I SA/Po 7/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Waldemar Inerowicz Sędziowie Sędzia WSA Izabela Kucznerowicz (spr.) Sędzia WSA Małgorzata Bejgerowska Protokolant st. sekr. sąd. Agnieszka Ratajczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 09 września 2015r. sprawy ze skargi HP na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie zwrotu kosztów egzekucyjnych oddala skargę Na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] oraz [...] wystawionych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego [...], obejmujących zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2003 i 2004 rok, Naczelnik Urzędu Skarbowego [...], działając jako organ egzekucyjny, wszczął egzekucję wobec [...] (dalej: zobowiązany, skarżący) doręczając zobowiązanemu w dniu [...] grudnia 2007 r. odpisy ww. tytułów wykonawczych i spisując protokół o stanie majątkowym. W następstwie powyższych czynności powstały koszty egzekucyjne w łącznej kwocie [...] zł. Zobowiązany w dniu [...] kwietnia 2008 r. dokonał wpłaty dochodzonej należności na konto wierzyciela i tym samym uregulował zaległość objętą przedmiotowymi tytułami wykonawczymi. Natomiast w dniu [...] maja 2009 r. poborca skarbowy pobrał od zobowiązanego kwotę odpowiadającą wysokości powstałych kosztów egzekucyjnych. Jak wynika z akt sprawy, Naczelnik Urzędu Skarbowego [...], w wyniku postępowania odwoławczego i skargowego, decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] umorzył postępowanie podatkowe w sprawie określenia wysokości zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2003 i 2004 rok, objętego ww. tytułami wykonawczymi. W związku z wnioskiem zobowiązanego o zwrot kosztów egzekucyjnych wraz z odsetkami ustawowymi zawartym w odwołaniu z dnia [...] maja 2013 r. od decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...], organ egzekucyjny postanowieniem z dnia [...] marca 2014 r. nr [...], działając na podstawie art. 64c § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1996 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm. dalej: "u.p.e.a.") orzekł o zwrocie zobowiązanemu przedmiotowych kosztów egzekucyjnych, wraz z ustawowymi odsetkami (akta pod sygn. I SA/Po 796/14). Ponadto, postanowieniem z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] organ egzekucyjny kosztami tymi obciążył wierzyciela (akta pod sygn. I SA/Po 796/14). Na powyższe postanowienia pełnomocnik zobowiązanego pismami z dnia [...] kwietnia 2014 r. złożył zażalenia (akta pod sygn. I SA/Po 796/14). Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu po analizie stanu faktycznego sprawy postanowieniem z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] uchylił postanowienie organu egzekucyjnego z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu zobowiązanemu kosztów egzekucyjnych i umorzył postępowanie pierwszej instancji (akta pod sygn. I SA/Po 796/14). W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że dokonanie zwrotu zobowiązanemu kosztów egzekucyjnych następuje w formie czynności materialno-technicznej, natomiast w formie postanowienia organ egzekucyjny orzeka jedynie w zakresie wysokości kosztów egzekucyjnych oraz zasad ich ponoszenia (art. 64c § 7 u.p.e.a.). Jednocześnie organ postanowieniem z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] uchylił postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji (akta pod sygn. I SA/Po 796/14). W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu stwierdził, iż orzeczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] nie czyni zadość wymaganiom określonym w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego, a w szczególności w art. 124 § 1 i § 2 kpa. Zdaniem organu, organ egzekucyjny, wydając postanowienie w sprawie kosztów powinien był wskazać wszystkie okoliczności istotne nie tylko z punktu widzenia wysokości kosztów, ale też potwierdzających zasadność ich naliczenia. Uzasadnienie postanowienia winno w sposób nie budzący wątpliwości zawierać zatem wyliczenie kosztów egzekucyjnych, ze wskazaniem wartości stanowiących podstawę do ich wyliczenia, tj. egzekwowaną należność, wraz z odsetkami przypadającymi w dniu powstania obowiązku uiszczenia opłaty. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] postanowieniem z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] ponownie obciążył Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] kosztami egzekucyjnymi (wraz z kwotą odsetek ustawowych) w łącznej kwocie [...] zł, oraz jednocześnie orzekł o zwrocie tej kwoty zobowiązanemu (akta pod sygn. I SA/Po 796/14). Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem zobowiązany w zażaleniu z dnia [...] lipca 2014 r. wniósł o uchylenie ww. orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi i instancji. W uzasadnieniu środka zaskarżenia zobowiązany wskazał, że pismem z dnia [...] maja 2014 r. zwrócił się do Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] o podanie, jakie kwoty zostały mu zwrócone w roku 2014. Z odpowiedzi zaś wierzyciela, zawartej w piśmie z dnia [...] maja 2014 r. wynika, że zobowiązany nie otrzymał żadnych kwot [...] marca 2014 r., co więcej nie otrzymał żadnych kwot w marcu 2014 r. Wobec powyższego, zdaniem zobowiązanego, stan faktyczny przedstawiony w zaskarżonym postanowieniu jest błędny, a tym samym rozstrzygnięcie merytoryczne nie odpowiada prawdzie. Postanowieniem z dnia [...] października 2014 r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu uchylił zaskarżone postanowienie w części dotyczącej zwrotu zobowiązanemu kosztów egzekucyjnych i w tym zakresie umorzył postępowanie pierwszej instancji, natomiast w pozostałym zakresie utrzymał w mocy postanowienie z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...]. W uzasadnieniu postanowienia organ przytoczył treść przepisów regulujących zasady ponoszenia kosztów egzekucyjnych oraz wskazał, że w związku z umorzeniem przez Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] postępowania podatkowego wszczętego wobec [...] w sprawie określenia wysokości zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2003 r. i 2004 r. (decyzja z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...]) nastąpiła konieczność zwrotu zobowiązanemu środków pieniężnych pobranych tytułem kosztów egzekucyjnych wraz z odsetkami ustawowymi i obciążenia nimi wierzyciela (art. 64c § 3 u.p.e.a.). Organ odwoławczy wyjaśnił, że samo dokonanie zwrotu zobowiązanemu pobranych kosztów egzekucyjnych następuje w formie czynności materialno-technicznej, natomiast w formie postanowienia organ orzeka jedynie w zakresie wysokości kosztów oraz zasad ich ponoszenia (art. 64c § 7 u.p.e.a.). Wobec powyższego, tutejszy organ uznał, że organ egzekucyjny błędnie orzekł w sentencji zaskarżonego orzeczenia o zwrocie zobowiązanemu kwoty kosztów egzekucyjnych i w tym zakresie uchylił zaskarżone postanowienie oraz umorzył postępowanie pierwszej instancji. W pozostałym zakresie zaskarżone postanowienie organ odwoławczy utrzymał w mocy, uznając, że organ egzekucyjny wykonał polecenie organu nadzoru zawarte w postanowieniu z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] i w uzasadnieniu postanowienia wskazał dowody, na których się oparł, a także wyjaśnił podstawę prawną rozstrzygnięcia, z przytoczeniem przepisów prawa. Organ egzekucyjny wskazał wyliczenie kosztów egzekucyjnych, ze wskazaniem wartości stanowiących podstawę do ich wyliczenia, tj. egzekwowaną należność, wraz z odsetkami przypadającymi w dniu powstania obowiązku uiszczenia opłaty. Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu wyjaśnił również zobowiązanemu, że stosownie do treści art. 64c § 3 u.p.e.a., nie mógł otrzymać zwrotu żądanych kwot od wierzyciela, tj. Naczelnika Urzędu Skarbowego [...], bowiem koszty egzekucyjne winien był zwrócić organ egzekucyjny. Na powyższe postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu zobowiązany pismem z dnia [...] grudnia 2014 r. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. Zaskarżonemu postanowieniu skarżący zarzucił naruszenie art. 64c § 3 i § 7 u.p.e.a. i wniósł o uchylenie postanowienia w całości. W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu błędnie opisał stanowisko zobowiązanego na stronie 3 w wierszu 3 postanowienia, wskazując że zobowiązany w zażaleniu stwierdził: "skoro zaskarżone postanowienie zostało wydane w dniu [...] marca 2014 r. i na ten dzień wyliczono kwotę odsetek ustawowych, dalece zatem prawdopodobne jest, że zwrot nastąpił w tym samym dniu", podczas gdy w zażaleniu z dnia [...] kwietnia 2014 r. zobowiązany wskazał, że "(...) zwrot nie mógł nastąpić w tym samym dniu". Zobowiązany ponadto stwierdził, że organ egzekucyjny nie wskazał precyzyjnie jaka kwota była egzekwowana, w związku z czym nie jest jasne czy jednoprocentowa opłata manipulacyjna została naliczona i czy została naliczona od całej kwoty należności. Jak stwierdził zobowiązany kwoty jakich pierwotnie domagały się organy wynosiły w sumie [...] zł, zatem opłata manipulacyjna powinna wynieść przynajmniej [...] zł, a więc więcej niż kwota jaką został obciążony wierzyciel. Dlatego, zdaniem zobowiązanego, należy wyjaśnić czy kwota jaką powinien zostać obciążony wierzyciel nie powinna być większa. Zobowiązany wskazał także, że w zaskarżonym postanowieniu znajdują się sprzeczne informacje, bowiem organ raz wskazuje, że koszty egzekucyjne zwrócono dnia [...] marca 2014 r., a innym razem, że koszty zwrócono zobowiązanemu dnia [...] lipca 2014 r. Ponadto zdaniem zobowiązanego art. 64c § 7 u.p.e.a. nie wprowadza zakazu wydawania postanowień co do zwrotu kosztów egzekucyjnych, a sam fakt, że zwrot jest czynnością materialno-techniczną, nie oznacza, że nie można w tym zakresie wydać postanowienia na podstawie art. 64c § 7 u.p.e.a. Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga okazała się nieuzasadniona, bowiem zaskarżone postanowienie nie narusza prawa w sposób uzasadniający wyeliminowanie go z obrotu prawnego. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie było postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia [...] października 2014 r. uchylające postanowienie organu pierwszej instancji z dnia [...] lipca 2014 r. w części dotyczącej zwrotu zobowiązanemu kosztów egzekucyjnych obciążających wierzyciela w łącznej kwocie [...] zł i w tym zakresie organ umorzył postępowanie pierwszej instancji, natomiast w pozostałym zakresie organ utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Podstawę prawną wydanego rozstrzygnięcia stanowiły m.in. przepisy art. 64c § 7 i § 3. Zgodnie z art. 64c § 3 u.p.e.a. (w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania postanowienia przez organ egzekucyjny), jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te, wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu, a jeżeli niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, obciąża nimi wierzyciela. Z kolei w myśl art. 64 c § 7 u.p.e.a. organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych na żądanie zobowiązanego albo z urzędu, gdy koszty te obciążają wierzyciela. Postanowienie wydane w trybie art. 64c § 7 u.p.e.a. podlega odrębnemu od postanowienia wydanego w trybie 59 § 3 tej ustawy zaskarżeniu i ewentualnej kontroli sądowoadministracyjnej. W rozpatrywanej sprawie skarżący zaskarżonemu postanowieniu zarzuca naruszenie przepisu art. 64c § 3 i § 7 u.p.e.a., jednakże nie wskazuje na czym naruszenie powyższych przepisów miałoby polegać. W skardze zobowiązany kwestionuje ponadto wysokość opłaty manipulacyjnej, przy czym uzasadniając swoje wątpliwości odnosi się do postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] z dnia [...] marca 2014 r. nr [...], które zostało wyeliminowane z obrotu prawnego postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] (uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji) – k. 54-56 akt adm. W wyniku powyższego organ egzekucyjny wydał ponowne postanowienie z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w sprawie kosztów egzekucyjnych (karty 59-61 akt adm.), w którym, zgodnie z poleceniem organu, szczegółowo wyjaśnił sposób wyliczenia kosztów egzekucyjnych, w tym opłaty manipulacyjnej, wskazując jednocześnie przepisy prawa stanowiące podstawę do naliczenia kosztów. Zatem zarzuty zobowiązanego dotyczące niewskazania wysokości egzekwowanej należności, czy wątpliwości co do prawidłowości naliczenia opłaty manipulacyjnej, nie znajdują uzasadnienia. Odnośnie twierdzenia zobowiązanego co do możliwości wydania postanowienia w przedmiocie zwrotu kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64c § 7 u.p.e.a., Sąd podziela stanowisko organu zgodnie, z którym samo dokonanie zwrotu zobowiązanemu pobranych kosztów egzekucyjnych następuje w formie czynności materialno-technicznej, a nie postanowienia (por. prawomocne wyroki: WSA we Wrocławiu z dnia 12 listopada 2009 r. sygn. akt I SA/Wr 1106/09 oraz z dnia 3 marca 2010 r. sygn. akt III SA/Wr 657/09 – dostępne na stronie internetowej:www.nsa.gov.pl.). W formie postanowienia organ orzeka jedynie w zakresie wysokości kosztów oraz zasad ich ponoszenia (art. 64 c § 7 u.p.e.a.). Postanowienie "w sprawie kosztów egzekucyjnych" wydane w trybie art. 64 c § 7 u.p.e.a., powinno zatem dotyczyć zarówno wysokości kosztów, jak i zasad ich ponoszenia. To właśnie w postępowaniu "w sprawie kosztów egzekucyjnych" powinny być rozstrzygane szczególne okoliczności przewidziane w art. 64 c § 3 lub § 4 u.p.e.a., decydujące o rozdziale tych kosztów (por. wyrok NSA z dnia 20 stycznia 2009 r. sygn. akt II FSK 1027/08 LEX nr 508217). W uzasadnieniu powołanego orzeczenia NSA stwierdził m.in., że ustawa egzekucyjna przewiduje kompetencje do domagania się wydania postanowienia przez zobowiązanego lub też obowiązek jego wydania z urzędu, gdy koszty obciążają wierzyciela (art. 64c § 7 u.p.e.a.). Podkreślił też, że obligatoryjne lub fakultatywne rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów postępowania egzekucyjnego zostało powiązane z zasadami rządzącymi ciężarem poniesienia tych kosztów. Użyte w tym przepisie wyrażenie "postanowienie w sprawie kosztów" należy zatem rozumieć w ten sposób, że może ono dotyczyć zarówno wysokości tych kosztów ale także zasady ich ponoszenia, w szczególności, gdy obciążają one wierzyciela. To właśnie w postępowaniu "w sprawie kosztów egzekucyjnych" powinny być rozstrzygane szczególne okoliczności przewidziane w art. 64c § 3 lub § 4, decydujące o rozdziale tych kosztów. Z powyższego wynika, że postanowienie w przedmiocie zwrotu kosztów egzekucyjnych, jako konsekwencja rozstrzygnięcia przez organ egzekucyjny o zasadzie ponoszenia kosztów i ich wysokości, jest tylko elementem orzeczenia o kosztach egzekucyjnych i nie występuje jako samodzielne orzeczenie organu egzekucyjnego. Takie wnioski potwierdza także praktyka orzecznicza. W zakresie zarzutu podania w zaskarżonym postanowieniu sprzecznych informacji odnośnie daty zwrotu zobowiązanemu pobranych kosztów egzekucyjnych, wskazać należy, że podane przez organ daty [...] marca 2014 r. i [...] lipca 2014 r. dotyczyły dat wydania postanowień orzekających o obciążeniu kosztami egzekucyjnymi wierzyciela i o zwrocie zobowiązanemu kosztów egzekucyjnych ([...] i [...]), nie stwierdzały natomiast daty dokonania faktycznego zwrotu pobranych kosztów egzekucyjnych. Jak wynika z informacji przekazanych przez organ egzekucyjny zwrot kwoty na konto zobowiązanego nastąpił w dniu [...] marca 2014 r. (karta 10 akt adm.). Zasadny natomiast okazał się zarzut skargi dotyczący błędnego zacytowania przez Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu (strona 3, 3 wiersz od góry zaskarżonego postanowienia) stanowiska zobowiązanego zawartego w zażaleniu z dnia [...] kwietnia 2014 r. na postanowienie organu egzekucyjnego z dnia [...] marca 2014 r. nr [...]. W ocenie Sądu błąd ten nie miał jednak wpływu na ostateczny sposób rozstrzygnięcia sprawy, bowiem nie prowadził do błędnego ustalenia okoliczności faktycznych sprawy, lecz dotyczył wyłącznie przytoczenia stanowiska zobowiązanego i to odnośnie postanowienia, które w toku postępowania odwoławczego zostało uchylone postanowieniem organu z dnia [...] maja 2014 r. nr [...]. Sądowi z urzędu wiadomym jest również, że nieprawomocnym wyrokiem z dnia 05 grudnia 2014 r. o sygn. akt I SA/Po 796/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę [...] na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu kosztów egzekucyjnych. Wobec powyższego Sąd uznał, że skarga jako bezzasadna podlega oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.).