III SA/Kr 1163/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Danielec Sędziowie NSA Krystyna Kutzner WSA Tadeusz Wołek (spr.) Protokolant Ewelina Kalita po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 lipca 2013 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 13 lipca 2012 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. orzeka, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane. Wójt Gminy, działając przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, decyzją z dnia [...] 2012 r. nr [...] uchylił z dniem 1 marca 2012 r. decyzję nr [...] z dnia [...] 2011 r. w całości przyznającą M. S. zasiłek rodzinny oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowania dziecka na dziecko D. S. urodzonego [...] 2008 r. Jako podstawę prawną decyzji organ wskazał art. 20, art. 3 pkt 24 lit. d., art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r., o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r., nr 139, poz. 992 ze zm.), dalej "u.ś.r.", art. 104, art. 107, art. 130 ust. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j: Dz.U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm.; obecnie t.j.: z 2013 r., poz. 267 ze zm.), dalej "K.p.a.", art. 3 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionych do alimentów (Dz.U. z 2011 r., nr 105, poz. 1212). W uzasadnieniu decyzji organ podniósł, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych przesłał do GOPS odpis decyzji przyznającej rentę rodzinną M. S. Z decyzji wynika, że M. S. jest uprawniona do renty rodzinnej od 1 listopada 2011 r. w zbiegu z rentą socjalną. Pierwsza wypłata z wyrównaniem za okres od 1.11.2011r. do 31.01.2012 r. nastąpiła w lutym 2012 r. w wysokości 4 295,95 zł. Dochód rodziny M. S. za 2010 r. wyniósł łącznie 6 351,26 zł. Miesięczny dochód rodziny po uwzględnieniu uzyskanego dochodu przez M. S. (czyli uzyskanie renty rodzinnej netto 868,34 zł) wyniósł 1397,61 zł, co w przeliczeniu na jednego członka rodziny wynosi 698,81 zł, dochód ten nie kwalifikuje do pobierania zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami. Zgodnie z art. 5 ust. 1 u.ś.r. zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza 504 zł. Ust. 2 mówi, że w przypadku, gdy członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o umiarkowanym albo o znacznym stopniu niepełnosprawności, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 583 zł. Natomiast ust. 3 mówi, że w przypadku, gdy dochód rodziny przekracza kwotę uprawniającą daną rodzinę do zasiłku rodzinnego, o kwotę niższą lub równą kwocie odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu przysługującemu w okresie, na który jest ustalony, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli przysługiwał w poprzednim okresie zasiłkowym. W przypadku M. S. ani ust. 1 ani ust. 3 art. 5 nie ma zastosowania, gdyż po zastosowaniu art. 5 ust. 3 dopuszczalny dochód na członka rodziny uprawniający do pobierania zasiłku rodzinnego w bieżącym okresie powinien wynosić maksymalnie 572 zł a nie 698,81 zł jak ma to miejsce po doliczeniu dochodu uzyskanego. Dlatego też, należało uchylić decyzję [...] z dnia [...] 2011 r. w sprawie ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na dziecko: D. S. na okres od 1.03.2012 r. do 31.10.2012r. z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego uprawniającego do pobierania świadczeń rodzinnych. Wobec powyższych ustaleń brak jest podstawy prawnej do wypłaty świadczeń rodzinnych. Zgodnie z § 18 ust. 3 rozporządzenia MPS z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz.U. z 2005 r., nr 105, poz. 881, ze zm.) w przypadku, gdy dochód rodziny powiększony o uzyskany dochód powoduje utratę prawa do świadczeń rodzinnych, świadczenia nie przysługują od miesiąca następującego po pierwszym pełnym miesiącu od uzyskania dochodu. Art. 3 pkt. 24 u.ś.r. zawiera definicję "uzyskania dochodu". Zgodnie z tą definicją, uzyskanie dochodu może być spowodowane: a) zakończeniem urlopu wychowawczego, b) uzyskaniem prawa do zasiłku dla bezrobotnych lub stypendium dla bezrobotnych, c) uzyskaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, z wyłączeniem pracy wykonywanej na podstawie umowy o dzieło, d) uzyskaniem zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, a także emerytury lub renty rodzinnej lub renty socjalnej, z wyjątkiem rent przyznanych rolnikom w związku z przekazaniem lub dzierżawą gospodarstwa rolnego, f) rozpoczęciem pozarolniczej działalności gospodarczej. Zgodnie z art. 32 ust. 1 u.ś.r. organ właściwy oraz marszałek województwa może bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenia rodzinne. M. S. wniosła od powyższej decyzji odwołanie. Podniosła, że jest osobą niepełnosprawną i samotnie wychowuje syna. W odwołaniu oraz kolejnych pismach, skarżyła się na niesprawiedliwe wobec niej postępowanie pracowników GOPS. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 13 lipca 2012 r. nr [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu l instancji - na podstawie art. 3, art. 4, art. 5, art. 23 i art. 24 u.ś.r., Rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 27 grudnia 2011 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. z 2011 r., nr 298, poz.1769), Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2009 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2009r., nr 129, poz. 1058) oraz art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłacania tych świadczeń regulują przepisy u.ś.r. Organ przytoczył treść art. 5, art. 6 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. oraz § 1 pkt 3 lit. a) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2009 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych, zgodnie z którymi wysokość najniższego zasiłku rodzinnego wynosi obecnie 68 zł. Jak wskazano w art. 3 pkt 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2012 r. - przez dochód należy rozumieć: (a) po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, 30b, 30c i 30e ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne; (b) deklarowany w oświadczeniu dochód z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, pomniejszony o należny zryczałtowany podatek dochodowy i składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne; (c) inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych. Przez dochód rodziny należy rozumieć natomiast - o czym mowa w art. 3 pkt 2 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2012 r. - sumę dochodów członków rodziny. Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu l instancji, że skarżącej nie przysługuje prawo do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami, bowiem w związku z uzyskaniem przez nią w dniu 1 listopada 2011r. prawa do renty rodzinnej w zbiegu z rentą socjalną miesięczny dochód jej rodziny, w przeliczeniu na jednego członka rodziny wynosi 698,81 zł. W oparciu o art. 32 ust.1 u.ś.r., właściwy organ może bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych. Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, w związku z powyższym organ l instancji wydał prawidłową decyzję. M. S. wniosła na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Opisała w niej trudną sytuację życiową. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Z przedłożonych wraz ze skargą akt postępowania administracyjnego wynika ponadto, co następuje. Wójt Gminy decyzją z dnia [...] 2011 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego złożonego dnia 30 września 2011 r., przyznał M. S. zasiłek rodzinny na dziecko D. S., urodzonego 2008 [...] na okres od 2011-11-01 do 2012-10-31 w wysokości 68 zł miesięcznie oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka w wysokości 170 zł miesięcznie na okres od 2011-11-01 do 2012-10-31. Organ odstąpił od uzasadnienia na podstawie art. 107 § 4 K.p.a., ponieważ decyzja w całości uwzględniła wniosek strony. Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 30 stycznia 2012r. znak: [...] orzekł o przyznaniu renty rodzinnej M. S. na stałe począwszy od 1 listopada 2011 r. na podstawie ustawy o emeryturach i rentach z funduszu ubezpieczeń społecznych i ustawy o rencie socjalnej. Decyzja została wydana w wyniku rozpatrzenia wniosku z dnia 17 listopada 2011 r. ZUS w decyzji wskazał, że świadczenie zwiększa się przez dodanie do wyliczonej kwoty renty rodzinnej w wysokości 728,18 zł, kwotę ustaloną w decyzji dotyczącej renty socjalnej w wysokości 611,67 zł. Od otrzymanej kwoty 1340 zł ZUS odliczył 211,59 zł tytułem zaliczek na podatek i składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz dodał zasiłek dla sieroty zupełnej w wysokości 350,94 zł, świadczenie do wypłaty w wysokości 1479,2 zł. Należność za okres od 1 listopada 2011 r. do 31 stycznia 2012 r. wraz ze świadczeniem za luty ZUS miał przekazać w kwocie 4295,95 zł. W faksie z dnia 9 maja 2012 r. ZUS wskazał, że M. S. pobiera obecnie świadczenie w wysokości 1610,27 zł netto. W piśmie z dnia 11 maja 2012 r. ZUS wskazał, że M. S. pobrała świadczenie z tytułu renty socjalnej w wysokości 540,62 zł za każdy z miesięcy od listopada 2011 r. do stycznia 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002 r., nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność z prawem zaskarżonej decyzji, przy czym w sprawowaniu tej kontroli nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną rozstrzygając w granicach danej sprawy (art. 134 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). Usunięcie z obrotu prawnego decyzji może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Skarga jest zasadna aczkolwiek nie w uwzględnieniu zarzutów w niej podniesionych. W oparciu o art. 32 ust.1 u.ś.r., właściwy organ może bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lud dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych. Zdaniem organu odwoławczego z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, w związku z powyższym organ l instancji wydał prawidłową decyzję. Należy, zatem wskazać na jednolite i ukształtowane w tym zakresie stanowisko sądów administracyjnych, w którym przyjmuje się, że decyzja w sprawie uchylenia lub zmiany decyzji przyznającej świadczenie rodzinne jest decyzją konstytutywną, kształtującą sytuację strony wyłącznie na przyszłość. Na mocy art. 32 ust. 1 u.ś.r. uchylenie lub zmiana decyzji przyznającej świadczenie rodzinne nie może nastąpić z mocą wsteczną, za wyjątkiem sytuacji, o której mowa w art. 32 ust. 1 in fine. Z uwagi na konstytutywny charakter decyzji wydawanej w trybie art. 32 ust. 1 u.ś.r. niedopuszczalnym jest, aby organy wskazywały datę, od której następuje uchylenie dotychczasowej decyzji, a jedynie w sytuacji uznania, iż świadczenie miało charakter świadczenia nienależnego, ustalenie daty tego świadczenia jest uzasadnione. Jeśli organ uznaje, że konieczność uchylenia decyzji wynika z przesłanki pobrania świadczenia nienależnego w rozumieniu art. 30 ust. 2 u.ś.r., winien wskazać ją w decyzji. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lutego 2010 r. sygn. I OSK 1208/09, LEX nr 591223, wyrok NSA z dnia 10.07.2009 r. sygn. I OSK 1501/08, LEX nr 554913, wyrok WSA w Lublinie z 9.11.2010 r., sygn. II SA/Lu 500/10, LEX nr 753860). Sąd w pełni podziela powyższe stanowisko. W konsekwencji zdaniem Sądu, w sprawie wadliwie – z naruszeniem art. 32 ust. 1 u.ś.r.- organ I instancji uchylił decyzję przyznającą skarżącej świadczenie rodzinne z mocą wsteczną, które to stanowisko zaakceptował organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji, skoro podstawą faktyczną uchylenia była zmiana sytuacji dochodowej rodziny. Jeśli organ uznaje, że konieczność uchylenia decyzji wynikała z przesłanki pobrania świadczenia nienależnego w rozumieniu art. 30 ust. 2 u.ś.r., winien wskazać ją w decyzji. Jeżeli natomiast wskazuje jak w sprawie, że podstawa uchylenia decyzji przyznającej świadczenia rodzinne jest zmiana sytuacji dochodowej rodziny w okresie zasiłkowym nie może uchylić tej decyzji z mocą wsteczną. Również błędne było odwoływanie się przez organy do tego, że zgodnie z § 18 ust. 3 rozporządzenia MPS z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne: w przypadku, gdy dochód rodziny powiększony o uzyskany dochód powoduje utratę prawa do świadczeń rodzinnych, świadczenia nie przysługują od miesiąca następującego po pierwszym pełnym miesiącu od uzyskania dochodu. Należy, bowiem wskazać, że zgodnie z § 18 ust. 1 tego rozporządzenia: w przypadku uzyskania przez członka rodziny dochodu po roku, z którego dochody stanowią podstawę do ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych, do dochodu rodziny dodaje się miesięczną kwotę dochodu uzyskanego przez członka rodziny, o ile dochód ten osoba otrzymuje w dniu ustalania prawa do świadczeń rodzinnych. Z tego przepisu proceduralnego wynika, zatem, że warunkiem doliczenia dochodu uzyskanego po roku, z którego dochody stanowią podstawę do ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych jest to, że dochód ten osoba otrzymuje w dniu ustalania prawa do świadczeń rodzinnych. Taka sytuacja nie miała miejsca w sprawie skoro w dacie ustalania prawa do świadczeń rodzinnych skarżąca nie uzyskiwała dochodu w postaci renty rodzinnej. Dlatego też nie została spełniona przesłanka wynikająca z § 18 ust. 1 rozporządzenie in fine. Należy przypomnieć, że z ustalonego przez organy stanu faktycznego wynikało, że Wójt Gminy decyzją z dnia [...] 2011 r. nr [...], przyznał M. S. zasiłek rodzinny na dziecko D. S. na okres od 2011-11-01 do 2012-10-31 w wysokości 68 zł miesięcznie oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka w wysokości 170 zł miesięcznie na okres od 2011-11-01 do 2012-10-31. Natomiast Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 30 stycznia 2012 r. znak: [...] orzekł o przyznaniu renty rodzinnej M. S. na stałe począwszy od 1 listopada 2011 r. Pierwsza wypłata wraz z wyrównaniem za okres od 1.11.2011r. do 31.01.2012r. nastąpiła w lutym 2012 r. w wysokości 4 295,95 zł. Takie jest jednolite stanowisko sądów administracyjnych, które Sąd w sprawie podziela. Pojęcie dochodu uzyskanego po roku, z którego dochody stanowią podstawę do ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych - użyte w § 18 ust. 1 rozporządzenia z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. z 2005 r., Nr 105, poz. 881 ze zm.), należy rozumieć w ten sposób, że chodzi o dochód z roku poprzedzającego okres zasiłkowy, tj. z roku kalendarzowego poprzedzającego okres zasiłkowy (art. 3 pkt 2 u.ś.r.) oraz z roku, w którym orzeka się o prawie do świadczeń na kolejny okres pod warunkiem jego uzyskiwania w dacie orzekania o prawie do świadczeń (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z 14.03.2012 r. sygn. II SA/Bd 1254/11, LEX nr 1145714, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 28.03.2012r. sygn. IV SA/Po 1286/11, LEX nr 1146108). Reasumując należy stwierdzić, że decyzje przyjmujące, że zaistniała podstawa do uchylenia decyzji przyznającej skarżącej świadczenia rodzinne z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego wydane zostały w sprawie z naruszeniem prawa materialnego - art. 5 ust. 1 u.ś.r. określającego kryterium dochodowe oraz przepisów proceduralnych w zakresie powyżej wskazanym. Uznając, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzające ją rozstrzygnięcie organu I instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego w zakresie wyżej opisanym, które miało wpływ na wynik sprawy, oraz przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd działając na podstawie art.145 § 1 pkt 1 a oraz c ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – orzekł jak w sentencji. Zgodnie z art. 152 w/w ustawy uchylone decyzje nie mogą być wykonane. Rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Przy ponownym prowadzeniu postępowania organy uwzględnią oceny prawne i wskazania powyżej wyrażone zgodnie z dyspozycją art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.