 2011 r., znak: [...] (k. nr 956 akt administracyjnych). Ponadto poinformował, że będzie prowadził dwa postępowania: 1) w sprawie aktualizacji operatu ewidencyjnego w obrębie F w przedmiocie dz. ewid. zmod.: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] pod znak: [...] oraz 2) w sprawie aktualizacji operatu ewidencyjnego w obrębie F w przedmiocie dz. ewid. zmod.: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...], pod znak: [...]. Postępowanie, znak: [...], zostało zakończone decyzją Starosty N z dnia [...] 2012r., znak: [...], o umorzeniu postępowania w sprawie aktualizacji operatu ewidencji gruntów i budynków dotyczącego dz.ewid. zmod. nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...] (k. nr 1006 akt administracyjnych). Ponadto decyzją z dnia [...] 2012 r., znak: [...], orzeczono o uchyleniu decyzji Wójta Gminy Ł z dnia [...] 2007 r., znak: [...] zatwierdzającej podział nieruchomości w zakresie dz. ewid. zmod. nr [...] i [...]. Natomiast w postępowaniu, znak: [...], Starosta N decyzją z dnia [...] 2012 r., znak [...], orzekł z urzędu o: I. aktualizacji z urzędu części kartograficznej i opisowej operatu ewidencji gruntów i budynków obrębu F, gmina Ł, przyjętego do zasobu Wojewódzkiego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjno-Kartograficznej w dniu 20 lutego 1992 r. za nr [...] następujący sposób: 1) dz. ewid. zmod.: nr [...] o pow. 0,1583 ha, [...] o pow. 0,8536 ha, 305 o pow. 0,1004 ha, [...] o pow. 0,1656 ha, [...] o pow. 0,0994 ha, [...] o pow. 0,0806 ha, [...] o pow. 0,0584 ha i [...] o pow. 0,1018 ha zmieniają konfigurację, powierzchnię oraz oznaczenie, w wyniku którego zostają utworzone nowe dz. ewid. zmod.: nr [...] o pow. 0,0966 ha, [...] o pow. 0,0102 ha, [...] o pow. 0,0737 ha, [...] o pow. 0,0082 ha, [...] o pow. 0,0498 ha, [...] o pow. 0,0175 ha, [...] o pow. 0,0061 ha, [...] o pow. 0,0025 ha, [...] o pow. 0,0045 ha, [...] o pow. 0,0194 ha, [...] o pow. 0,0122 ha, [...] o pow. 0,0723 ha, [...] o pow. 0,0010 ha, [...] o pow. 0,0316 ha, [...] o pow. 0,0038 ha, [...] o pow. 0,0676 ha, [...] o pow. 0,0415 ha i [...] o pow. 0,1274, 2) dz. ewid. zmod. nr [...] o pow. 0,1583 ha, zmienia konfigurację oraz powierzchnię na 0,1513 ha zachowując dotychczasowe oznaczenie, 3) dz. ewid. zmod. nr [...] o pow. 0,8536 ha, zmienia konfigurację oraz powierzchnię na 0,8413 ha zachowując dotychczasowe oznaczenie, 4) dz. ewid. zmod. nr [...] i nr [...] zmieniają konfigurację w części kartograficznej operatu ewidencyjnego, zgodnie z " Mapą uzupełniającą aktualizacji operatu ewidencji gruntów " wraz z wykazem zmian, sporządzoną przez geodetę uprawnionego mgr inż. M. W., przyjętą do Ośrodka Dokumentacji Geodezyjno-Kartograficznej (ODGK) w dniu 3 grudnia 2010 r. za nr [...], II. aktualizacji z urzędu części opisowej operatu ewidencji gruntów i budynków (rejestr gruntów) obrębu F, jednostka ewidencyjna Ł w następujący sposób: 1) w jednostce rejestrowej G 5 (własność: Gmina Ł), w miejsce dz. ewid. zmod. nr [...] o pow. 0,1004 ha, wpisuje się nowo utworzoną dz. ewid. zmod. nr [...] o pow. 0,0966 ha odpowiadającą dawnej dz.ewid. nr [...] objętej KW [...], 2) w jednostce rejestrowej [...] (własność: M. i J. S.), w miejsce dz. ewid. zmod. nr [...] o pow. 0,1656 ha objętej KW [...], wpisuje się nowo utworzoną dz. ewid. zmod. nr [...] o pow. 0,1274 ha, 3) w jednostce rejestrowej [...] (współwłasność: M. B. i A. K. w udziałach po 1/2 części), w miejsce dz.ewid. zmod. nr [...] o pow. 0,0994 ha wpisuje się nowo utworzone dz.ewid. zmod.: nr [...] o pow. 0,0676 ha i nr [...] o pow. 0,0415 ha odpowiadające dawnej dz. ewid. nr [...] objętej KW [...], 4) w jednostce rejestrowej [...] (współwłasność: A. D. - udz. 2/3 części, A. D. - udz. 1/6 części, M. D. – D. - udz. 1/6 części), w miejsce dz. ewid. zmod. nr [...] o pow. 0,0806 ha wpisuje się nowo utworzone dz. ewid. zmod.: nr [...] o pow. 0,0102 ha, nr [...] o pow. 0,0737 ha i nr [...] o pow. 0,0038 ha odpowiadające dawnej dz.ewid. nr [...] objętej KW [...], 5) w jednostce rejestrowej [...] (współwłasność: H. K. - udz. 5/8 części, G. K. - udział 1/8 części, P. K. - udział 1/8 części, M. Ś. - udział 1/8 części), w miejsce dz. ewid. zmod. nr [...] o pow. 0,0584 ha wpisuje się nowo utworzone dz. ewid. zmod.: nr [...] o pow. 0,0082 ha, nr [...] o pow. 0,0498 ha, nr [...] o pow. 0,0122 i nr [...] o pow. 0,0010 ha odpowiadające dawnej dz.ewid. nr [...] objętej KW [...], 6) w jednostce rejestrowej [...] (własność: I. i W. C.), w miejsce dz.ewid. zmod. Nr [...] o pow. 0,1018 ha wpisuje się nowo utworzone dz.ewid. zmod.: nr [...] o pow. 0,0723 ha i nr [...] o pow. 0,0316 ha odpowiadające dawnej dz.ewid. nr [...] objętej KW [...], 7) ujawnia się Gminę Ł, jako właściciela nowo utworzonych dz.ewid. zmod.: nr [...] o pow 0,0175 ha, nr [...] o pow. 0,0194 ha i nr [...] o pow. 0,0061 ha odpowiadających dawnej dz.ewid. nr [...] objętej decyzją komunalizacyjną, znak: [...], z dnia 05.02.1992 wraz z kartą inwentaryzacyjną stanowiąca jej załącznik. 8) ujawnia się W. C. s. W. i G. oraz I. C. c. A. i J., jako władających nowo utworzoną dz.ewid. zmod. nr [...] o pow. 0,0045 ha, o nieuregulowanym stanie prawnym, a powstałą w wyniku utworzenia dz.ewid. zmod. opisanych w punktach od 1 do 7 o uregulowanym stanie prawnym, z powołanymi w ww. punktach księgami wieczystymi, 9) ujawnia się H. K. c. M. i He. jako władająca nowo utworzoną dz.ewid. zmod. Nr [...] o pow. 0,0025 ha, o nieuregulowanym stanie prawnym, a powstałą w wyniku utworzenia dz.ewid. zmod. opisanych w punktach od 1 do 7 o uregulowanym stanie prawnym, z powołanymi w ww. punktach księgami wieczystymi, zgodnie z: " Mapą uzupełniającą aktualizacji operatu ewidencji gruntów" wraz z wykazem zmian, sporządzoną przez geodetę uprawnionego mgr inż. M. W., przyjętą do Ośrodka Dokumentacji Geodezyjno-Kartograficznej (ODGK) w dniu 3 grudnia 2010 r. za nr KERG [...], księgami wieczystymi nr KW [...], KW [...], KW [...], KW [...], KW [...], KW [...], postanowieniami Sądu Rejonowego, Wydział I Cywilny: z dnia 16 czerwca 2009 r., sygn. akt [...] i z dnia 28 września 2010 r., sygn. akt [....], Aktem Poświadczenia Dziedziczenia z dnia 9 stycznia 2010 r., Rep A nr [...] oraz decyzją komunalizacyjną, znak: [...], z dnia 05.02.1992 r. wraz z kartą inwentaryzacyjną stanowiącą jej załącznik. Od powyższej decyzji Starosty N z [...] 2012 r. złożyli odwołanie I. i W. C. zarzucając organowi, że decyzja "została wydana na podstawie sfałszowanego operatu geodezyjnego nr [...] ze świadomym łamaniem prawa przez geodetę W. jak i urzędników Starostwa ukrywających dokumenty świadczące, że całe postępowanie jest umyślnym działaniem w celu ukrycia dokonanych fałszerstw." Opisaną na wstępie decyzją z dnia 29 czerwca 2012 r. nr [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego utrzymał w mocy decyzję Starosty N z dnia [...] 2012 r., znak [...]. W uzasadnieniu tak podjętego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że wprowadzenie zmian danych ewidencyjnych zgodnie z przepisami rozporządzenia w sprawie ewidencji gruntów i budynków może nastąpić w dwojakim trybie: albo w trybie czynności materialno-technicznej, w postaci wprowadzenia do bazy danych zmiany na podstawie udokumentowanego zgłoszenia zmiany (art. 22 ust. 2 i 3 Prawa geodezyjnego i kartograficznego w zw. z § 48 ust. 1 i 2 rozporządzenia w sprawie ewidencji gruntów i budynków), o którym organ tylko zawiadamia, albo w drodze decyzji (§ 47 ust. 3 ww. rozporządzenia). Tę drugą formę rozstrzygnięcia stosuje organ wtedy, gdy aktualizacja operatu ewidencyjnego wymaga wyjaśnień zainteresowanych lub uzyskania dodatkowych dowodów. Wówczas Starosta przeprowadza w sprawie tej aktualizacji postępowanie administracyjne, które kończy się decyzją wprowadzającą zmiany lub odmawiającą wprowadzenia żądanej zmiany. Zdaniem organu odwoławczego, wydanie w powyższej sprawie decyzji przez Starostę N wskazuje, że jako tryb wprowadzenia zmiany w ewidencji, przyjął tryb postępowania administracyjnego. Takie stanowisko nakłada obowiązek stosowania przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, a w szczególności art. 7 i 77 k.p.a. oraz obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego w zakresie niezbędnym do załatwienia sprawy. Organ wskazał, że ewidencja gruntów i budynków stanowi jednolity dla kraju, systematycznie aktualizowany zbiór informacji o gruntach, budynkach i lokalach, ich właścicielach oraz innych osobach fizycznych lub prawnych władających tymi gruntami, budynkami i lokalami (art. 2 pkt 8 Prawa geodezyjnego i kartograficznego). Utrzymanie operatu ewidencyjnego w stanie aktualności, tj. zgodności z dostępnymi dla organu dokumentami i materiałami źródłowymi jest zadaniem starosty. Organ wyjaśnił, że o formie i zakresie aktualizacji decyduje organ prowadzący ewidencję gruntów i budynków, a nie podmiot przygotowujący opracowanie geodezyjno-kartograficzne. Obowiązkiem organu warunkującym wydanie zgodnej z prawem decyzji jest zbadanie wszystkich okoliczności mających znaczenie dla ustalenia stanu faktycznego. Przyjęcie dokumentacji geodezyjno-kartograficznej do państwowego zasobu nie zwalnia organów prowadzących ewidencję gruntów i budynków od oceny tej dokumentacji jako środka dowodowego - materiału źródłowego - mającego stanowić podstawę wprowadzenia zmiany. W szczególności organ prowadzący ewidencję obowiązany jest ocenić, czy przedłożony dokument geodezyjno-kartograficzny - przyjęty do zasobu - jest wystarczający jako podstawa do wprowadzenia zmian z uwagi na ich przedmiot. Obowiązek takiej oceny podkreślał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wielokrotnie m.in. w wyroku z dnia 13 grudnia 2007 r. (sygn. III SA/Kr 892/07). W myśl postanowień § 5 pkt 3 rozporządzenia w sprawie ewidencji gruntów i budynków działka ewidencyjna stanowi najmniejszą jednostkę podziału kraju dla celów ewidencji. Przepis § 9 ust. 1 definiuje działkę ewidencyjną jako ciągły obszar gruntu, położony w granicach jednego obrębu, jednorodny pod względem prawnym, wydzielony z otoczenia za pomocą linii granicznych. Organ podniósł, że operat modernizacji ewidencji gruntów i budynków obrębu F, gmina Ł został przyjęty do ewidencji zasobu Wojewódzkiego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjno-Kartograficznej w dniu 20 grudnia 1992 r. za nr [...]. Modernizacja ewidencji gruntów dla obrębu F była wykonana w latach 1991-1992 i polegała na opracowaniu ewidencji gruntów w oparciu o mapy ewidencyjne sporządzone w ramach opracowania mapy zasadniczej w skali 1 :2000 metodą autogrametryczną, protokoły ustalenia stanu władania. Opis granic działek ewidencyjnych zmodernizowanych został dokonany za pomocą współrzędnych określających przebieg linii granicznych, a pole powierzchni działek obliczono w oparciu o współrzędne i określono w hektarach z dokładnością zapisu do 0,0001. Operat modernizacji stał się obowiązujący na mocy obwieszczenia Wojewody z 28 grudnia 1993 r. ogłoszonego w Dzienniku Urzędowym Województwa z 23 grudnia 1993 r. Nr 1/94, poz. 16 i w całości zastąpił dotychczasową ewidencję gruntów. W wyniku przeprowadzonej modernizacji zostały utworzone m. in. dz. ewid. zmod.: nr [...] o pow. 0,1004 ha, nr [...] o pow. 0,1656 ha, nr [...] opow. 0,0994 ha, nr [...] o pow. 0,0806 ha, nr [...] o pow. 0,0584 ha, nr [...] o pow. 0,1018ha. Granice ww. dz. ewid. zmod. zostały przedstawione na sekcji mapy zasadniczej w skali 1:2000 nr [...] oraz na karcie nr 4 mapy ewidencji gruntów w skali 1:2000. Na podstawie danych z operatu modernizacji ewidencji gruntów nr KERG [...] stwierdzono, że granice ww. działek ewidencyjnych zmodernizowanych zostały ustalone na podstawie mapy zasadniczej w skali 1 :2000. Na taką okoliczność zostały spisane protokoły ustalenia stanu władania. W protokołach ustalenia stanu władania spisanych w dniach 18 listopada 1991r. – 29 listopada 1991r., w pozycji numer 91 jako władający dz. ewid. zmod. nr [...], obręb F są wpisani: W. i I. C. Protokół został podpisany przez W. C. W ramach prac modernizacyjnych sporządzono wykazy synchronizacyjne, czyli dokonano porównania zmodernizowanej ewidencji gruntów z ewidencją gruntów uprzednio obowiązującą. Dz. ewid. zmod. nr [...] o pow. 0,1004 ha przyporządkowano dawną dz. ewid. nr [...] o pow. 0,0958 ha, dz. ewid. zmod. nr [...] o pow. 0,1656 ha przyporządkowano dawną dz. ewid. nr [...] o pow. 0,1327 ha, dz. ewid. zmod. nr [...] o pow. 0,0994 ha przyporządkowano dawną dz.ewid. nr [...] o pow. 0,1102 ha, dz. ewid. zmod. nr [...] o pow. 0,0806 ha przyporządkowano dawną dz. ewid. nr [...] o pow. 0,0814 ha, dz.ewid. zmod. nr [...] o pow. 0,0584 ha przyporządkowano dawną dz. ewid.nr [...] o pow. 0,0649 ha, dz.ewid. zmod.nr [...] o pow. 0,1018 ha przyporządkowano dawną dz. ewid. Nr [...] o pow. 0,0958 ha. W zmodernizowanym operacie ewidencji gruntów dla obrębu F dla dawnej dz.ewid. nr [...] brak przyporządkowanej dz.ewid.zmod. Dawna dz.ewid. nr [...] została objęta decyzją komunalizacyjną z dnia [...] 1992 r., znak: [...] i jest własnością gminy Ł. W wyniku założenia operatu ewidencji gruntów (obecnie nieobowiązujący) w roku 1966 przez Wojewódzkie Biuro Geodezji i Urządzeń Rolnych, przyjętego do Powiatowego Biura Geodezji i Urządzeń Rolnych 20.11.1971 r. za nr [...] powstała dawna dz.ewid. nr [...] o pow. 0,5818 ha. Według wykazu zamieszczonego w ww. operacie, wynika, ze dz. nr [...] odpowiada p. gr. l. kat. [...]. Dz. nr: [...], [...], [...], [...], [...] i [...] powstały w wyniku podziału dz.ewid. nr [...] obręb F, ujawnionej w KW [...] jako własność Skarbu Państwa - Państwowy Fundusz Ziemi. Dokumentacja geodezyjna, która obejmowała mapę sytuacyjną podziału działki ewidencyjnej nr [...] położonej w b. gm. kat. F wraz z wykazem zmian gruntowych została przyjęta do składnicy geodezyjnej Powiatowego Biura Geodezji i Urządzeń Rolnych 22 stycznia 1977 r. za nr [...]. Podział dz. nr [...] został wykonany na zlecenie Urzędu Gminy w Ł, w związku z potrzebą uzyskania działek budowlanych dla osób wywłaszczonych pod zbiornik C. Organ odwoławczy, po zapoznaniu się z aktami sprawy i dokonaniu analizy operatu podziałowego nr [...], stwierdził, że nie ma podstaw do kwestionowania prawidłowości sporządzenia ww. dokumentacji geodezyjnej przyjętej do zasobu 22 stycznia 1977 r. Porównując mapy ewidencyjne zmodernizowane w skali 1 :2000 oraz mapy ewidencyjne nie obowiązujące w skali 1:2880 stwierdzono znaczne rozbieżności w przebiegu granic dz. ewid. zmod. nr: [...], [...], [...], [...], [...] i [...] w stosunku do odpowiadającym im dz. sprzed modernizacji, odpowiednio nr: [...], [...], [...], [...], [...] i [...]. Nastąpiło wyraźne przesunięcie granic, których przebieg został określony przez operat pomiarowy podziału dz. ewid. ewidencyjnej nr [...] (stare oznaczenie) przyjęty do zasobu dnia 22 stycznia1977 r. za nr [...]. Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, że ujawnione w zmodernizowanym operacie ewidencyjnym nr [...] dz.ewid.zmod. nr: [...], [...], [...], [...], [...] i [...] obejmują grunt niejednorodny pod względem prawnym, a tym samym naruszają przepis § 9 ust. 1 rozporządzenia w sprawie ewidencji gruntów i budynków. W świetle obowiązujących przepisów podstawę wykazywania przebiegu granic działek ewidencyjnych stanowi przede wszystkim dokumentacja określona w § 36 rozporządzenia, czyli przyjęta do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego, sporządzona: w postępowaniu rozgraniczeniowym, w celu podziału nieruchomości, w postępowaniu scaleniowym i wymiany gruntów, w postępowaniu dotyczącym scalenia i podziału nieruchomości, na potrzeby postępowania sądowego lub administracyjnego, a następnie wykorzystana do wydania prawomocnego orzeczenia sądowego lub ostatecznej decyzji administracyjnej, przy zakładaniu na podstawie poprzednio obowiązujących przepisów, katastru nieruchomości i ewidencji gruntów i budynków. Dopiero w razie jej braku lub stwierdzenia, że dane zawarte w niej nie są wiarygodne lub nie odpowiadają obowiązującym standardom technicznym - co wyraźnie wynika z treści przepisu § 37, dane dotyczące przebiegu granic pozyskuje się w wyniku terenowych pomiarów geodezyjnych lub fotogrametrycznych poprzedzonych ustaleniem przebiegu tych granic na gruncie, przy czym szczegółowe zasady ustalania przebiegu granic na gruncie wynikaj ą z przepisu § 38. Mając powyższe na uwadze organ odwoławczy stwierdził, że zasadnie organ I instancji uznał, że operat podziału dz.ewid. nr [...] obręb F numer [...] jest dokumentacją, która zgodnie z § 36 pkt 2 ww. rozporządzenia, może stanowić podstawę do wykazania w zmodernizowanym operacie ewidencji gruntów i budynków obrębu F numer KERG [...] przebiegu granic nieruchomości stanowiących dz. ewid. sprzed modernizacji nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...], objętych wskazanymi księgami wieczystymi. Wskazał, że Starostwo Powiatowe w N zleciło firmie Usługi Geodezyjno-Kartograficzne M.M. W. w ramach umowy z dnia 12 lutego 2010 r., znak: [...], wykonanie dokumentacji geodezyjnej dotyczącej usuwania błędów powstałych przy modernizacji operatu ewidencji gruntów i budynków numer KERG [...]. Geodeta uprawniony mgr inż. M. W. sporządził dokumentację geodezyjno-kartograficzną, która jako operat pomiarowy została przyjęta do ewidencji państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego dnia 3 grudnia 2010 r. za nr [...]. Szczegółowy opis wykonania operatu KERG [...] geodeta uprawniony mgr inż. M. W. zawarł w opinii technicznej. Została dokonana analiza materiałów źródłowych, których wykaz jest podany w opinii technicznej (operaty pomiarowe, mapy sytuacyjno-wysokościowe, mapy ewidencji gruntów obowiązujące i z przed modernizacji, księgi wieczyste, pisma i decyzje). Ww. dokumentacja geodezyjna została wykonana z uwzględnieniem zaleceń zawartych w decyzji Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z [...] 2010 r., znak: [...]. Dokonując analizy operatu pomiarowego nr [...] podziału dz. ewid. nr [...] geodeta uprawniony mgr inż. M. W. stwierdził, iż w przypadku zidentyfikowania linii granicznej pomiędzy dawnymi działkami ewidencyjnymi nr [...] i nr [...] będzie możliwe odtworzenie położenia punktów granicznych wyznaczających podział dz. ewid. nr [...]. Po założeniu osnowy pomiarowej nawiązanej do punktów osnowy III klasy nr 1019.41, 1019.00, 1120.00, został wykonany pomiar granicy użytkowania pomiędzy dz. nr [...] i nr [...], w wyniku którego okazało się, że pomierzone ogrodzenie pokrywa się z granicą pomiędzy ww. działkami. Następnie zostały obliczone współrzędne punktów granicznych wyznaczających podział dz.ewid. nr [...]. Geodeta uprawniony mgr inż. M. W. pismem zawiadomił zainteresowane strony, że w dniu 15 października 2010 r. o godz. 10°° w ramach czynności pomiarowych dokona ustalenia granic nieruchomości oznaczonych jako dz. nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] we wsi F, zgodnie z rozporządzeniem w sprawie ewidencji gruntów i budynków przy uwzględnieniu operatu pomiarowego podziału dz. nr [...]. Został również odtworzony przebieg granic dz. powstałych w wyniku podziału dz. nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...]. Z powyższych czynności geodeta uprawniony mgr inż. M. W. dniu 15 października 2010 r. spisał protokoły ustalenia granic działek do celów ewidencji gruntów i budynków dla dz. ewid. zmod. nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...]. Ww. czynności zostały dokonane w obecności M. S. (dz. nr [...]), A. K. i M. B. (dz. nr [...]), A. D. (dz. nr [...]), H. K. (dz. nr [...]), W. C. i I. C. (dz. nr [...]). Pozostałe strony postępowania, mimo prawidłowego zawiadomienia, nie stawiły się na gruncie. Z protokołów ustalenia przebiegu granic działek do celów ewidencji gruntów wynika, że geodeta uprawniony M. W. okazał obecnym na gruncie punkty załamania granic dawnych dz. ewid. nr: [...], [...], [...], [...], [...] odtworzonych na podstawie operatu nr [...] podziału dz.ewid. nr [...]. Punkty załamania granic oraz linie graniczne wyznaczone ww. operatem oznaczono na szkicach granicznych, stanowiących załącznik do protokołu ustalenia granic, kolorem czerwonym. Strony obecne przy ww. czynnościach na gruncie (A. K., M. B., A. D., H. K., M. S.), za wyjątkiem Państwa I. i W. C., złożyły oświadczenia do protokołów ustalenia przebiegu granic, z których wynika, iż dz. ewid. nr [...], [...], [...], [...] użytkują w granicach wyznaczonych przez istniejące ogrodzenia. Protokoły ustalenia przebiegu granic podpisały: A. K., A. D., M. S., odmówiły złożenia podpisu: H. K., M. B. Odnośnie dz. ewid. nr [...] (własność: W. i I. C.) W. C. wskazał, gdzie jego zdaniem znajdują się punkty graniczne działki. Na szkicu granicznym kolorem zielonym została oznaczona granica wskazana przez W. C. (punkty 5', 6', 8', 7'). Granice wskazane przez W. C. nie pokrywają się z granicami użytkowania wyznaczonymi przez istniejące ogrodzenia jak również z granicami odtworzonymi z operatu podziału dz. ewid. nr [...] nr [...] (kolor czerwony). I. i W. C. nie wyrazili zgody na pomiar jak również nie podpisali protokołu ustalenia przebiegu granic. Po dokonaniu analizy materiałów źródłowych oraz wykonaniu niezbędnych prac terenowych została opracowana "Mapa uzupełniająca aktualizacji operatu ewidencji gruntów", stanowiąca podstawową część operatu pomiarowego [...], obejmująca aktualizację dz. ewid. zmod. nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] położonych w obrębie F gmina Ł. Geodeta uprawniony mgr inż. M. W. w swoim opracowaniu nr [...] przedstawił przebieg granic prawnych ujawnionych w operacie nr [...], w stosunku do obowiązujących granic ewidencyjnych przedmiotowych działek ewidencyjnych zmodernizowanych. "Mapa uzupełniająca aktualizacji operatu ewidencji gruntów" nr [...] w swojej treści zawiera wykaz zmian danych ewidencyjnych, zgodnie z którym dz. ewid. zmod. nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...] zmieniają konfiguracje, powierzchnie i oznaczenia, w wyniku czego zostają utworzone nowe dz. ewid. zmod. nr: [...] o pow. 0,0966 ha, [...] o pow. 0,0102 ha, [...] o pow. 0,0737 ha, [...] o pow. 0,0082 ha, [...] o pow. 0,0498 ha, [...] o pow. 0,0175 ha, [...] o pow. 0,0061 ha, [...] o pow. 0,0025 ha, [...] o pow. 0,0045 ha, [...] o pow. 0,0194 ha, [...] o pow. 0,0122 ha, [...] o pow. 0,0723 ha, [...] o pow. 0,0010 ha, [...] pow. 0,0316 ha, [...] o pow. 0,0038 ha, [...] o pow. 0,0676 ha, [...] o pow. 0,0415 ha, [...] o pow. 0,1274 ha. Dz. ewid. zmod. nr [...] i nr [...] zmieniają natomiast konfiguracje i powierzchnie zachowując dotychczasowe oznaczenia. Powierzchnie nowych dz. ewid. wynikają z przebiegu ich granic. Pola powierzchni dz. ewid. zmod. zostały obliczone zgodnie z § 62 rozporządzenia w sprawie ewidencji gruntów i budynków, na podstawie współrzędnych, o których mowa w § 61 (numerycznego opisu granic dz. ewid. dokonuje się za pomocą współrzędnych punktów określających przebieg linii granicznych) i określone w hektarach z dokładnością zapisu do 0,0001. "Mapa uzupełniająca aktualizacji operatu ewidencji gruntów" zawiera również wykaz zmian będący synchronizacją pomiędzy nowo utworzonymi dz. ewid., a dz. z nieobowiązującej ewidencji gruntów. Nowowydzielone dz.ewid. zmod. nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...] stanowią przedmiot odrębnych własności, dlatego też taka aktualizacja ma charakter przedmiotowo-podmiotowy, gdyż z jej istoty wynika konieczność określenia podmiotów prawa własności, którym w świetle aktualnych zapisów w księgach wieczystych przysługuje prawo do tych działek (wyrok WSA w Krakowie z 26 lipca 2011 r., sygn. akt III SA/Kr 580/11). W ocenie organu odwoławczego geodeta uprawniony mgr inż. M. W. w swoim opracowaniu nr [...] przedstawił przebieg granic dz. ujawnionych w operacie nr [...] oraz w księgach wieczystych, w odniesieniu do obowiązujących granic ewidencyjnych dz. zmod. "Mapa uzupełniająca z aktualizacji operatu ewidencji gruntów" nr [...] wykonana przez geodetę uprawnionego mgr inż. M. W. jest opracowaniem geodezyjno-kartograficznym, o którym mowa w § 46 pkt 2 rozporządzenia w sprawie ewidencji gruntów i budynków, a zawarty w nim wykaz zmian danych ewidencyjnych obejmuje elementy wskazane w § 46 ust. 3 tego rozporządzenia. Nowo powstałe dz. ewid. zmod. nr [...],[...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] spełniają wymogi powołanego § 9 ust. l, § 61, § 62 rozporządzenia w sprawie ewidencji gruntów i budynków, jako ciągły obszar gruntu położony w granicach jednego obrębu, jednorodny pod względem prawnym, wydzielony z otoczenia za pomocą linii granicznych. Odnosząc się do przeprowadzonego postępowania administracyjnego organ wskazał, że Starosta N, działając zgodnie z art. 10 § 1 k.p.a., pismem z dnia 7 lutego 2012r., znak: [...], zawiadomił zainteresowane strony, że mogą zapoznać się ze zgromadzoną dokumentacją oraz wypowiedzieć się co do zebranych materiałów i dowodów oraz zgłoszonych żądań w terminie 7 dni od daty doręczenia pisma. W dniu 20 lutego 2012 r. z dokumentacją zapoznały się A. D. i H. K., wnosząc o szybkie zakończenie sprawy przez wydanie stosownej decyzji. Z przysługującego prawa skorzystali również I. i W. C., którzy 15 lutego 2012 r. zapoznali się z materiałem dowodowym oraz otrzymali kopię akt przedmiotowej sprawy. W dniu 16 lutego 2012 r. w Starostwie Powiatowym w N I. i W. C. złożyli do protokołu swoje uwagi i zastrzeżenia. Strony wniosły o uzupełnienie, stwierdzonych przez nich braków w dokumentacji "w celu zakończenia fałszowania dokumentacji i przerwania układu korupcyjnego". Podnieśli również kwestie fałszowania operatów geodezyjnych. Wnieśli o powołanie biegłego, o ponowne zawiadomienie o zgromadzonym materiale dowodowym oraz "sporządzenie protokołu odnośnie operatu geodezyjnego nr [...] który nie był oceniany przez biegłego, a operat ten jeszcze bardziej fałszuje dokumentację, wykazując co innego na operacie, co innego okazując w terenie ". Starosta N w uzasadnieniu decyzji z [...] 2012 r. odniósł się do zarzutów I. i W. C. przedstawionych w protokole z 16 lutego 2012 r. Organ odwoławczy w pełni podzielił więc stanowisko Starosty N przedstawione w uzasadnieniu jego decyzji (str. 14,15,16 decyzji). Podkreślił też, że Starosta N w związku z zarzutami fałszerstw w dokumentacjach geodezyjnych, oraz zarzutami korupcji, na podstawie art. 183 § 2 k.p.a. powiadomił Prokuraturę Rejonową o przedmiotowym postępowaniu. Prokuratura Rejonowa pismem z 13 stycznia 2009 r., sygn. [...], zgłosiła swój udział w przedmiotowym postępowaniu. Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego pismem z 15 maja 2012 r., znak: [...], zawiadomił zainteresowane strony, iż materiał dowodowy został uzupełniony o dokumenty: protokoły synchronizacyjne dla dz. nr: [...], [...], [...], [...], [...] i [...], protokoły ustalenia stanu władania dla dz. nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...], mapę numeryczną wraz z wykazem zmian współrzędnych dla ww. dz. ewid., operaty pomiarowe nr [...] i [...], przesłane przez Starostwo Powiatowe w N. W ww. piśmie strony zostały również poinformowanie, iż godnie z art. 10 § 1 k.p.a. mogą zapoznać się z zebranym w postępowaniu materiałem dowodowym, uzupełnić go, jak również wypowiedzieć się co do zebranych dowodów. Strony nie skorzystały z przysługującego im prawa. W ocenie organu odwoławczego materiał dowodowy, a w szczególności dokumentacja geodezyjna"operat pomiarowy" nr [...] wykonana przez geodetę uprawnionego mgr inż. M. W. w sposób bezsporny potwierdzają, iż w przedmiotowej sprawie zaszła konieczność wyodrębnienia nowopowstałych dz. ewid. nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] spełniających wymogi powołanego § 9 ust. 1 rozporządzenia w sprawie ewidencji gruntów i budynków. Uwidocznienie w zmodernizowanym operacie ewidencji gruntów dla obrębu F, Gmina Ł nr [...], ww. nowych dz.ewid.zmod., zgodnych z aktualnym stanem prawnym, pozwoli właścicielom dz. ewid. nr [...], [...], [...], [...], [...], [...] (oznaczenie nieobowiązujące) na podjęcie czynności zmierzających do regulacji tych części gruntów, które aktualnie użytkują. Rozbieżności wynikające ze stanu prawnego nieruchomości a stanu faktycznego użytkowania na gruncie powinny być regulowane na drodze cywilno-prawnej, a nie w postępowaniu administracyjnym. Organ odwoławczy podniósł również, że I. i W. C. przedstawili szereg zarzutów dotyczących sfałszowania dokumentacji geodezyjnych, przyjętych do ewidencji państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego w szczególności opracowań: KERG [...], [...], [...], [...] i [...]. Zainteresowani zakwestionowali także prawidłowość wykonania ww. prac geodezyjnych. Nie dołączyli jednak do akt sprawy żadnego dokumentu, wydanego przez właściwy organ, stwierdzającego dokonywanie fałszerstw w ww. dokumentacji geodezyjnej. Podkreślił, że organy administracji publicznej nie są bowiem właściwe w tym zakresie. Reasumując organ odwoławczy stwierdził, że zarzuty zawarte w odwołaniu od rozpatrywanej decyzji nie są zasadne, zaś okoliczności istotne dla niniejszego postępowania zostały dostatecznie wyjaśnione i udowodnione przez organ I instancji. Skargę na powyższą decyzję wnieśli I. i W. C., domagając się stwierdzenia jej nieważności oraz decyzji jej poprzedzającej. Wskazali, że organ odwoławczy pominął wyniki pomiaru kontrolnego na gruncie w dniu 26 października 2012 r. przeprowadzonego przez Naczelnika Geodezji Starostwa A. Ś., z których wynika, że wszystkie dotychczas wykonane operaty geodezyjne oraz mapy będące w zasobach są niezgodne ze stanem prawnym i ze stanem na gruncie. Decyzjami organów obu instancji, wydanymi na podstawie operatów geodezyjnych bez pomiarów w terenie, które celowo nie wykazują stanów hipotek odtwarzanych działek, organy próbują w ocenie skarżących ukryć dokonane fałszerstwa, w wyniku których: - powiększono dz. nr [...] będącą we władaniu Starostwa N, - zlikwidowano drogę gminną nr [...], - bezprawnie przypisano skarżącym część drogi gminnej nr [...], - przypisano skarżącym część dz. nr [...] wraz z budynkiem mieszkalnym i gospodarczym, należącymi do sąsiada, - bezprawnie zostały okazane skarżącym granice ich działki bez dokonania szczegółowego pomiaru w terenie (geodeta odmówił jakichkolwiek pomiarów), - inne granice zostały im wskazane na gruncie, a inne geodeta wrysował na operacie geodezyjnym. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko i argumenty w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity, Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga, więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z art. 2 pkt 8 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (tekst jednolity, Dz. U. z 2010 r. Nr 193, poz.1287 ze zm., zwanej dalej Prawem geodezyjnym i kartograficznym) ewidencja gruntów i budynków to jednolity dla kraju systematycznie aktualizowany zbiór informacji o gruntach, budynkach i lokalach, ich właścicielach oraz o innych osobach fizycznych lub prawnych władających tymi gruntami, budynkami i lokalami. W myśl art. 22 ust. 1 Prawa geodezyjnego i kartograficznego ewidencję gruntów i budynków prowadzą starostowie, których zadaniem jest, stosownie do § 44 pkt 2 rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz. U. z 2001 r. Nr 38, poz. 454, zwanym dalej rozporządzeniem w sprawie ewidencji gruntów i budynków), utrzymanie operatu ewidencyjnego w stanie aktualności, tj. zgodności z dostępnymi dla organu dokumentami i materiałami źródłowymi. Z powyższych przepisów wynika jednoznacznie, że w przypadku stwierdzenia, że ewidencja gruntów i budynków stała się nieaktualna organy administracji geodezyjnej i kartograficznej zobowiązane są podjąć działania niezbędne do jej zaktualizowania. W toku postępowania prowadzonego w tym przedmiocie organy geodezyjne kierują się także podstawowymi zasadami postępowania administracyjnego, a więc powinny podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego (art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity, Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., zwanej dalej w skrócie k.p.a.), zapewnić czynny udział stronom w każdym stadium postępowania (art. 10 k.p.a.) oraz prawidłowo uzasadnić wydane rozstrzygnięcie (art. 107 § 3 k.p.a.). Art. 20 Prawa geodezyjnego i kartograficznego określa rodzaje informacji o gruntach (ust. 1 pkt 1) oraz ich właścicielach (ust. 2), które obejmuje ewidencja gruntów. Informacje te mają charakter przedmiotowy w odniesieniu do gruntów: dotyczą ich położenia, granic, powierzchni, rodzajów użytków gruntowych oraz ich klas gleboznawczych, oznaczenia ksiąg wieczystych lub zbiorów dokumentów, jeżeli zostały założone dla nieruchomości, w skład której wchodzą grunty (art. 20 ust. 1 pkt 1). Informacje podmiotowe (art. 20 ust. 2 pkt 1) dotyczą wskazania właściciela, a w odniesieniu do gruntów państwowych i samorządowych - innych osób fizycznych lub prawnych, w których władaniu znajdują się grunty, budynki lub ich części. Powyższe informacje o gruntach, budynkach i lokalach (zarówno podmiotowe, jak i przedmiotowe) zawiera tzw. operat ewidencyjny, którego zawartość określa art. 24 ust. 1 Prawa geodezyjnego i kartograficznego. Szczegółowe zasady prowadzenia ewidencji gruntów i wprowadzania w niej zmian reguluje rozporządzenie w sprawie ewidencji gruntów i budynków. Podkreślić należy, że podstawową zasadą prowadzenia ewidencji jest zasada aktualności, to jest utrzymywania operatu w zgodności z aktualnymi dostępnymi dla organu dokumentami i materiałami źródłowymi (§ 44 pkt 2rozporządzenia w sprawie ewidencji gruntów i budynków). Aktualizacja zaś operatu ewidencyjnego następuje przez wprowadzanie udokumentowanych zmian do bazy danych ewidencyjnych (§ 45 ust. 1ww. rozporządzenia). Zawarte w ewidencji dane mogą być aktualizowane z urzędu lub na wniosek (§ 46 ust. 1 ww. rozporządzenia). Wprowadzenie zmian danych ewidencyjnych może nastąpić w dwojakim trybie. Albo w trybie czynności materialno - technicznej, w postaci wprowadzenia do bazy danych zmiany na podstawie udokumentowanego zgłoszenia zmiany (art. 22 ust. 2 i 3 Prawa geodezyjnego i kartograficznego w związku z § 48 ust. 1 i 2 rozporządzenia w sprawie ewidencji gruntów i budynków), o czym organ tylko zawiadamia (§ 49 ust. 1), albo w drodze decyzji (§ 47 ust. 3 ww. rozporządzenia). Organ wydaje więc decyzję wtedy, gdy aktualizacja operatu ewidencyjnego wymaga wyjaśnień zainteresowanych lub uzyskania dodatkowych dowodów. Wówczas starosta przeprowadza postępowanie administracyjne, które kończy się decyzją wprowadzającą zmiany lub odmawiającą wprowadzenia żądanej zmiany. W rozpoznawanej sprawie, nie ulega wątpliwości, że konieczne było uzyskanie wyjaśnień właścicieli działek oraz sporządzenie operatu. Organy trafnie zatem wybrały tryb aktualizacji ewidencji w drodze wydania decyzji administracyjnej. W związku z zarzutami skargi, podnoszonymi także przez skarżących w toku postępowania administracyjnego, podkreślenia z całą stanowczością wymaga istota ewidencji. Jak sama jej nazwa wskazuje, ewidencjonowanie, polega na spisywaniu istniejącego stanu prawnego gruntu lub budynku. W żadnym razie rolą ewidencji i prowadzących ją organów nie jest rozstrzyganie sporów własnościowych, a więc dotyczących takich kwestii jak to, komu przysługuje prawo własności, jaki jest jego zasięg lub jakie są jego ograniczenia. Błędne jest oczekiwanie skarżących, że w ramach postępowania mającego na celu aktualizację danych ewidencyjnych dojdzie do załatwienia sporu o granice czy powierzchnie ich działek, ponieważ organy ewidencyjne są uprawnione nie do rozstrzygania tego rodzaju kwestii, lecz jedynie do zbadania, czy na podstawie dostępnych dokumentów zasadne jest dokonanie aktualizacji istniejących w ewidencji wpisów. W ocenie Sądu dokonana kontrola wydanych w tej sprawie decyzji nie wykazała, aby były one dotknięte kwalifikowanymi wadami, skutkującymi stwierdzenie ich nieważności, jak tego domagają się skarżący twierdząc, że fałszują one stan prawny. Wbrew stanowisku skarżących, Sąd nie stwierdził, by zaszły którakolwiek z przyczyn, wskazanych w art. 156 k.p.a. Nie można też postawić organom zarzutu niewłaściwej wykładni przepisów prawa materialnego, ani ich nieprawidłowego zastosowania. Przeprowadzone przez organy geodezyjne postępowanie w niniejszej sprawie, nie zostało przeprowadzone z naruszeniem przepisów postępowania – art. 7 i 77 § 1 k.p.a., które zobowiązują organy administracji publicznej, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, do zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością, który następnie należy ocenić we wzajemnej łączności (art. 80 k.p.a.). Organy kierując się bowiem fundamentalną zasadą postępowania ewidencyjnego- zasadą aktualności - dochowały wszelkich starań, by po pierwsze, zadośćuczynić tej zasadzie, a po drugie, by zweryfikować podnoszone przez skarżących twierdzenia i zarzuty. Wtoku postępowania wyjaśniającego ustalono, że z początkiem lat 90- tych XX wieku dla obrębu F przeprowadzono modernizację ewidencji gruntów. Modernizacja ta polegała na opracowaniu operatu ewidencji gruntów w oparciu o mapy ewidencyjne w skali 1: 2880, operat mapy zasadniczej opracowanej metodą autogrametryczną, protokoły ustalenia stanu władania oraz nakładki ewidencyjne sporządzone w ramach opracowania mapy zasadniczej z obliczeniem powierzchni działek. Zmodernizowany operat został przyjęty do zasobu Wojewódzkiego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjno – Kartograficznej, filia w N w dniu 20 lutego 1992 r. za nr [...].Operat ten stał się obowiązujący na mocy Obwieszczenia Wojewody z dnia 23 grudnia 1993 r., ogłoszonego w Dzienniku urzędowym Woj. Nr [...] i w całości zastąpił dotychczasową ewidencję gruntów. Podczas tej modernizacji nastąpiło wyraźne przesunięcie granic dz. ewid. zmod. nr: [...], [...], [...], [...], [...] i [...] w stosunku do odpowiadającym im dz. sprzed modernizacji, odpowiednio nr: [...], [...], [...], [...], [...] i [...]. Granice ww. dz. ewid. zmod. zostały przedstawione niezgodnie ze stanem prawnym wynikającym z operatu nr [...], ksiąg wieczystych, jak również z istniejącymi materiałami źródłowymi znajdującymi się w zasobie geodezyjnym i kartograficznym. Rozbieżności te wynikły w głównej mierze z nieuwzględnienia w zmodernizowanym operacie ewidencyjnym operatu pomiarowego z dnia 22 stycznia 1977 r. nr [...], obejmującego podział dawnej dz. nr [...]. Operat podziałowy z 1977 r. określał granice nieruchomości, które zostały nabyte stosownymi aktami notarialnymi, złożonymi w księgach wieczystych: KW [...], KW [...], KW [...], KW [...], KW [...], oraz zmian stanu prawnego uwidocznionych w KW [...], wynikających z decyzji komunalizacyjnej z dnia 5 lutego 1992 r. nr [...] oraz zmian w oznaczeniu dz. wskazanych w KW [...]. § 46 ust. 2 rozporządzenia w sprawie ewidencji gruntów i budynków stanowi bowiem w sposób wyraźny, że z urzędu wprowadza się zmiany wynikające z: 1) prawomocnych orzeczeń sądowych, aktów notarialnych, ostatecznych decyzji administracyjnych, aktów normatywnych, 2) opracowań geodezyjnych i kartograficznych, przyjętych do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego, zawierających wykazy zmian danych ewidencyjnych, 3) dokumentacji architektoniczno-budowlanej gromadzonej i przechowywanej przez organy administracji publicznej, 4) ewidencji publicznych prowadzonych na podstawie innych przepisów. Natomiast granice ewidencyjne przedstawione w zmodernizowanym operacie ewidencyjnym zostały ustalone w oparciu o stan posiadania na gruncie. Poprzez zmianę konfiguracji dawnej dz. nr [...] w stosunku do dz. ewid. zmod. nr [....], doszło więc do naruszenia stanu prawnego, ukształtowanego przez operat podziału dz. nr [...] nr [...] oraz akt notarialny Rep. [...] z dnia 20 października 1977 r. Ponadto stwierdzono również dz. ewid. zmod. nr: [...], [...], [...], [...], [...] i [...] obejmują grunt niejednorodny pod względem prawnym, co nie spełniało wymogu wynikającego z § 9 ust. 1 rozporządzenia w sprawie ewidencji gruntów i budynków. Operat modernizacji ewidencji gruntów nr [...] nie mógł więc ukształtować nowego stanu prawnego. Trafnie zatem podnoszą organy, że przedstawione na jego podstawie granice działek są niezgodne ze stanem prawnym, bo nie uwzględniał on zmian wynikających z dokumentów wskazanych w § 46 ust. 2 rozporządzenia w sprawie ewidencji gruntów i budynków. Dlatego też słusznie i zgodnie z zasadą aktualizacji właściwy organ ewidencyjny zlecił wykonanie operatu, który uwzględniałby aktualny stan prawny. Prawidłowo stwierdziły organy orzekające w tej sprawie, że dokonana aktualizacja ewidencji gruntów w oparciu o operat nr [...], opracowany przez mgr inż. M. W., jest zgodna z aktualnym stanem prawnym, skoro uwzględnia on przebieg granic ujawnionych w operacie nr [...], w księgach wieczystych, w odniesieniu do obowiązujących dz. ewid. zmod. i stan wynikający z decyzji komunalizacyjnej, co miało miejsce już po sporządzeniu operatu nr [...] oraz z innych dokumentów, jak tego wymaga wskazany § 46 ust. 2 rozporządzenia w sprawie ewidencji gruntów i budynków. Opracowanie "Mapa uzupełniająca z aktualizacji operatu ewidencji gruntów" nr [...], wykonana przez uprawnionego geodetę, jest opracowaniem geodezyjno – kartograficznym, o którym mowa w § 46 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia w sprawie ewidencji gruntów i budynków, a zawarty w nim wykaz zmian danych ewidencyjnych obejmuje elementy wskazane w § 46 ust. 3 tego rozporządzenia. Nadto, nowopowstałe dz. ewid. zmod. nr [...], [...], [...], [....], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] spełniają wymogi § 9 ust. 1, § 61 i § 62 ww. rozporządzenia, jako ciągły obszar gruntu położony w granicach jednego obrębu, jednorodny pod względem prawnym, wydzielony z otoczenia za pomocą linii granicznych. Modernizacja ewidencji gruntów przeprowadzana uprzednio przez organy miała za zadanie tylko odnowienie ewidencji, tj. opracowanie w systemie teleinformnatycznym mapy ewidencyjnej oraz rejestru gruntów, a nie kształtowanie nowego stanu prawnego. Wobec tego rację mają organy, że należało zaktualizować na podstawie zgromadzonej dokumentacji operat ewidencyjny, obręb F, jednostka ewidencyjna Ł w oparciu o sporządzoną przez geodetę W. mapę uzupełniającą z aktualizacji operatu ewidencyjnego nr [...]. W odniesieniu do szczególnie eksponowanego w licznych pismach procesowych, składanych w toku postępowania administracyjnego, jak i sądowego oraz w skardze, zarzutu "fałszowania" dokumentacji geodezyjno – kartograficznej, stwierdzić należy, że posługiwanie się takim stwierdzeniem jest tylko uprawnione w sytuacji, gdy tego rodzaju fakty zostały potwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu lub innego organu, na dowód czego przedstawiono tego rodzaju orzeczenie stwierdzające sfałszowanie dokumentacji. Bez wykazania tego stosownymi dowodami jest to niedopuszczalne. Dopiero wykazanie faktów fałszowania konkretnymi dowodami stanowiłoby wówczas przesłankę wznowieniową, którą Sąd zobowiązany byłby uwzględnić przy orzekaniu w tej sprawie. Zwrócić należy też uwagę, że przez termin "inny organ" rozumie się w szczególności Trybunał Stanu, sądy dyscyplinarne, a także jakikolwiek inny organ, któremu akty prawne powierzają wykonanie funkcji orzeczniczych w powyższym zakresie (por. E. Mzyk, Wznowienie postępowania administracyjnego, Warszawa–Zielona Góra 1994, s. 73; por. też wyrok NSA z dnia 16 października 1991 r., II SA 640/91, ONSA 1992, nr 3-4, poz. 66, s. 140). Skarżący żadnych dowodów w postaci prawomocnych orzeczeń sądowych lub innych organów stwierdzających sfałszowanie dokumentacji na poparcie swoich twierdzeń jednakże nie przedstawili, ograniczając się tylko do pisemnych i słownych argumentów. Zasadnie więc stwierdzają organy ewidencyjne, że nie jest ich rzeczą przeprowadzanie takiego dowodu we własnym zakresie. Ponadto z opinii biegłego sądowego z zakresie geodezji inż. K. B., znajdującej się w aktach administracyjnych na k. 918, sporządzonej na poczet prowadzonego postępowania karnego w sprawie poświadczenia nieprawdy w operatach pomiarowych nr [...] i [...], wynika, że twierdzenia skarżących są bezpodstawne. Nadmienić także należy, że w niniejszym postępowaniu administracyjnym udział zgłosiła też Prokuratura Rejonowa, która była zawiadamiana o czynnościach i podejmowanych decyzjach w tej sprawie. O toczącym się postępowaniu od samego początku byli informowani również sami skarżący, który brali w nim czynny udział. Sąd administracyjny, co do zasady nie jest też zobowiązany do przeprowadzania dowodów w tym zakresie, skoro kontroluje on decyzje administracyjną pod względem legalności, opierając się materiale dowodowym zgromadzonym przez organy administracji (art. 133 § 1 P.p.s.a.) a dowody przeprowadza tylko i wyłącznie wówczas, gdy jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania, np. sąd mógłby dopuści dowód na okoliczność oceny, czy organy dokonały ustalenia stanu faktycznego niezgodnie z rzeczywistością (art. 106 § 3 P.p.s.a.). Skoro strona mając możliwość podniesienia zarzutów przeciwko zgodności z prawdą i autentyczności dokumentów, nie udowodniła tego, sąd administracyjny nie był zobligowany do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania w tym zakresie. W żaden więc sposób nie można odmówić racji organom ewidencyjnym, że uwidocznienie w zmodernizowanym operacie ewidencji gruntów nowopowstałych dz. ewid. zmod., zgodnych z aktualnym stanem prawnym, pozwoli właścicielom działek na podjęcie czynności zmierzających do regulacji tych części gruntów, które aktualnie użytkują. Natomiast rozbieżności istniejące pomiędzy stanem prawnym a stanem faktycznym użytkowanym na gruncie winny strony uregulować w drodze cywilnoprawnej przed sądem powszechnym, a nie w postępowaniu administracyjnym w przedmiocie aktualizacji ewidencji, które jest tylko i wyłącznie postępowaniem o charakterze rejestrowym. Organy przedstawiły też w uzasadnieniach kontrolowanych decyzji motywy podjętych rozstrzygnięć, przedstawiając zasadność przesłanek faktycznych i prawnych, którymi kierowały się przy ich wydaniu, co spełnia wymogi art. 107 § 3 k.p.a. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł, jak sentencji wyroku.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 21.07.2026. · Źródło