I SA/Wa 136/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Wroczyński Sędziowie: WSA Marta Kołtun-Kulik WSA Iwona Owsińska-Gwiazda (spr.) Protokolant specjalista Joanna Pleszczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 czerwca 2013 r. sprawy ze skargi J. K. i Z. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania odszkodowania za grunt oddala skargę. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] po rozpatrzeniu odwołania J. K. i Z. K. (dalej: "skarżący") od decyzji Prezydenta W. Nr [...] z dnia [...] czerwca 2012 r., odmawiającej przyznania odszkodowania za nieruchomość położoną w W. ozn. hip. jako "[...]" pochodzącej z "Osady włościańskiej zapisanej w tabeli likwidacyjnej wsi [...]" - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu przedstawił następujący stan sprawy: Nieruchomość położona w W. ozn. hip. jako "[...]" pochodząca z "Osady włościańskiej zapisanej w tabeli likwidacyjnej wsi [...]" została objęta działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279). Z dniem wejścia w życie dekretu (21 listopada 1945 r.) grunty nieruchomości [...], w tym grunty przedmiotowej nieruchomości, przeszły na własność gminy W., a od 1950 r., na podstawie art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. Nr 14, poz. 130) na własność Skarbu Państwa. Aktem notarialnym z [...] września 1928r., Rep. Nr [...] K. K. sprzedał L. K. część nieruchomości ozn. jako "[...]" pochodzącej z "Osady włościańskiej zapisanej w tabeli likwidacyjnej wsi [...]" o powierzchni [...] m2. Obecnie przedmiotowa nieruchomość wchodzi w skłąd działek ewidencyjnych nr [...] z obrębu [...] i nr [...] z obrębu [...] stanowiących własność miasta W. i działki ewidencyjne nr [...] i nr [...] z obrębu [...], będących własnością Skarbu Państwa. Wnioskiem z dnia 21 czerwca 2004 r. skarżący, jako następcy prawni byłych właścicieli wystąpili o odszkodowanie za w/w nieruchomość. Następstwo prawne po dawnych właścicielach nieruchomości na rzecz wnioskodawców ustalono na podstawie postanowienia Sądu Grodzkiego w B. z dnia [...] października 1948 r. sygn. akt [...] zgodnie, z którym spadek po L. K. nabyli: żona A. K. w 1/4 części i dzieci: Z. K. i J. K. każdy z nich w 3/8 części, razem w 3/4 częściach. Postanowieniem Sądu Rejonowego w B. Wydział [...] Cywilny z [...] lipca 2000 r., sygn. [...], spadek po A. K. nabyły dzieci: Z. K. i J. K. w 1/2 części. Decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r. Prezydent W. odmówił przyznania odszkodowania za w/w nieruchomość, jakkolwiek ustalono spełnienie przesłanki pozbawienia faktycznego władania gospodarstwem znajdującym się na przedmiotowej nieruchomości po dniu 5 kwietnia 1958r. Zdaniem organu, skoro odszkodowanie przysługuje wyłącznie za gospodarstwo rolne na gruntach przejętych na własność Państwa, jeżeli poprzedni właściciele lub ich następcy prawni prowadzący efektywnie gospodarstwo rolne zostali pozbawieni faktycznego władania tym gospodarstwem po dniu 5 kwietnia 1958 r., to w świetle tej regulacji brak jest podstaw prawnych do przyznania odszkodowania dla następców prawnych byłego właściciela, którzy faktycznie nie władali gospodarstwem (nie prowadzili efektywnie gospodarstwa rolnego). Organ podniósł, że z wniosku skarżących o odszkodowanie z dnia 21 czerwca 2004 r. wynika, że aktem notarialnym zawartym w dniu [...] września 1928 r. została nabyta przez L. K. nieruchomość rolna o pow. [...] m2. L. K. w dacie zawarcia aktu notarialnego mieszkał w W. W latach trzydziestych przeprowadził się wraz z rodziną do B. Omawiany grunt wydzierżawił dotychczasowemu właścicielowi. L. K. zmarł, a żona podtrzymała umowę dzierżawy gruntu zawartą przez męża. W aktach sprawy brak jest dokumentów potwierdzających, że dawny właściciel L. K. oraz jego następcy prawni faktycznie prowadzili omawiane gospodarstwem rolnym w dniu 5 kwietnia 1958 r. jak i po tej dacie. W związku z powyższym skarżący, jako nie prowadzący nigdy tego gospodarstwa nie spełniają przesłanki kwalifikującej do wypłaty odszkodowania. Od wskazanej decyzji odwołanie wnieśli skarżący, nie zgadzając się z decyzją organu I instancji zarzucili wskazując na naruszenie art. 215 ust. 1 ugn w związku z art. 7 kpa, art. 337 kodeksu cywilnego w związku z art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez błędną wykładnię art. 215 ust. 2 ugn "polegającą na przyjęciu, iż dotychczasowi właściciele, którzy oddali przed 5 kwietnia 1958 r., dzierżenie całe gospodarstwo rolne nie prowadzą gospodarstwa rolnego, podczas gdy prawidłowa wykładnia tej przesłanki skutkuje uznaniem, iż oddanie we władanie osobom trzecim gospodarstwa rolnego nie powoduje utraty faktycznego władztwa nad gospodarstwem rolnym przed dniem 5 kwietnia 1958 r. Jednocześnie zarzucili naruszenie art. 7 kpa w związku z art. 77 § 1 kpa i art. 10 kpa poprzez uznanie, iż gospodarstwo rolne zostało oddane w posiadanie zależne w sytuacji, gdy gospodarstwo rolne zostało oddane w dzierżenie rodzinie K., od których nabył nieruchomość w 1928 r. L. K. Decyzją z [...] listopada 2012 r. Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta W. z [...] czerwca 2012 r. W uzasadnieniu decyzji Wojewoda [...], odpowiadając na zarzuty odwołania, wskazał, iż następcy prawni poprzedniego właściciela nieruchomości faktycznie władali gruntem przedmiotowej nieruchomości po dniu 5 kwietnia 1958 r., jednakże, ten sam materiał dowodowy nie pozwala na stwierdzenie, że do wskazanej daty miało miejsce prowadzenie gospodarstwa rolnego przez L. K., jego żonę – A. K. oraz przez skarżących. Zdaniem organu, oddanie gospodarstwa rolnego w dzierżawę nie przesądza o braku możliwości władania gospodarstwem rolnym, niemniej jednak skarżący nie przestawili dowodów, świadczących o prowadzeniu przez nich gospodarstwa rolnego w dacie 5 kwietnia 1958 r. Organ nie zgodził się z poglądem przestawionym w odwołaniu, że prawidłowa wykładnia przesłanki związanej z prowadzeniem gospodarstwa rolnego polega na uznaniu, że oddanie we władanie osobom trzecim gospodarstwa rolnego nie powoduje utraty faktycznego władania nad gospodarstwem rolnym przed dniem 5 kwietnia 1958 r. Odrębną od kwestii ustalenia zawartej w art. 215 ust. 1 ugn przesłanki faktycznej możliwości władania nieruchomością jest kwestia ustalenia faktu prowadzenia gospodarstwa rolnego znajdującego się na nieruchomości w dacie 5 kwietnia 1958 r. Ocena przesłanki związanej z prowadzeniem gospodarstwa rolnego w doktrynie powiązana jest z przesłanką faktycznej możliwości władania nieruchomością o tyle tylko, że stwierdza się, iż faktyczne władanie jest na ogół związane z prowadzeniem gospodarstwa, gdyż bez faktycznego władania nieruchomością nie byłoby, bowiem możliwe prowadzenie gospodarstwa. Pismem z 3 stycznia 2013 r. skarżący wnieśli skargę na decyzję Wojewody [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wnosząc o stwierdzenie nieważności, ewentualnie uchylenie, zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ja decyzji organu I instancji, zarzucili naruszenie: 1) przepisów prawa procesowego: -, art. 7 w zw. z art. 1 pkt 1 kpa poprzez nierozpoznanie istoty sprawy w zakresie żądania uzyskania odszkodowania na podstawie art. 215 ust. 2 ugn i ograniczenie rozpoznawanej sprawy jedynie do żądania odszkodowania na podstawie ust.1 cyt. art., co miało istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia; - art. 7, 77 § 1 i art. 80 kpa poprzez błędne ich niezastosowanie w zakresie żądania uzyskania odszkodowania na podstawie art. 215 ust. 2 ugn polegające na nie zebraniu materiału dowodowego pozwalającego na rozpatrzenie żądania w tej części oraz na niewłaściwym ich zastosowaniu skutkującym niewyczerpującym rozpatrzeniem materiału dowodowego w sposób pozwalający na ustalenie, iż na przedmiotowej nieruchomości w dacie 5 kwietnia 1958 r. było prowadzone, gospodarstwo rolne przez poprzedników prawnych skarżących, co miało istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia; - art. 24 § 1 pkt 1 i 4 k.p.a. w zw. z art. 7 kpa, poprzez ich niezastosowanie w zakresie nieruchomości stanowiącej działki ewidencyjne nr [...] z obrębu [...] i nr [...] z obrębu [...] będących własnością Miasta W. i rozpoznanie sprawy przez organ oraz pracownika, który powinien zostać wyłączony zgodnie z poglądem prawnym wyrażonym w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 maja 2003r., OPS 1/03 oraz wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 18 grudnia 2007 r., I SA/Wa 1041/07 i z 22 listopada 2011 r., I SA/Wa 1157/11, co mogło mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia; - art. 6, 8 i 11 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 kpa poprzez niewłaściwe ich zastosowanie polegające na działaniu naruszającym zasadę praworządności i nie pogłębiającym zaufania do władzy publicznej, co wynika wprost z uzasadnienia skarżonej decyzji, co mogło mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia; 2) przepisów prawa materialnego: - art. 215 ust. 1 ugn poprzez błędną jego wykładnię, polegającą na przyjęciu, że gospodarstwem rolnym w rozumieniu tego przepisu jest gospodarstwo rolne rozumiane jak w art. 553 kc, w sytuacji, gdy pojęcie gospodarstwa rolnego, prawidłowo wykładanego art. 215 ust. 1 ugn, należy rozumieć w znaczeniu, jakie nadawane temu pojęciu przed dniem wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warstwy; - art. 215 ust. 1 ugn w zw. z art. 64 ust. 2 w zw. z art. 32 ust. 1 oraz w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz w zw. z art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz. U. 1995 r. Nr 36, poz. 175) poprzez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu, że prowadzenie gospodarstwa rolnego na gruncie tego przepisu oznacza prowadzenie wspomnianego gospodarstwa tylko i wyłącznie osobiście bez posługiwania się osobami trzecimi, czy też oddania go w posiadanie zależne, czy w dzierżenie w sytuacji, gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu prowadzi do wniosku, że prowadzenie gospodarstwa rolnego oznacza posługiwanie się osobami trzecimi jak również oddanie go w posiadanie zależne (np. wydzierżawienie), czy w dzierżenie i nie powoduje utraty faktycznej możliwości władania tym gruntem. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga podlega oddaleniu, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Materialnoprawną podstawą wydania decyzji w przedmiotowej sprawie jest przepis art. 215 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn.: Dz. U. 2010r. Nr 102, poz. 651 ze zm.; dalej: ugn) zgodnie, z którym do otrzymania odszkodowania za gospodarstwo rolne, o którym mowa w tym przepisie, konieczne jest spełnienie kilku przesłanek: - gospodarstwo miało być położone na gruntach, które na podstawie dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy przeszły na własność państwa, - poprzedni właściciele tych gruntów lub następcy prawni tych właścicieli zostali pozbawieni faktycznego władania wspomnianym gospodarstwem po dniu 5 kwietnia 1958r., - poprzedni właściciele lub ich następcy prawni prowadzili to gospodarstwo. Poza sporem pozostają prawidłowe ustalenia organów odnośnie zaistnienia dwóch pierwszych z w/w przesłanek. Zaakceptować także należy wnioski organów odnośnie nie prowadzenia przez poprzednich właścicieli lub ich następców prawnych przedmiotowego gospodarstwa rolnego, jak i okoliczność istnienia gospodarstwa rolnego na przedmiotowej nieruchomości, co wynika z rejestru pomiarowego mapy prawnej [...], obecnie [...], przedstawiającego całą nieruchomość nabytą w 1928 roku przez L. K., w którym oznaczono działkę, jako rolną – [...]. Zauważyć należy okoliczność, iż przedmiotowa nieruchomość stanowiła gospodarstwo rolne była niesporna dla skarżących do chwili wystąpienia z niniejszą skargą, co wynika z wniosku skarżących inicjującego przedmiotowe postępowanie odszkodowawcze, w którym mowa m. in. o odszkodowaniu za gospodarstwo rolne o pow. [...] m. kw. stanowiące nieruchomość "[...]" (k. 20 akt administracyjnych), jak i ze skargi na bezczynność. W skardze tej, jako przedmiot postępowania wskazano sprawę nieruchomości stanowiącej gospodarstwo rolne pod nazwą "[...]" we wsi S. w W. (k. 33 akt związkowych). Jak prawidłowo ustaliły organy, poprzedni właściciel nieruchomości L. K., w dacie nabycia własności przedmiotowej nieruchomości w 1928 roku mieszkał w W. W latach trzydziestych wraz z rodziną przeprowadził się do B. wydzierżawiając grunt poprzedniemu właścicielowi K., a po jego śmierci w sierpniu 1941 roku jego żona A. K. podtrzymała umowę dzierżawy. Znajduje to potwierdzenie w protokołach ustalenia stanu władania z 1972 roku oraz w rejestrze pomiarowym z maja 1973r. sporządzonym w [...] Przedsiębiorstwie Geodezyjnym na podstawie badań hipotecznych, gdzie jako właściciel przedmiotowej nieruchomości wpisany jest L. K., a jako użytkownik S. K. Ustalenia te korespondują z treścią pisma skarżącego Z. K. z 12 grudnia 2010r., z którego wynika, że do czasu przejęcia w/w nieruchomości pod inwestycje całą działkę użytkował na podstawie umowy dzierżawy poprzedni właściciel i jego następcy. To samo wynika z pisma J. K. z 3 grudnia 2010r. Prowadzenie gospodarstwa rolnego oznacza stałą i osobistą działalność rolnika, mającą charakter zarówno wykonywania pracy, jak i innych zwykłych czynności wiążących się z tym prowadzeniem, jak i zarządzania gospodarstwem, przez co rozumieć należy działalność rolniczą o charakterze stałym, osobistym, realizującą interesy danej osoby (posiadacza gospodarstwa) mającą charakter pracy lub innych czynności wiążących się z prowadzeniem gospodarstwa. Samo władanie gospodarstwem rolnym nie może być kwalifikowane, jako jego prowadzenie, jeżeli nie wiąże się z nim wykonywanie wyżej określonej działalności rolniczej. Zatem w świetle przedstawionego wyżej materiału dowodowego prawidłowo ustalono, że do daty 5 kwietnia 1958r. nie miało miejsca prowadzenie gospodarstwa rolnego przez L. K., jego żonę A. czy też przez synów L. K.: Z. K. i J. K. W szczególności zauważyć należy, że skarżący nie przedstawili jakichkolwiek dowodów na okoliczność prowadzenia przez nich przedmiotowego gospodarstwa w dacie 5 kwietnia 1958r., nie wskazali też, na czym polegało prowadzenie przez nich przedmiotowego gospodarstwa, a z ich oświadczeń nie wynika by mieli jakąkolwiek styczność z przedmiotowym gospodarstwem rolnym. Z tych przyczyn zarzuty skargi w tym przedmiocie uznać należy za nieuzasadnione. Odnosząc się do zarzutu skargi dotyczącego nierozpoznania istoty sprawy poprzez nierozpoznanie wniosku skarżących o odszkodowanie na podstawie art. 215 ust. 2 ugn zauważyć należy, nierozpoznanie sprawy w tym zakresie pozostaje bez wpływu na wydane decyzje administracyjne, nadto nie ma żadnych przeszkód by wniosek w tej części został rozpatrzony, dlatego też zarzut ten nie może wywrzeć zamierzonego skutku. Stwierdzić też należy, iż w toku postępowania administracyjnego pełnomocnik skarżącego złożył wniosek o przyznanie odszkodowania na podstawie art. 215 ust. 1 i 2 ustawy z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy, który wpłynął do organu 2 września 2011r., natomiast wcześniejsze wnioski wymieniają, jako podstawę prawną jedynie art. 215 ust.1 ugn, co wskazano wyżej. Dopiero w zażaleniu i w skardze na bezczynność i przewlekłość wymieniony jest ust. 2 art. 215 ugn, jako podstawa żądania odszkodowania. Odnośnie nie naruszenia art. 24 § 1 pkt 1 i 4 k.p.a. w zw. z art. 7 kpa, poprzez ich niezastosowanie w zakresie nieruchomości stanowiącej działki ewidencyjne nr [...] z obrębu [...] i nr [...] z obrębu [...] będących własnością Miasta W. i rozpoznanie sprawy przez organ oraz pracownika, który powinien zostać wyłączony zgodnie z poglądem prawnym wyrażonym w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 maja 2003r., OPS 1/03 zauważyć należy, że przedmiotem zainicjowanej przez skarżących sprawy nie był zwrot nieruchomości stanowiącej własność miasta, ale jak wskazano wyżej ustalenie w trybie art.215 ugn odszkodowania za utracone mienie, które było objęte działaniem dekretu warszawskiego. W związku z tym przywołane przez skarżących stanowisko orzecznictwa odnoszące się do zasadności wyłączenia od orzekania w sprawach zwrotu nieruchomości prezydentów miast na prawach powiatu (uwzględnione przy nowelizacji w 2007 roku ustawy o gospodarce nieruchomościami, w art. 142) pozostaje zdaniem Sądu orzekającego w sprawie niniejszej bez związku z innymi sprawami, w których z woli ustawodawcy staroście, a więc i prezydentowi miasta na prawach powiatu, powierzono rolę organu prowadzącego postępowanie. Nie ma, zatem podstaw, by w oparciu o stanowisko przedstawione między innymi w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 maja 2003 roku podjętej na tle sprawy dotyczącej zwrotu nieruchomości formułować pogląd o obligatoryjnym wyłączeniu Prezydenta W. od orzekania w sprawie odszkodowawczej. Marginesowo zauważyć można, iż sprawa o odszkodowanie stawała dwukrotnie na wokandzie tutejszego Sądu (sygn. akt I SA/Wa 211/06, I SAB/Wa 249/12) i który nie dopatrzył się zarzucanej nieprawidłowości odnośnie zastosowania prawa procesowego. Reasumując uznać należy, że zaskarżonemu rozstrzygnięciu odmawiającemu przyznania odszkodowania nie można zarzucić naruszenia prawa skoro niewadliwym było ustalenie, iż skarżący nie spełnili przesłanki prowadzenia przedmiotowego gospodarstwa rolnego, o jakim mowa w cyt. art. 215 ust. 1 ugn niezbędnej obok pozostałych z tego przepisu do przyznania odszkodowania. Wobec powyższego na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w wyroku.