II SA/Ol 308/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Lipiński Sędziowie Sędzia WSA Marzenna Glabas Sędzia WSA Adam Matuszak (spr.) Protokolant specjalista Karolina Hrymowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 maja 2014 r. sprawy ze skargi Spółki A na postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie kary z tytułu odmowy przekazania automatu jednostce badającej I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz utrzymane nim w mocy postanowienie organu I instancji; II. orzeka, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu; III. zasądza od Dyrektora Izby Celnej na rzecz skarżącej Spółki A kwotę 369 zł (słownie: trzysta sześćdziesiąt dziewięć złotych), tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Postanowieniem z dnia "[...]’ Naczelnik Urzędu Celnego zlecił Izbie Celnej w "[...]" - Wydziałowi Laboratorium Celnego, przeprowadzenie badania sprawdzającego automatu o niskich wygranych "[...]" oraz zobowiązał Spółkę A do dostarczenia automatu wraz z kompletem kluczy do tej jednostki badającej w terminie "[...]". Jednocześnie pouczono Spółkę o wynikających z art. 262 § 1, § 5, § 5a ustawy Ordynacja podatkowa (dalej określanej jako: o.p.) konsekwencjach niezastosowania się do wezwania organu. Wyznaczony termin upłynął bezskutecznie. Pismem z dnia "[...]" Spółka wniosła o zmianę powyższego postanowienia poprzez wyznaczenie innej jednostki badającej. Zarzuciła, że w Izbie Celnej w "[...]" brak jest zaplecza technicznego i personalnego do wykonywania rzeczonych badań, a także materialnej kompetencji do bycia taką jednostką. Ustosunkowując się do stanowiska strony, postanowieniem z dnia "[...]" Naczelnik Urzędu Celnego w "[...]" odmówił zmiany postanowienia z dnia "[...]" i ponownie zobowiązał Spółkę do przekazania przedmiotowego automatu Wydziałowi Laboratorium Celnego Izby Celnej w "[...]", w nieprzekraczalnym terminie do "[...]", pouczając raz jeszcze o konsekwencjach niezastosowania się do wezwania. W odpowiedzi, pismem z dnia "[...]" pełnomocnik Spółki zażądał kategorycznie ponownego, wnikliwego rozważenia zmiany podmiotu wyznaczonego do badań objętego postanowieniem automatu do gier. Organ wyjaśnił, że wskazany podmiot jest uprawnioną jednostką badającą na podstawie upoważnienia Ministra Finansów z dnia "[...]". Wobec celowego i bezpodstawnego uchylania się przez Spółkę od nałożonego obowiązku, postanowieniem z dnia "[...]", organ I instancji nałożył na Spółkę karę porządkową w wysokości 1400 zł. Równocześnie, pismem z dnia "[...]" Naczelnik Urzędu Celnego wezwał ponownie Spółkę do przekazania posiadanego automatu w terminie pięciu dni roboczych od doręczenia wezwania ( termin upłynął w dniu "[...]"). W terminie tym Spółka nie dostarczyła automatu do jednostki badającej, wobec czego pismem z dnia "[...]", organ ponownie wezwał Spółkę do wykonania tej czynności w terminie trzech dni roboczych od dnia doręczenia. Pomimo, że wyznaczony termin upłynął w dniu "[...]", ani w tym terminie, jak również w terminie późniejszym, Spółka nie przekazała automatu jednostce badającej, uniemożliwiając tym samym przeprowadzenie badania sprawdzającego warunkującego możliwość merytorycznego rozstrzygnięcia zawisłej przed Naczelnikiem Urzędu Celnego w "[...]" sprawy w przedmiocie cofnięcia poświadczenia rejestracji tego automatu. Postanowieniem z dnia "[...]", na podstawie art. 262 § 1 pkt 2 i § 5, art. 263 § 1 o.p. w związku z art. 8, art. 23b ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (dalej wskazywanej jako: u.g.h.), Naczelnik Urzędu Celnego w "[...]" nałożył na Spółkę karę porządkową w wysokości 2 800 zł. z tytułu bezzasadnej odmowy przekazania automatu o niskich wygranych "[...]", jednostce badającej wskazanej do przeprowadzenia badania sprawdzającego automatu. Naczelnik Urzędu Celnego stwierdził, że odmowa strony nie ma oparcia w obowiązujących przepisach, nie może więc być obiektywnie uzasadniona. Wyjaśniono, że mający w sprawie zastosowanie art. 262 § 1 pkt 2 o.p. dopuszcza możliwość dyscyplinowania strony bezzasadnie odmawiającej dokonania czynności dowodowej. W ocenie organu nałożona kara jest adekwatna i proporcjonalna do stopnia zawinienia strony, która mimo prawidłowych wezwań, uprzedniego nałożenia już kary pieniężnej, ponownie uchyliła się od ciążącego na niej z mocy prawa obowiązku przekazania automatu do badania sprawdzającego, mając przy tym pełną świadomość, że odmowa podporządkowania się żądaniom organu podatkowego stwarza trwałą przeszkodę uniemożliwiającą osiągnięcie celu postępowania, jakim jest potwierdzenie bądź wykluczenie podejrzenia, że będący jego przedmiotem automat nie spełnia warunków ustawy. Postawa Spółki w konsekwencji doprowadziła do konieczności umorzenia prowadzonego w tej sprawie postępowania z uwagi na jego bezprzedmiotowość, jako że dokonany w dniu "[...]" akt poświadczenia rejestracji automatu, wygasł samoistnie z dniem "[...]"., z mocy art. 23a ust. 6 u.g.h., po upływie okresu sześciu lat na jaki został dokonany, czyniąc tym samym bezcelowym orzekanie post factum w sprawie stanu faktycznego ukształtowanego definitywnie zaistniałymi już okolicznościami. Spółka wniosła zażalenie na to postanowienie, domagając się jego uchylenia w związku z rażącym naruszeniem art. 262 § 1 pkt 2 o.p. poprzez jego bezzasadne zastosowanie, w szczególności przy obiektywnym braku przesłanek do nałożenia ponownej kary porządkowej, albowiem : - postępowanie dotyczące pierwszej kary porządkowej nałożonej w tej samej sprawie jeszcze się nie zakończyło w toku postępowania instancyjnego, zatem nadal sporna między stroną a organem pozostaje sama zasadność nakładania tego rodzaju kar; - w dacie nakładania drugiej kary porządkowej wygasła już, po sześciu latach ważność rejestracji spornego automatu do gier, zatem bezprzedmiotowe stało się postępowanie prowadzone w sprawie cofnięcia owej rejestracji, co oznacza także bezprzedmiotowość badań sprawdzających taki automat do gier, do wykonania których kara ma przymusić. W wyniku rozpatrzenia zażalenia na postanowienie z dnia "[...]" o nałożeniu na Spółkę kary porządkowej 2 800 zł za nieprzekazanie automatu wyznaczonej jednostce badającej, Dyrektor Izby Celnej, postanowieniem z dnia "[..]", na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 w zw. z art. 239 oraz art. 219 o.p., orzekł o utrzymaniu w mocy tegoż postanowienia, podzielając w całości stanowisko i argumenty organu I instancji. Organ odwoławczy wskazał, że Wydział Laboratorium Celnego Izby Celnej w "[...]" jest uprawnioną jednostką badającą na podstawie upoważnienia Ministra Finansów z dnia "[...]". Stwierdził, że kara porządkowa służy do dyscyplinowania strony, aby wymusić jej posłuch dla poleceń proceduralnych wydawanych w toku postępowania. Organ I instancji nie miał obowiązku oczekiwania z nałożeniem kolejnej kary porządkowej na rozstrzygnięcie postępowania zażaleniowego w przedmiocie kary porządkowej nałożonej postanowieniem z dnia "[...]". Dyrektor Izby Celnej wskazał, że rozstrzygając w niniejszej sprawie miał na uwadze fakt, że zaskarżone postanowienie zostało wydane przed wystąpieniem okoliczności powodującej bezprzedmiotowość prowadzonego postępowania. Nie ulega również wątpliwości, że przedmiotowy automat nie został przebadany przez jednostkę badającą wskutek celowego i świadomego zaniechania działania Spółki. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie na powyższe postanowienie o nałożeniu kary porządkowej Spółka podtrzymała dotychczasowe stanowisko w sprawie, zarzucając naruszenie art. 262 § 1 pkt 2 o.p. poprzez jego bezzasadne zastosowanie w sytuacji, gdy wobec umorzenia postępowania w sprawie cofnięcia rejestracji automatu do gier o niskich wygranych, kara porządkowa stała się oczywiście bezprzedmiotowa i niedopuszczalna. Powołując się na wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 497/13, wydany w analogicznym stanie faktycznym i prawnym, Spółka argumentowała, że kara porządkowa służy do dyscyplinowania strony, aby wymusić jej posłuch dla poleceń proceduralnych wydawanych w toku postępowania. Wobec tego, gdy z jakiegokolwiek powodu ustaje byt postępowania, nie ma możliwości, by utrzymała się w obrocie prawnym kara porządkowa samoistna, czyli pozbawiona oparcia w toczącym się postępowaniu. Z tego powodu skarżąca wniosła o uchylenie postanowień wydanych w obu instancjach oraz zasądzenia na jej rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie, podnosząc, że strona powinna ponieść konsekwencje w postaci sankcji o charakterze porządkowym za bierną postawę i ignorowanie wezwań organu podatkowego, gdyż wskutek odmowy przekazania automatu wskazanej jednostce badającej, uniemożliwiła podjęcie merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie cofnięcia rejestracji automatu. W opinii organu umorzenie postępowania w sprawie cofnięcia rejestracji nie może mieć wpływu na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy z uwagi na fakt, iż kara porządkowa została nałożona na stronę w czasie trwania postępowania, w którym konieczne było przeprowadzenie określonego rodzaju dowodów i powinna być rozpoznawana wyłącznie w oparciu o przesłanki, które determinują możliwość nałożenia kary porządkowej. W ocenie organu odwoławczego nałożona kara jest zasadna, bowiem w przeciwnym wypadku oznaczałoby to przyzwolenie na ignorowanie działań organu podejmowanych w celu wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, z oczywistym zamiarem doprowadzenia do sytuacji, w której wskutek trwałej przeszkody uniemożliwiającej rozstrzygnięcie istoty sprawy, prowadzone postępowanie stanie się bezprzedmiotowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej określanej jako: p.p.s.a., sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje między innymi w sytuacji, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 23 b ust. 1 u.g.h. - na pisemne żądanie naczelnika urzędu celnego, w przypadku uzasadnionego podejrzenia, że zarejestrowany automat lub urządzenie do gier nie spełnia warunków określonych w ustawie, podmiot eksploatujący ten automat lub urządzenie jest obowiązany poddać automat lub urządzenie badaniu sprawdzającemu. W żądaniu, o którym mowa w ust. 1, wskazuje się automat lub urządzenie do gier podlegające badaniu sprawdzającemu, jednostkę badającą przeprowadzającą badanie oraz podmiot, któremu automat lub urządzenie ma być przekazane w celu przeprowadzenia badania i termin tego przekazania (art. 23b ust. 2). Stosownie do art. 23f ust. 6 u.g.h. minister właściwy do spraw finansów publicznych podaje do publicznej wiadomości, na stronie internetowej urzędu obsługującego tego ministra, wykaz jednostek badających upoważnionych do badań technicznych automatów i urządzeń do gier. W rozpatrywanym przypadku organ I instancji wyznaczył do sprawdzenia Laboratorium Celne Izby Celnej w "[...]". Organy wykazały, że jednostka ta dysponuje ważnym upoważnieniem Ministra Finansów do przeprowadzenia wymaganych badań automatu do gry o niskich wygranych. Tym samym bezpodstawnie Spółka uchylała się od przekazania automatu do sprawdzenia przez tę jednostkę badającą. W rozpoznawanej sprawie uchylenie zaskarżonego postanowienia o wymierzeniu kary porządkowej za nieprzekazanie przedmiotowego automatu do gry do zbadania wyznaczonej jednostce badającej jest jednak konieczne z uwagi na to, że przed jego wydaniem rejestracja tegoż automatu wygasła z dniem "[...]". Z tego powodu postępowanie w sprawie cofnięcia rejestracji automatu do gry stało się bezprzedmiotowe, o czym organ I instancji rozstrzygnął decyzją z dnia "[...]". Zatem w dacie orzekania przez organ II instancji o karze porządkowej nie istniała więc już potrzeba ustalenia, czy kwestionowany automat do gry rzeczywiście odpowiada warunkom ustawowym. Tym samym bezcelowe było stosowanie przymusu, w postaci kary pieniężnej, do wykonania nałożonego obowiązku, tj. przekazania wyznaczonej jednostce badającej automatu wraz z kluczami w celu jego sprawdzenia. Stanowiący podstawę rozstrzygnięcia art. 262 § 1 o.p., uprawniający organ do wymierzenia pieniężnej kary porządkowej m.in. za bezzasadną odmowę okazania przedmiotu oględzin lub udziału w innej czynności, stanowi konsekwencję uprawnień organu do prowadzenia postępowania dowodowego, wynikających z obowiązku dochodzenia prawdy materialnej, czyli zgodnej z rzeczywistością, której ustalenie warunkuje wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia merytorycznego kończącego postępowanie w sprawie. Stosowanie tego przepisu ma rację tylko w celu przymuszenia strony, pełnomocnika strony, świadka lub biegłego do wykonania obowiązków procesowych wynikających z wezwania organu lub innych tego rodzaju obowiązków wynikających bezpośrednio z przepisu prawa. Dlatego w czasie wymierzenia kary porządkowej wykonanie obowiązku musi być aktualne. Tak samo rozumiana jest instytucja kary porządkowej na gruncie Kodeksu postępowania administracyjnego (art. 88 § 1 k.p.a.), czy Kodeksu postępowania karnego (art. 285 i 287 k.p.k.), w których ustawodawca zobowiązał właściwe organy do prowadzenia postępowania dowodowego i oparcie na jego podstawie rozstrzygnięcia sprawy. W literaturze przedmiotu i w orzecznictwie prezentowany jest jednolicie pogląd, że kara porządkowa nie jest karą w ścisłym tego słowa znaczeniu, lecz środkiem przymuszającym zobowiązanego do dokonania nakazanej czynności procesowej (por. Andrzej Wróbel Komentarz aktualizowany do art. 88 Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX). W postanowieniu z dnia 28 lutego 2007 r., sygn. akt II AKz 61/07 (LEX nr 269367) Sąd Apelacyjny w Krakowie argumentował zaś, że bezcelowe jest stosowanie kary porządkowej, gdy nie ma już do czego przymuszać. Również w orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości, że zastosowanie art. 262 o.p., w sytuacji umorzenia postępowania głównego jest niedopuszczalne (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 9 października 2013 r., sygn. akt III SA/Wr 497/13, wydany w analogicznym stanie faktycznym i prawnym oraz wyrok WSA w Łodzi z dnia 5 lutego 2014 r., sygn. akt I SA/Łd 1206/13, publ. na stronie internetowej w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Nadto, wskazać należy, że nieprawomocnym wyrokiem z dnia 17 kwietnia 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 215/14, uchylił zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]" utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Celnego z dnia "[...]", którym nałożono na Spółkę karę porządkową w wysokości 1 400 zł., z tytułu bezzasadnej odmowy przekazania jednostce badającej tego samego automatu o niskich wygranych, co w niniejszej sprawie, to jest automatu: "[...]". Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie orzekł jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Z mocy art. 152 tejże ustawy Sąd orzekł, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu. Oznacza to, iż nie wywołuje ono skutków prawnych od chwili wydania wyroku, mimo iż jest on nieprawomocny. O kosztach postępowania, rozstrzygnięto na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a.