II SA/Ol 1213/13

Dnia 15 stycznia 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora Sędziowie sędzia WSA Katarzyna Matczak sędzia del. SO Dorota Radaszkiewicz (spr.) Protokolant specjalista Wojciech Grabowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 stycznia 2014 roku sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie zasiłku celowego - oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia 29 października 2013r. nr "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania A. K. utrzymało w mocy decyzję z dnia 26 czerwca 2013r. wydaną z upoważnienia Burmistrza S. przez Kierownika Miejsko - Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. odmawiającą przyznania prawa do zasiłku celowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze podzieliło stanowisko organu I instancji, że nie ma podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia na podstawie art. 3 pkt. 1 ustawy z dnia 29 grudnia 2005r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" oraz na podstawie art. 7 tej ustawy w zw. z art. 39 ust.1 -2 ustawy o pomocy społecznej, w świetle którego w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Wprawdzie pięcioosobowa rodzina spełnia kryterium dochodowe określone ustawą w celu przyznania wnioskowanego świadczenia, to jednak mimo to prawidłowo odmówiono przyznania zasiłku celowego z uwagi na brak współpracy z pracownikiem socjalnym w celu rozwiązania trudnej sytuacji życiowej, w jakiej rodzina się znalazła. Pomimo wezwania do przedstawienia paszportów, ani wnioskodawczyni, ani jej mąż ich nie przedstawili pracownikowi socjalnemu. Natomiast z informacji Ośrodka Pomocy Społecznej wynika, ze rodzina czerpie korzyści z wyjazdów do Rosji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze przywołując Komentarz do ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej – I. Sierpowska, Wydawnictwo ABC 2007) podniosło, iż w myśl art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej zasada pomocniczości ( subsydiarności) odwołuje się do samodzielności obywateli i wspólnot w realizowaniu zadań publicznych. Państwo powinno wspomagać jednostki, rodziny, grupy i nie powinno przejmować zadań, które mogą one samodzielnie wykonywać. Ingerencja państwa lub większych wspólnot powinna zaś następować tylko w przypadku, gdy zadania przekraczają możliwości jednostki czy małej wspólnoty. Ponadto celem pomocy społecznej jest również aktywizacja świadczeniobiorców ( art. 4 omawianej ustawy). Natomiast w świetle art. 11 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej m.in. brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej może stanowić podstawę do odnowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze pokreśliło, że w realiach niniejszej sprawy organ I instancji słusznie odmówił wnioskowanego świadczenia. Podjęte rozstrzygniecie nie wpłynie zaś na sytuację osób będących na utrzymaniu wnioskodawczyni, albowiem standard życia rodziny nie odbiega od średniego poziomu życia innych osób i rodzin w gminie S. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie A. K. wniosła o ponowne rozpatrzenie decyzji Samorządnego Kolegium Odwoławczego w sprawie odmowy przyznania zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności. W uzasadnieniu wskazała, że jej sytuacja materialna nie zmieniła się od daty złożenia wniosku o świadczenie. Ponadto dodatkowo pogorszył się jej stan zdrowia, na co wskazują aktualne wyniki badań medycznych "[...]". Podkreśliła, że żądanie okazania paszportów przez pracownika socjalnego zostało potraktowane przez nią jako groźba, a przywożone z Rosji paliwo przeznacza na własne potrzeby, m.in. na dojazdy na rehabilitację oraz dowóz dzieci do internatu, położonego w innej miejscowości. Zaprzeczyła również, aby jej maż był bierny zawodowo, albowiem jak wskazała jest on zarejestrowany w Urzędzie Pracy. W ocenie skarżącej niezrozumiały jest również zarzut zakupu komputera (laptopa), albowiem stanowi jedno z podstawowych źródeł wiedzy i służy on trójce dzieci uczących się w tej samej szkole. Wniosła o uwzględnienie jej stanowiska przedstawionego w skardze. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. Podtrzymało w całości stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, uznając, że podniesione w skardze argumenty nie zasługują na uwzględnienie. Treść skargi nie wnosi bowiem w sprawie żadnych nowych okoliczności, mogących wpłynąć na zmianę stanowiska Kolegium, a wręcz potwierdza słuszność podjętej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje : Skarga jest niezasadna. Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269 ze zm.) oraz art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - zwanym dalej p.p.s.a. (Dz. U. z 2012r., poz. 270) sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność zastosowania wykładni tych przepisów. Sąd administracyjny nie rozstrzyga bowiem o uprawnieniach, czy też obowiązkach, a jedynie może uchylić zaskarżony akt lub czynność lub stwierdzić ich nieważność w przypadkach wskazanych w ustawie. Z mocy art. 145 § 1 p.p.s.a. uwzględnienie skargi na decyzję administracyjną następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa, dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W razie niewystąpienia wskazanych wyżej uchybień, skarga podlega oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a. Przedmiotem rozpoznania przed organami był wniosek A. K. z dnia 27 maja 2013r., dotyczący dofinansowania bieżących potrzeb, doprecyzowany jako wniosek o zasiłek celowy na zakup żywności. Zgodnie z art. 3 pkt. 1 ustawy z dnia 29 grudnia 2005r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (Dz.U. Nr 267, poz.2259 ze zm.) w ramach Programu są realizowane działania dotyczące w szczególności: 1) zapewnienia pomocy w zakresie dożywiania: a) dzieciom do 7 roku życia, b) uczniom do czasu ukończenia szkoły ponadgimnazjalnej, c) osobom i rodzinom znajdującym się w sytuacjach wymienionych w art. 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w szczególności osobom samotnym, w podeszłym wieku, chorym lub niepełnosprawnym - w formie posiłku, świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności albo świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych. W sprawie ustalono, iż rodzina składa się z pięciu osób : wnioskodawczyni, legitymującej się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym i z tego tytułu otrzymującą zasiłek stały, męża wnioskodawczyni – bezrobotnego bez prawa do zasiłku oraz trzech synów w wieku 17,15 i 13 lat. Rodzina utrzymuje się z zasiłku stałego (346,12 zł.), świadczeń rodzinnych ( 488 zł.) i dodatku mieszkaniowego (106,97zł.) – co łącznie stanowi kwotę 941,09 zł. W świetle powyższego uznano, że rodzina wnioskodawczyni spełnia przesłanki ustawowe do przyznania zasiłku celowego na podstawie art. 39 ust. 1 -2 ustawy o pomocy społecznej, w tym i kryterium dochodowe ustalone dla pięcioosobowej rodziny z art. 5 ust. 1 o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" oraz z art. 8 ust. 1 pkt. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, jednakże organy I i II Instancji wzięły pod uwagę inną okoliczność, która stanowiła podstawę wydania decyzji odmawiającej prawa do wnioskowanego świadczenia. Mianowicie, co do zasady – zarówno organ I instancji jak i Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznały, iż nie zakwestionowany przez skarżącą fakt odmowy współdziałania rodziny z pracownikiem socjalnym w celu rozwiązania trudnej sytuacji życiowej (odmowa okazania paszportów wobec ustalenia, że rodzina czerpie korzyści z wyjazdów do Rosji), do której świadczeniobiorcy są zobowiązani w świetle art. 4 ustawy o pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Stanowisko organów przedstawione w decyzjach jest prawidłowe i Wojewódzki Sąd Administracyjny je podziela w zakresie odmowy wnioskowanego świadczenia z powodu braku współdziałania rodziny z pracownikiem socjalnym w celu rozwiązania trudnej sytuacji życiowej. Trafne jest bowiem stanowisko organów, iż przy rozważaniu zasadności wniosku o świadczenia z zakresu pomocy społecznej, poza zbadaniem spełnienia przesłanek ustawowych dotyczących konkretnego świadczenia, należy mieć również na uwadze treść art. 2 ust. 1 ustawy, statuującego podstawową zasadę pomocy społecznej – pomocniczości (subsydiarności). Rzeczywiście bowiem, pomoc społeczna powinna być udzielana jednostce, czy rodzinie dopiero w sytuacji, gdy dana osoba wykorzysta własne zasoby i możliwości, przez które należy rozumieć nie tylko sytuację materialną, ale i właściwości psychofizyczne, kwalifikacje zawodowe, aktywność jednostki w rozwiązywaniu własnych i rodzinnych problemów oraz gotowość współdziałania w tym celu. Już w wyroku z dnia 7.10.2010r. w sprawie o sygn. akt II SA/Ol 734/10 (LEX nr 754052) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie słusznie podkreślił, iż zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.s., pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Oznacza to, iż uprawnienia wynikające z przepisów ustawy o pomocy społecznej mają charakter subsydiarny, czyli uzupełniają środki, możliwości i uprawnienia własne osoby objętej systemem świadczeń z pomocy społecznej. Zatem osoba wnioskująca o przyznanie pomocy zobligowana jest w pierwszej kolejności do przezwyciężania we własnym zakresie swych problemów, a dopiero gdy nie jest w stanie tego dokonać, pomoc społeczna może być przyznana. Jak wynika ze stanu faktycznego ustalonego przez organ I instancji, zarówno skarżąca jak i jej małżonek odmówili współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązaniu trudnej sytuacji życiowej, tzn. odmówili okazania paszportów w celu sprawdzenia częstotliwości wyjazdów na teren Rosji i przez to ewentualnych dodatkowych źródeł dochodu rodziny, w związku z informacjami posiadanymi przez Ośrodek Pomocy Społecznej, że rodzina ma dodatkowe źródła dochodów w związku z wyjazdami do Rosji, mimo tego, iż okoliczności przywożenia paliwa z Rosji nie kwestionowała skarżąca ani w trakcie postępowania administracyjnego przed organami obu instancji, ani w skardze. Słusznie zatem organy przyjęły, że nawet w przypadku spełnienia wszystkich warunków do przyznania pomocy społecznej, to na podstawie art. 11 ust. 2 u.p.s. można odmówić jej przyznania w przypadku braku współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie podziela pogląd prawny zaprezentowany w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 18.06.2008r.– sygn. akt II SA/Lu 321/08, ( LEX nr 504730), iż celem pomocy społecznej nie jest utrzymywanie na koszt podatnika osób i ich rodzin, które nie chcą podjąć trudu wyjścia z ciężkiej sytuacji materialnej. Dlatego też osoby, które wnoszą o przyznanie im pieniędzy publicznych - w postaci np. zasiłku celowego lub okresowego - na zaspokajanie własnych potrzeb, mają obowiązek współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji rodziny (art. 4 u.p.s.) pod rygorem odmowy przyznania świadczenia (art. 11 ust. 2 u.p.s.). Nie mogą zatem odmówić żądanych w trakcie wywiadu środowiskowego informacji, czy też przedstawienia stosownych dokumentów. Organy prawidłowo uznały, iż skoro skarżąca i jej małżonek odmówili przedstawienia paszportów w celu weryfikacji danych o sytuacji materialnej rodziny (art. 4 u.p.s.), to należy odmówić wnioskowanego świadczenia na podstawie art. 11 ust. 2 u.p.s. Ponadto zaznaczyć należy, że pomoc społeczna nie ma służyć pełnemu zaspokajaniu zgłaszanych przez obywateli potrzeb, ale rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy – tak wyrok NSA z 28.10.2011r. – I OSK 1010/11,LEX nr 1131462. Brak współpracy z pracownikiem socjalnym uniemożliwił ustalenie istotnych w postępowaniu okoliczności – tj. rzeczywistej sytuacji materialnej rodziny, dlatego organ I instancji nie był w stanie prawidłowo określić rodzaju, formy i rozmiaru świadczenia z zakresu pomocy społecznej – wnioskowanego przez skarżącą i przez to zasadnie odmówił przyznania świadczenia na podstawie art. 11 ust. 2 u.p.s., a organ II instancji prawidłowo utrzymał tę decyzję w mocy. Zważywszy na przedstawione powyżej rozważania, orzeczono jak w sentencji.