III SA/Wa 1352/13
WyrokWSA w Warszawie2013-11-29
Skład orzekający: Małgorzata Długosz-Szyjko, Ewa Radziszewska-Krupa, Anna Wesołowska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy decyzja ustalająca zobowiązanie podatkowe w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych od dochodów z nieujawnionych źródeł przychodów lub nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach, wydana na podstawie art. 20 ust. 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, może zostać utrzymana w mocy po stwierdzeniu przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności tego przepisu z Konstytucją?Ratio decidendi
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, stwierdzając, że po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2013 r. sygn. akt SK 18/09, który uznał art. 20 ust. 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych za niezgodny z Konstytucją, odpadła materialnoprawna podstawa do orzekania w przedmiocie ustalenia zobowiązania podatkowego z tytułu dochodów nieujawnionych lub nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach. W związku z tym postępowanie stało się bezprzedmiotowe.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła ustalenia przez organy podatkowe zobowiązania w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych od dochodów z nieujawnionych źródeł za 2006 rok. Naczelnik Urzędu Skarbowego ustalił zobowiązanie w wysokości 26.291 zł, a Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał tę decyzję w mocy. Skarżąca kwestionowała prawidłowość ustaleń organów, zarzucając naruszenie przepisów Ordynacji podatkowej i ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję.Rozstrzygnięcie
1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z dnia [...] października 2012 r. nr [...],
2) stwierdza, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane w całości,
3) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w W. na rzecz A.W. kwotę 3206 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Małgorzata Długosz-Szyjko, Sędziowie sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa (sprawozdawca), sędzia WSA Anna Wesołowska, Protokolant referent stażysta Agata Próchniewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 listopada 2013 r. sprawy ze skargi A.W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości zobowiązania podatkowego w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych od dochodów z nieujawnionych źródeł przychodów lub nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach za 2006 r. 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z dnia [...] października 2012 r. nr [...] , 2) stwierdza, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane w całości, 3) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w W. na rzecz A.W. kwotę 3206 zł (słownie: trzy tysiące dwieście sześć złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
I. Stan sprawy przedstawia się następująco:
1. Naczelnik Urzędu Skarbowego W. (dalej zwany: "NUS")
decyzją z 23 października 2012r. ustalił A. W. (dalej zwana:
"Skarżącą") zobowiązanie podatkowe w zryczałtowanym podatku dochodowym od
osób fizycznych od dochodów z nieujawnionych źródeł przychodów lub
nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów za 2006r.
w wysokości 26.291zł, powołując się na art. 20 ust. 1 i 3 i art. 30 ust. 1 pkt 7 ustawy
z dnia 26 lipca 1991r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2000r. Nr
14, poz. 176 ze zm.; zwana dalej: "u.p.d.f.").
Z uzasadnienia decyzji NUS wynika, że postępowanie podatkowe wszczęto
wobec Skarżącej postanowieniem z [...] kwietnia 2012r., w związku z poniesieniem
wydatków na 273.161,96zł na nabycie aktami notarialnymi z 30 października i 27
listopada 2006r. we wsi B., gmina P. zabudowanej
nieruchomości o powierzchni 1934m2 nr ewid. 373/2 (cena 265.000zł zapłacona
gotówką, koszty z aktów notarialnych: 8.140zł i 21,96zł), NUS na podstawie
zgromadzonego materiału dowodowego ustalił, iż Skarżąca zawarła 17 grudnia
2005r. z W. W. związek małżeński, w którym obowiązywała
ustawowa wspólność majątkowa i nie były zawierane umowy majątkowe małżeńskie.
Zgodnie z ww. umową Skarżąca nabyła ww. nieruchomość za fundusze osobiste, co
potwierdził w warunkowej umowie sprzedaży z 30 października 2006r. jej małżonek
i wyraził na to zgodę. Skarżąca zgromadziła na 1 stycznia 2006r. 166.606,50zł: 1)
gotówka poza systemem bankowym - 90.000zł, 2) gotówka z USD w przeliczeniu na
PLN - 16.306,50zł; 3) wartość jednostek uczestnictwa w dniu ich nabycia - 60.300zł.
Skarżąca uzyskała w 2006r. środki - 107.500zł: 1) darowizny od: małżonka (I grupa
podatkowa - 9.500zł), na zakup działki z domem - 9.500zł; od rodziców (I grupa
podatkowa - 19.000zł, każda po 9.500zł; na zakup działki z domem - 19.000zł, każda
po 9.500zł; 2) niespłacone pożyczki od małżonka - 9.500zł, od rodziców - 5.000zł; 3)
umorzenie/odkupienie jednostek uczestnictwa według wartości z dnia ich nabycia w
2006r. - 36.000zł (łącznie 274.106,50zł).
Na wydatki Skarżącej w 2006r. z majątku odrębnego - łącznie 309.161,96zł
składają się: 1) 265.000zł na nabycie ww. nieruchomości; 2) 1.220zł i 6.941,96zł -
koszty z ww. aktów notarialnych, 3) 36.000zł - nabycie jednostek uczestnictwa.
NUS, biorąc pod uwagę ww. okoliczności: majątek odrębny Skarżącej
w 2006r. - 274.106,50zł (166.606,50zł + 107.500zł) oraz wydatki z 2006r. z majątku
odrębnego - 309.161.96zł, ustalił, że przychody/dochody z nieujawnionych źródeł lub
nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów wyniosły 35.055,46zł.
W związku z tym, na podstawie art. 30 ust. 1 pkt 7 u.p.d.f. ustalił ww. zobowiązanie
podatkowe za 2006r. - 26.291zł, według stawki 75%.
2. Skarżąca w odwołaniu z 5 listopada 2012r. wniosła o uchylenie ww. decyzji
i umorzenie postępowania w sprawie, zarzucając naruszenie w szczególności art.
121 § 1, art. 122, art. 187 § 1, art. 191 i art. 210 § 1 pkt 6 i § 4 ustawy z 29 sierpnia
1997r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z2005r., Nr 8, poz. 60 ze zm, dalej zwana:
"O.p") oraz art. 20 ust. 1 i 3 oraz art. 30 ust. 1 pkt 7 u.p.d.f.
W uzasadnieniu zauważyła, iż nie zapewniono jej możliwości dokonania
analizy dowodów zgromadzonych w toku czynności sprawdzających, mimo iż
przedmiotem tych dokumentów były ustalenia odnoszące się do wydatku z 2006r. na
zakup nieruchomości oraz źródeł finansowania tego wydatku - badania legalności
dochodów. Badanie, czy istnieją podstawy do wszczęcia kontroli podatkowej lub
postępowania podatkowego w trybie art. 20 ust. 3 u.p.d.f. nie mieści się w ramach
celów czynności sprawdzających z art. 272 O.p., który stanowi podstawę jedynie do
gromadzenia danych związanych ze złożonymi deklaracjami. Na mocy art. 272 pkt 3
O.p. można ustalić stan faktyczny w zakresie niezbędnym do stwierdzenia zgodności
z przedstawionymi dokumentami, ale nie można go wykorzystać do ustaleń
w zakresie źródeł finansowania określonych wydatków. W związku ze sposobem
pozyskiwania dowodów naruszono zasady swobodnej oceny dowodów (art. 191
O.p.) i zaufania do organów podatkowych (art. 121 § 1 O.p.). NUS nie wskazał
w decyzji czy za podstawę opodatkowania przyjął dochody nieujawnione, czy też
nieznajdujące pokrycia w ujawnionych źródłach, nie jest więc możliwe odniesienie się
do prawidłowości dokonanego wymiaru, bo nie określono przedmiotu opodatkowania
i naruszono w szczególności art. 20 ust. 1 i ust. 3 i art. 30 ust. 1 pkt 7 u.p.d.f., które
różnicują dwa źródła dochodów opodatkowanych według tych samych zasad.
Również analiza źródeł dochodów dokonana przez NUS nosi cechy dowolności, gdyż
do rozliczenia przychodów z umorzenia jednostek uczestnictwa przyjęto bezzasadnie
wartości z dnia nabycia, a nie kwoty rzeczywiście wypłacone. Kwoty do wypłaty
pomniejszono o podatek od zysku, który obciążył Skarżącą. NUS bezzasadnie też
przyjął, iż dochody z umorzenia jednostek uczestnictwa stanowiły majątek wspólny
i nie mogły służyć nabyciu nieruchomości. NUS bezzasadnie uznał, że zaciągnięcie
pożyczek w czasie trwania małżeństwa wyklucza możliwość przeznaczenia ich na
zakup nieruchomości do majątku odrębnego. Pominięto uzyskiwane przez nią
dochody ze stosunku pracy także przed 1997r., a była zatrudniona od 1990r.
W sposób niedopuszczalny uznano za wydatki, mające świadczyć o istnieniu
w 2006r. przychodów objętych dyspozycją art. 20 ust. 3 u.p.d.f., koszty utrzymania
wiatach 1997-2006 według bliżej nieokreślonych wskaźników GUS. Zgromadzony
materiał dowodowy został zinterpretowany w sposób wybiórczy i stronniczy, bo nie
uwzględniono wszystkich dochodów od 1990r. i zasobów finansowych, którymi mogła
dysponować {oszczędności, darowizn i pożyczek). Zdaniem Skarżącej wydatki na
zakup ww. nieruchomości pochodziły z legalnych dochodów, znajdujących pokrycie
w ujawnionych źródłach.
3. Skarżąca uzupełniając odwołanie pismem z 29 stycznia 2013r., wskazała, iż
Dyrektor Izby Skarbowej w W. (dalej zwany: "DIS") postanowieniem z [...]
grudnia 2012r. stwierdził niedopuszczalność zażalenia z 15 października 2012r. na
postanowienie NUS z 10 września 2012r. w przedmiocie wydania i odmowy wydania
kserokopii dokumentów. Przedkładając ww, zażalenie wniosła o rozpatrzenie
wskazanych w nim zarzutów i uchylenie ww. postanowienia - rażąco naruszającego
prawo oraz wydanie z akt pozostałych kopii dokumentów wskazanych we wniosku
z 4 września 2012r. (wezwania do stawiennictwa w urzędzie skarbowym 3 kwietnia
2012r. z dowodem doręczenia, analiz dotyczących źródeł dochodów i wydatków
z deklaracjami podatkowymi za lata 1997-2006 i protokołu weryfikacyjnego z kwietnia
2012r.). Skarżąca pismem z 29 stycznia 2013r. wniosła o włączenie do materiału
dowodowego dokumentów postępowania prowadzonego przez NUS oznaczonych
jako: "PIT-37/2006" i dokumentów z postępowań zakończonych postanowieniami DIS
z 19 grudnia 2012r. i wszystkie dokumenty z akt spraw będących w dyspozycji NUS,
wymienione w spisach akt, których kopie otrzymała 27 listopada 2012r.
4. DIS decyzją z [...] marca 2013r. utrzymał w mocy ww. decyzję NUS,
podtrzymując jej podstawę faktyczną i prawną.
DIS po rozważeniu okoliczności sprawy, w oparciu o zebrany materiał
dowodowy i dokonane na jego podstawie ustalenia stwierdził, iż środki finansowe
ustalone w decyzji NUS a stanowiące majątek odrębny Skarżącej uzyskane
w2006r., należy skorygować przez ich pomniejszenie o niespłacone pożyczki od
małżonka i rodziców - łącznie 14.500zł. Ustalił więc, iż Skarżąca uzyskała w 2006r.
środki finansowe stanowiące jej majątek odrębny - 93.000zł (107.500zł - 14.500zł).
DIS za prawidłowo ustalone w decyzji NUS uznał kwoty: majątku odrębnego
Skarżącej na 1 stycznia 2006r. - 166.606,50zł, wydatków poniesionych w 2006r.
z majątku odrębnego - 309.161,96zł. Na tej podstawie przyjął, że wydatki poniesione
przez Skarżącą w 2006r. z majątku osobistego, nieznajdujące pokrycia
w ujawnionych źródłach lub pochodzące z nieujawnionych źródeł przychodów,
wyniosły 49.555,46zł (309.161,96zł - 166.606,50zł). DIS przyjął jednakże, iż ww.
rozliczenie jest niekorzystne w stosunku do zawartego w decyzji NUS (35.055,46zł
przychodów/dochodów pochodzących z nieujawnionych źródeł lub nieznajdujących
pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów) i stwierdził, kierując się zasadą z art.
234 O.p., że nie może wydać decyzji na niekorzyść Skarżącej - dokonać korekty
przez zwiększenie zobowiązania podatkowego ustalonego w ww. decyzji NUS. DIS
za zasadne uznał utrzymanie w mocy ww. decyzję organu pierwszej instancji.
5. Skarżąca w skardze z 29 kwietnia 2013r. do Wojewódzkiego Sądu
Administracyjnego w Warszawie wniosła o uchylenie ww. decyzji DIS oraz
zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, ze względu na naruszenie: 1) art.
233 § 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a) O.p. w związku z art. 234 O.p., art. 68 § 4 O.p. i art. 208 §
1 O.p oraz art. 20 ust. 3 i art. 30 ust. 1 pkt 7 u.p.d.f., wskutek odmowy uchylenia
wadliwej decyzji NUS, z uwagi na zasadę reformationis in peius; 2) art. 121 § 1 O.p.
przez wybiórczą i stronniczą ocenę materiału dowodowego; 3) art. 122 O.p.
w związku z art. 180 § 1 O.p. przez gromadzenie dowodów w sposób sprzeczny
z prawem i dopuszczenie dowodów zebranych z naruszeniem prawa; 4) art. 187 § 1
O.p. przez błędne ustalenia i brak wyczerpującego rozpatrzenia materiału
dowodowego sprawy, 5) art. 191 O.p. przez przekroczenie granic swobodnego
uznania i wskutek tego dokonanie błędnych ustaleń faktycznych i prawnych.
Zdaniem Skarżącej DIS naruszył art. 20 ust. 1 i ust. 3 u.p.d.f. (w brzmieniu
obowiązującym w 2006r.) przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie,
wskutek uznania, że w zakresie tego przepisu mieszczą się zdarzenia polegające na
finansowaniu wydatków na majątek odrębny z majątku wspólnego.
6. DIS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko
wyrażone w zaskarżonej decyzji.
II. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
1. Skarga zasługiwała na uwzględnienie, aczkolwiek nie z powodów w niej
wskazanych.
2. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów
administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) kontrola sądowa zaskarżonych
decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2
ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami
administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270, dalej zwana: "P.p.s.a.") sprawowana
jest na zasadzie kryterium zgodności z prawem.
W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez
organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia
bądź prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź
przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie,
albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania
administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) - c) P.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub
postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.).
Z art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy
nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą
prawną.
3. Przedmiotem sporu w sprawie było ustalenie, czy i w jakiej wysokości
Skarżąca uzyskała w 2006r. przychody nieznajdujące pokrycia w ujawnionych
źródłach przychodów, które należało opodatkować zryczałtowanym podatkiem
dochodowym, który unormowano w przepisach art. 20 ust 1, art. 20 ust. 3 i art. 30
ust. 1 pkt 7 u.p.d.f., stanowiących podstawę prawną zaskarżonej decyzji DIS oraz
poprzedzającej ją decyzji NUS.
4. Od 1 stycznia 1998r. do 31 grudnia 2006r. obowiązywał przepis art. 20 ust.
3 u.p.d.f. w brzmieniu nadanym przez art. 317 pkt 2 lit. b) ustawy z dnia 29 sierpnia
1997r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926), który stanowił, że wysokość
przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzących ze
źródeł nieujawnionych ustala się na podstawie poniesionych przez podatnika w roku
podatkowym wydatków i wartości zgromadzonego w tym roku mienia, jeżeli wydatki
te i wartości nie znajdują pokrycia w mieniu zgromadzonym w roku podatkowym oraz
w latach poprzednich, pochodzącym z przychodów opodatkowanych lub wolnych od
opodatkowania.
Z art. 30 ust. 1 pkt 7 u.p.d.f. wynika, że od "dochodów z nieujawnionych źródeł
przychodów lub nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach" pobiera się
podatek w wysokości 75% dochodu.
5. Sąd wskazuje, że zgodność przepisu art. 20 ust. 3 u.p.d.f. - w brzmieniu
obowiązującym od 1 stycznia 1998r. do 31 grudnia 2006r. - z Konstytucją
Rzeczypospolitej Polskiej, była przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego, który
w wyroku z 18 lipca 2013r. sygn. akt SK 18/09 (Dz. U. z 2013r., poz. 985) stwierdził
w punkcie I.2 sentencji, że art. 20 ust. 3 u.p.d.f., w brzmieniu obowiązującym od 1
stycznia 1998r. do 31 grudnia 2006r., jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 64 ust.
1 Konstytucji.
W przywołanym wyroku Trybunał Konstytucyjny badał również zgodność
z Konstytucją art. 30 ust. 1 pkt 7 u.p.d.f., lecz nie stwierdził jego niezgodności
z przepisami art. 31 ust. 3, art. 42 ust, 1, art. 46 i art. 64 ust. 1 i 3 Konstytucji.
Trybunał Konstytucyjny stwierdził natomiast, że niezgodny z art. 2 w związku
z art. 64 ust. 1 Konstytucji jest przepis art. 68 § 4 O.p., określający przedawnienie
prawa do wydania decyzji ustalającej podatek od nieujawnionych źródeł przychodów.
W tym przypadku Trybunał odroczył utratę mocy obowiązującej przepisu art. 68 § 4
O.p. z upływem 18 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw
Rzeczypospolitej Polskiej.
Trybunał Konstytucyjny, uzasadniając powyższe stanowisko uznał, że art. 20
ust. 3 u.p.d.f. i art. 68 § 4 O.p. naruszają zasadę poprawnej legislacji, będącą
składową zasady ochrony zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa,
wywiedzionej z zasady demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji)
w związku z art. 64 ust. 1 Konstytucji. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego
mechanizm opodatkowania dochodów z nieujawnionych źródeł przychodu lub
nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach jest obarczony bardzo poważnymi
wadami legislacyjnymi dotyczącymi jego konstrukcji. Wprowadzając szczególnie
restrykcyjną instytucję podatku od dochodów nieujawnionych, ustawodawca
unormował ją jedynie w trzech lakonicznych przepisach prawnych (art. 20 ust. 3 i art.
30 ust. 1 pkt 7 u.p.d.f. oraz art. 68 § 4 O.p.), z których dwa okazały się wyjątkowo
nieprecyzyjne i niejednoznaczne (...). W rzeczywistości omawiane przepisy prawne
tworzą jedynie szkielet instytucji, gdyż jej treść została ukształtowana dopiero
w praktyce, co w oczywisty sposób musi budzić poważne zastrzeżenia z punktu
widzenia zasady demokratycznego państwa prawnego. Należy zauważyć, że w takim
wypadku nie jest wystarczające, by podatnik znał obowiązujące regulacje prawne;
w celu ustalenia przysługujących mu praw i ciążących na nim obowiązków powinien
równolegle zapoznać się ze stanowiskiem organów podatkowych oraz
orzecznictwem sądów administracyjnych.
Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że ustawodawca zdawał sobie sprawę
z istniejących kontrowersji dotyczących podatku od dochodów nieujawnionych. Nie
jest zatem zrozumiałe, dlaczego zaniechał podjęcia odpowiednich działań
legislacyjnych, mających na celu ich usunięcie, ograniczając się jedynie do
nowelizacji nierozwiązujących zasadniczych problemów. W wypadku regulacji
niejasnych i nieprecyzyjnych władza prawodawcza nie może pozostawać bezczynna,
oczekując na wypracowanie określonych rozwiązań w praktyce.
Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego podstawowy zarzut, jaki należy postawić
skarżonej regulacji, dotyczy wyjątkowo niejasnego ukształtowania pojęcia przychodu
nieznajdującego pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzącego ze źródeł
nieujawnionych (art. 20 ust. 3 u.p.d.f.) oraz będącego tego następstwem braku
jednoznacznego określenia zasad dotyczących biegu terminu ustalenia
zobowiązania podatkowego w zakresie podatku od dochodów nieujawnionych (art.
68 § 4 O.p. w związku z art. 20 ust. 3 u.p.d.f.). Pozostałe zastrzeżenia związane z:
rozkładem ciężaru dowodu w postępowaniu dotyczącym wskazanego podatku,
określeniem zakresu obowiązków dokumentacyjnych ciążących na podatnikach,
opodatkowaniem przychodów wynikających z czynności niemogących być
przedmiotem prawnie skutecznej umowy oraz zbiegu instytucji ustalenia podatku od
dochodów nieujawnionych i określenia wysokości zobowiązania podatkowego
w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych, mają wprawdzie mniejsze
znaczenie, jednak istotnie pogłębiają przekonanie o naruszeniu wymogów ustawy
zasadniczej.
Trybunał zaznaczył, że w świetle Konstytucji wyróżnić trzeba dwa standardy
poprawności legislacyjnej: zwykły, który dotyczy wszelkich regulacji prawnych
(standard ten gwarantuje zasada poprawnej legislacji), oraz podwyższony, który
dotyczy jedynie regulacji stanowionych w określonych obszarach (standard ten
gwarantują zasady szczególnej określoności regulacji ograniczających prawa
i wolności człowieka i obywatela, regulacji represyjnych czy daninowych). Natomiast
kwestionowane przepisy prawne nie spełniają nawet wymogów właściwych dla
standardu zwykłego (art. 2 Konstytucji), chociaż - jako unormowania podatkowe -
winny realizować wymogi właściwe dla standardu podwyższonego (art. 84 i art. 217
Konstytucji).
Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego art. 20 ust. 3 u.p.d.f. i art. 68 § 4 O.p.
naruszają również zasadę ochrony stabilności stosunków prawnych, będącą
składową zasady ochrony zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa,
wywiedzionej z zasady demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji)
w związku z art. 64 ust. 1 Konstytucji. Podniósł, że w świetle art. 20 ust. 3 u.p.d.f.
i art. 68 § 4 O.p. możliwość wydania decyzji ustalającej zobowiązanie podatkowe
w zakresie podatku od dochodów nieujawnionych nie jest de facto ograniczona
czasowo w stosunku do momentu uzyskania określonego przychodu (...).
W ocenie Trybunału Konstytucyjnego poddane kontroli konstytucyjności prawa
przepisy prawne kształtujące instytucję podatku od dochodów nieujawnionych zostały
skonstruowane wadliwie, umożliwiając organom podatkowym podejmowanie
w istotnym stopniu arbitralnych decyzji wobec podatników oraz uniemożliwiając
stabilizację sytuacji prawnej tych ostatnich.
6. Sąd podkreśla, że Trybunał Konstytucyjny stwierdzając w ww. wyroku z 18
lipca 2013r. sygn. akt SK 18/09 niezgodność art. 20 ust. 3 u.p.d.f. z przepisami
Konstytucji, bez odnoszenia tej niezgodności do określonego rozumienia badanego
przepisu (tzw. prosta niekonstytucyjność) - inaczej zatem, niż w przypadku tzw.
wyroków interpretacyjnych, w których Trybunał uznaje badany przepis za
niekonstytucyjny przy określonym jego rozumieniu - wskazał, że skutkiem wydania
tego wyroku, jest obalenie domniemania zgodności art. 20 ust. 3 u.p.d.f.
z Konstytucją, bez względu na to, jak on był interpretowany.
Wskazać ponadto należy, że zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji orzeczenia
Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne.
Stosownie do ust. 4 art. 190 Konstytucji orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego
o niezgodności z Konstytucją przepisu aktu normatywnego, na podstawie którego
zostało wydana ostateczna decyzja administracyjna stanowi podstawę między innymi
do uchylenia decyzji.
Z orzecznictwa wynika, że przepis uznany przez Trybunał Konstytucyjny za
niezgodny z Konstytucją ma taki charakter od dnia jego wejścia w życie i fakt ten
musi być brany pod uwagę przy kontroli aktu administracyjnego (por. wyrok NSA z 6
lutego 2008r. sygn. akt II OSK 1745/07, dostępny na www.orzeczenia.nsa.qov.pl).
Przyjąć zatem należy, że obalenie domniemania konstytucyjności art. 20 ust. 3
u.p.d.f. nastąpiło w chwili opublikowania ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego
w Dzienniku Ustaw - 27 sierpnia 2013r. pod poz. 985. Warto też wskazać, że
w orzecznictwie przyjmuje się ponadto, że konstytucyjność przepisu jest obalona
z chwilą ogłoszenia wyroku przez Trybunał Konstytucyjny (por. wyroki WSA: we
Wrocławiu z 25 listopada 2009r. sygn. akt IV SA/Wr 455/09; w Rzeszowie z 10
czerwca 2009r. sygn. akt li SA/Rz 146/09).
Sąd przypomina, że przedmiotem kontroli Trybunału Konstytucyjnego, z uwagi
na przesłankę funkcjonalną, jaką musi spełniać skarga konstytucyjna, był stan
prawny, który obowiązywał od 1 stycznia 1998r. do 31 grudnia 2006r. Natomiast
zobowiązanie Skarżącej z tytułu zryczałtowanego podatku dochodowego od
dochodów z nieujawnionych źródeł przychodów lub nieznajdujących pokrycia
w ujawnionych źródłach dotyczyło 2006r., czyli okresu za który Trybunał
Konstytucyjny uznał, że ww. przepis art. 20 ust. 3 u.p.d.f. jest niekonstytucyjny.
7. Sąd rozpoznający sprawę Skarżącej, z uwagi na powyższą niezgodność
art. 20 ust. 3 u.p.d.f. z Konstytucją, odmawia zastosowania ww. przepisu.
Sąd stwierdza również, że dokonując kontroli wydanych w sprawie decyzji,
mimo że wydano je, na mocy art. 20 ust. 3 u.p.d.f. przed ogłoszeniem wyroku
Trybunału Konstytucyjnego z 18 lipca 2013r. sygn. akt SK 18/09 i przed jego
opublikowaniem w Dzienniku Ustaw - 27 sierpnia 2013r. - miał obowiązek wziąć pod
rozwagę to orzeczenie. Wprawdzie sądy administracyjny, dokonując kontroli
zaskarżonego aktu, kierują się zasadą tempus regit actum i oceniają go na podstawie
przepisów obowiązujących w dniu jego wydania, zasada ta nie ma jednak
zastosowania w przypadku derogacji przepisu, której dokona Trybunał Konstytucyjny
w swym orzeczeniu.
Szereg argumentów za takim stanowiskiem przytacza doktryna i judykatura,
a jednym z nich jest treść art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) P.p.s.a. Z przepisu tego wynika, że
sąd administracyjny powinien uchylić decyzję, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa
dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Naruszenie
prawa, o którym mowa w powyższym przepisie, może nastąpić również po wydaniu
decyzji administracyjnej, gdy podstawą wznowienia postępowania administracyjnego
jest stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny niekonstytucyjności przepisu
będącego podstawą prawną decyzji (art. 240 § 1 pkt 8 O.p.). Jeżeli więc w toku
postępowania sądowoadministracyjnego zapadnie rozstrzygnięcie w przedmiocie
niekonstytucyjności normy, na której oparto decyzję administracyjną, istnieje
konieczność uchylenia takiej decyzji (por. R. Hauser, J. Trzciński, Prawotwórcze
znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu
Administracyjnego, wyd. 2, Warszawa 2010, s. 50-51).
8. Sąd stwierdza dodatkowo, że w przywołanym wyroku Trybunał
Konstytucyjny co prawda nie zakwestionował przepisu art. 30 ust. 1 pkt 7 u.p.d.f.,
określającego 75% stawkę zryczałtowanego podatku od dochodów z nieujawnionych
źródeł przychodów lub nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach, jednak
przepis ten (przy stwierdzeniu niekonstytucyjności art. 20 ust. 3 u.p.d.f.) nie jest
wystarczający dla ustalenia podatku z tego tytułu. Stawka podatku może być bowiem
odnoszona do podstawy opodatkowania, której zasady określania - jako jednego
z kluczowych elementów konstrukcji każdego podatku - powinny wynikać
z przepisów ustawy. Powołane wyżej przepisy prawne u.p.d.f. stanowią łącznie
podstawę rekonstrukcji normy prawnej, upoważniającej organy podatkowe do
ustalenia podatku od dochodów nieujawnionych. Stwierdzenie niekonstytucyjności
któregokolwiek z nich, powodując eliminację takiej normy kompetencyjnej z systemu
prawnego, wyklucza kontynuowanie dotychczasowych lub wszczynanie nowych
postępowań.
9. Powyższe rozważania wskazują, że w realiach rozpoznawanej sprawy
możliwość opodatkowania podatkiem dochodowym przychodów nieznajdujących
pokrycia w ujawnionych źródłach (art. 10 ust. 1, art. 20 ust. 1 i 3 oraz art. 30 ust. 1
pkt 7 u.p.d.f.) podlegać musi ocenie z uwzględnieniem treści orzeczenia Trybunału
Konstytucyjnego z 18 lipca 2013r. sygn. akt SK 18/09. W konsekwencji przyjąć
należy, że odpadła materialnoprawna podstawa do orzekania w przedmiocie
ustalenia Skarżącej zobowiązania podatkowego w zryczałtowanym podatku
dochodowym od osób fizycznych za 2006r. od dochodów nieznajdujących pokrycia
w ujawnionych źródłach przychodu.
Biorąc pod uwagę powyższe, bezprzedmiotowe stało się odnoszenie do
poszczególnych zarzutów skargi.
W ponownym postępowaniu organ podatkowy uwzględni przedstawioną
powyżej argumentację prawną i na podstawie art. 208 O.p. umorzy postępowanie
podatkowe wobec Skarżącej, z uwagi na jego bezprzedmiotowość.
10. Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i b)
oraz art. 134 § 1 P.p.s.a orzekł jak w pkt 1 wyroku. Podstawę rozstrzygnięcia
o niewykonalności decyzji (pkt 2) uzasadnia art. 152 P.p.s.a. O kosztach
postępowania sądowego (punkt 3 sentencji) Sąd orzekł na mocy art. 200, art. 205 §
4 i art. 209 P.p.s.a. w związku z § 2 ust. 1 i 2, § 3 ust. 1 pkt 1 e) rozporządzenia
Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 stycznia 2011r. w sprawie wynagrodzenia za
czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi
oraz szczegółowych zasad ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez
doradcę podatkowego z urzędu (Dz. U. Nr 31, poz. 153), strona skarżąca była
reprezentowana przez doradcę podatkowego.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 16.07.2026. · Źródło