I SA/Wr 804/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący : sędzia WSA Katarzyna Radom, Sędziowie : sędzia WSA Marta Semiczek, sędzia WSA Marek Olejnik (sprawozdawca), Protokolant : starszy sekretarz sądowy Barbara Głowaczewska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 9 października 2015 r. sprawy ze skargi J. B. i M. B. - wspólników s. c. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z egzekucji oddala skargę w całości. Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. prowadzi jako organ egzekucyjny postępowanie egzekucyjne wobec "A" s.c. J. B. & M. B. m.in. celem wyegzekwowania ww. zaległości z tytułu składek na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. Inspektorat w K.. Ponadto na spółce ciążą również zaległości podatkowe z tytułu podatku od towarów i usług oraz podatku dochodowego od osób fizycznych. Podejmowane przez organ egzekucyjny działania nie doprowadziły do wyegzekwowania w całości ww. należności objętych tytułami wykonawczymi. W dniu 27 czerwca 2014 r. poborca skarbowy dokonał zajęcia ruchomości t.j. ekspresu kawowego na poczet zaległości w podatku od towarów i usług za V-VI 2013r. oraz zaległości z tytułu nieuiszczonych składek na FUS, FUZ i FGSP, objętych tytułami wykonawczymi. Zajętą ruchomość pozostawiono pod dozorem M. B., a fakt przyjęcia ruchomości pod dozór został potwierdzony własnoręcznym podpisem M. B.. Pismem z dnia 5 listopada 2014 r. nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. poinformował o terminie pierwszej licytacji ww. ruchomości. Kwestionując prawidłowość prowadzenia egzekucji do ww. składnika majątkowego "A" s.c. J. B. i M. B. w piśmie z dnia 18 listopada 2014 r. wskazała, że składniki majątkowe znajdujące się w pkt 2 do 15 obwieszczenia o licytacji (w tym ruchomość objęta przedmiotowym postanowieniem) zgodnie z art. 8 § 1 pkt 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz.1619 ze zm., dalej w skrócie "u.p.e.a.") są narzędziami niezbędnymi do pracy zarobkowej, co przesądza o tym, że ruchomości te nie podlegają egzekucji. W uzasadnieniu podkreślono (powołując się na doktrynę, jak i orzecznictwo sądów administracyjnych), że egzekucja nie powinna prowadzić do likwidacji podmiotów, jeżeli w inny sposób można doprowadzić do wykonania obowiązku. W przypadku podmiotów gospodarczych chodzi o możliwość efektywnego działania na rynku, a tymczasem licytacyjna sprzedaż zajętych ruchomości może doprowadzić do całkowitego zaprzestania działalności i wykluczenia z rynku. W treści podania strona. podkreśliła. że w przypadku uznania przez organ, że zajęte ruchomości podlegają egzekucji żąda rozpoznania podania jako wniosku o zwolnienie ruchomości z egzekucji na czas oznaczony 12 miesięcy z uwagi na ważny interes zobowiązanego. Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...]Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. odmówił zwolnienia z egzekucji ruchomości zajętej na podstawie protokołu zajęcia z dnia 27 czerwca 2014 r. W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że do zajętej ruchomości nie ma zastosowania przepis art. 8 § 1 pkt 4 u.p.e.a. (wyłączenie ruchomości z egzekucji z mocy prawa), a tym samym zgodnie ze wskazaniem strony wniosek potraktowano jako żądanie zwolnienia z egzekucji zajętych ruchomości w trybie art. 13 u.p.e.a. Po przeprowadzonym badaniu organ egzekucyjny nie podzielił stanowiska strony co do zasadności zwolnienia zajętej ruchomości, wskazując m.in. na brak możliwości wyegzekwowania należności objętych tytułami wykonawczymi przy wykorzystaniu innych środków egzekucyjnych. Kwestionując zasadność wydanego rozstrzygnięcia strona wniosła zażalenie. W treści zażalenia ponowione zostały argumenty przedstawione w pierwotnym wniosku, a dodatkowo wskazano, że wbrew twierdzeniu Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. egzekucja z innych środków jest możliwa (wpłaty gotówkowe), a nawet więcej, jest obecnie prowadzona. Postanowieniem z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej we W. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji wskazując w uzasadnieniu, że nie znalazł podstaw do skorzystania z możliwości zwolnienia z egzekucji składników majątkowych zajętych w toku postępowania egzekucyjnego. Okoliczności przedstawione przez stronę nie zostały uznane za sytuację wyjątkową (brak ważnego interesu), co uniemożliwiało wydanie rozstrzygnięcia pozytywnego dla strony. W treści skargi na ww. postanowienie organu Ii instancji skarżący zarzucili wydanemu rozstrzygnięciu: - naruszenie art. 7 § 2 i art. 13 § 1 u.p.e.a. poprzez ich błędną wykładnię, skutkującą ich niezastosowaniem w sprawie, - naruszenie przepisów postępowania poprzez wydanie postanowienia z przekroczeniem granic uznania administracyjnego oraz naruszeniem przepisów art. 122, art. 187 i art. 191 O.p. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej we W. wniósł o oddalenie skargi podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje : Podstawę prawną zaskarżonego postanowienia stanowił przepis art. 13 u.p.e.a, zgodnie z którym organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na ważny jego interes, może zwolnić z egzekucji określone składniki majątkowe zobowiązanego, jeżeli zobowiązany uzyskał na to zgodę wierzyciela (w brzmieniu obowiązującym do dnia 21 listopada 2013 r.). Przepis art. 123 ust. 3 w związku z art. 111 ustawy z dnia 11 października 2013r. o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, należności celnych i innych należności pieniężnych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1289) stanowi, że do zwolnienia z egzekucji na podstawie art. 13 u.p.e.a. ustawy zmienianej w art. 111, w brzmieniu dotychczasowym nie jest wymagana zgoda wierzyciela. Dla sprawy istotne znaczenie ma fakt, że postępowania egzekucyjne prowadzone wobec spółki w oparciu o tytuły wykonawcze wskazane w sentencji zaskarżonego postanowienia były wszczęte przed dniem 21 listopada 2013 r., stąd należało przywołać brzmienie przepisu przed zmianą, lecz jak wskazano wyżej zgoda wierzyciela nie jest już wymagana. Zdaniem Sądu organy obu instancji przeanalizowały okoliczności sprawy pod kątem wystąpienia przesłanek umożliwiających zwolnienie zajętych ruchomości, a w wydanych rozstrzygnięciach w sposób wyczerpujący wyjaśniono, jakie okoliczności przesądziły o odmowie zwolnienia zajętych składników majątkowych. W ocenie Sądu materiał dowodowy zebrany w przedmiotowej sprawie jest wyczerpujący i potwierdza brak przesłanek przemawiających za zwolnieniem z egzekucji zajętych ruchomości. Przede wszystkim należy wyjaśnić, że konstrukcja regulacji przyjętej w ustawie egzekucyjnej (zarówno przed jak i po ww. zmianie) odnośnie zwolnienia składników majątkowych z egzekucji opiera się na uznaniu administracyjnym. Użyty w tym przepisie wyraz "może" oznacza, iż zwolnienie, o którym mowa wyżej nie jest obowiązkiem organu egzekucyjnego, lecz zostało pozostawione uznaniu organu. Przyznana organowi egzekucyjnemu swoboda nie oznacza jednak dowolności przy wydawaniu rozstrzygnięcia w powyższym zakresie. Zgodnie z poglądami doktryny, jak i ugruntowaną linią orzeczniczą sądów administracyjnych konstrukcja "uznania administracyjnego" oznacza, że wypełnienie tych przesłanek nie zobowiązuje organu egzekucyjnego do zastosowania zwolnienia, a jedynie stwarza mu taką możliwość. Obowiązkiem organu rozpoznającego wniosek jest natomiast dokładne ustalenie stanu faktycznego oraz szczegółowe odniesienie się do niego w uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia (wyrok WSA w Gliwicach z dnia 5 listopada 2009 r. sygn. akt I SA/G1 689/09). Zdaniem Sądu zarówno ustalenie stanu faktycznego jak i jego analiza były przeprowadzone prawidłowo, dlatego nieuzasadniony jest zarzut skargi wskazujący na naruszenie przez organ przepisów art. 122, 187, i art. 191 ustawy Ordynacja podatkowa. W tym miejscu wyjaśnić należy, że w postępowaniu egzekucyjnym nie mają zastosowania przepisy ustawy Ordynacja podatkowa, lecz na mocy odesłania zawartego w art. 18 u.p.e.a. w ramach tego postępowania stosuje się przepisy k.p.a.. Wyliczone przez skarżącego przepisy dotyczą jednakże zasad ogólnych postępowania i mają swoje odpowiedniki na gruncie k.p.a. W przedmiotowej sprawie postępowanie egzekucyjne było prowadzone w sposób prawidłowy i nie doszło do naruszenia ww. zasad ogólnych. Organ zebrał wystarczający materiał dowodowy, którego zbadanie pozwoliło na wydanie rozstrzygnięcia w sprawie. Z kolei uzasadnienie zaskarżonego postanowienia zawiera wskazanie okoliczności, które zadecydowały o zajęciu takiego stanowiska. Działanie organów zarówno I jak i II instancji - choć nieaprobowane przez skarżących - nie ma cech dowolności. Wydane rozstrzygniecie było poprzedzone czynnościami wyjaśniającymi i wszechstronnym ustaleniem stanu faktycznego (wbrew twierdzeniu skarżących). Wydając zaskarżone postanowienie Dyrektor Izby Skarbowej we W. podtrzymał stanowisko Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. w zakresie odmowy zwolnienia ruchomości z egzekucji, bowiem uznał, że zebrany materiał dowodowy nie potwierdza istnienia po stronie zobowiązanych ważnego interesu, a jest to jedna z przesłanek opisanych w przepisie art. 13 u.p.e.a. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wyjaśniono skarżącym, że badanie istnienia ważnego interesu zobowiązanego musi być zindywidualizowane i dotyczyć konkretnego stanu faktycznego. O istnieniu ważnego interesu po stronie zobowiązanego nie może decydować jego subiektywne przekonanie, lecz zobiektywizowane kryteria. Z kolei okolicznościom związanym z ważnym interesem zobowiązanego nie można przeciwstawiać okoliczności związanych z interesem wierzyciela. Okoliczności przedstawione przez zobowiązanego muszą pozwolić na przeprowadzenie analizy, której skutkiem będzie obiektywne ustalenie, że rzeczywiście po stronie zobowiązanego wystąpił ważny interes. Tak rozumianego ważnego interesu w przedmiotowej sprawie nie stwierdzono. Obiektywna analiza przedstawionych we wniosku okoliczności nie potwierdza bowiem, że w badanym przypadku mamy do czynienia z sytuacją wyjątkową. Bezsprzecznie w odczuciu strony sprzedaż zajętych ruchomości, może mieć negatywne konsekwencje dla prowadzonej działalności, ale to nie wystarczy, by uznać, że zaistniał ważny interes ustalony w oparciu o obiektywne kryteria. W orzecznictwie funkcjonuje przy tym pogląd, że zobowiązany musi wykazać nie tylko argumenty przemawiające za zwolnieniem z egzekucji określonych składników majątkowych, ale także wykazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z innych jego składników majątkowych (por. wyroki: WSA w Bydgoszczy z dnia 14 lipca 2010 r., I SA/Bd 442/10, Lex nr 673058; WSA w Łodzi z dnia 16 stycznia 2008 r., I SA/Łd 997/07, Lex nr 863819; WSA w Krakowie z dnia 15 stycznia 2013 r., III SA/Kr 395/12, Lex nr 1274767; WSA w Gdańsku z dnia 4 kwietnia 2013 r., I SA/Gd 189/13, Lex nr 1368407). Wiąże się to z tym, że art. 13 § 1 u.p.e.a. ma na celu ochronę interesów tak zobowiązanego jak i wierzyciela, dlatego też uregulowana tam instytucja nie może prowadzić do sytuacji, że egzekucja okaże się bezskuteczna (wyrok WSA w Lublinie z dnia 3 grudnia 2010r., I SA/Lu 583/10, Lex nr 749474). W realiach tej sprawy skarżący nie wykazali, aby "ich ważny interes" przemawiał za zwolnieniem z egzekucji zajętych ruchomości. Nie wskazali także innych składników swojego majątku z którego organ mógłby przeprowadzić egzekucję. Co prawda, skarżący kładą akcent na okoliczność egzekucji z pieniędzy, z których organ egzekucyjny przeprowadza egzekucję, jednak stanowisko skarżących nie jest w tej mierze trafne, a argumenty które przytoczyli na jego poparcie nie są przekonujące. Jak wynika z akt sprawy wysokość środków pieniężnych uzyskanych w wyniku egzekucji z pieniędzy wcale nie czyni skuteczną tej egzekucji. W okresie od 1 stycznia 2014 r. do dnia 4 grudnia 2014 r. wyegzekwowano kwotę 7.123,10 zł, co jest jednak kwotą niewspółmiernie niską w stosunku do wysokości zaległości ciążących na spółce (należności objęte egzekucją na dzień 4 grudnia 2014 r. - 219.681,90 zł). Gdyby przyjąć założenie, że tylko przy wykorzystaniu ww. środka egzekucja wobec spółki będzie prowadzona, to z pewnością nie można byłoby uznać tej egzekucji za efektywną. Powyższe wyjaśnienia nie przekonały skarżącego, który w skardze zarzucił organom obu instancji, że dokonane wyliczenie ma charakter wybiórczy i dotyczy tylko roku 2014 r. Zasadnie jednak Dyrektor Izby Skarbowej we W. zauważył, że ocena egzekucji - jej efektywność i skuteczność - musi być dokonywana na bieżąco. Dane dotyczące kwot wyegzekwowanych za lata poprzednie mogą być pomocne przy tej ocenie, ale na pewno nie można tylko na ich podstawie dokonywać analizy skuteczności aktualnie prowadzonej egzekucji. Z zestawienia kwot wyegzekwowanych za okres 1 stycznia 2012 r. do 31 grudnia 2012 r. wynika, że organ uzyskał 15.653,43 zł. Z kolei analogicznego zestawienia za 2013 r. wynika, że wyegzekwowano kwotę 41.657,29 zł. Jak wspomniano wyżej w 2014 r. wyegzekwowano kwotę 7.123,10 zł. Argument strony o dużej efektywności egzekucji z pieniędzy - co miało m.in. stanowić uzasadnienie do zwolnienia zajętych ruchomości - jest więc nietrafiony. Z notatki służbowej spisanej przez Komornika Skarbowego z M. B. w dniu 18.03.2014 r. wynika, że wspólnik oświadczył, ze firma dobrze prosperuje i do końca czerwca 2014 r. spłaci swoje zaległości. Biorąc powyższe oświadczenie pod uwagę Komornik wstrzymał się ze sprzedażą ruchomości do końca czerwca 2014 r. (k. 26 akt). Mimo tych deklaracji spółka nie uregulowała ciążących na niej zaległości, nie wskazała także innych źródeł z których możliwa byłaby egzekucja. Pamiętać należy, że organ egzekucyjny prowadzący egzekucję może stosować - w zależności od potrzeb postępowania - jeden lub kilka środków przewidzianych w u.p.e.a Tak wiec skierowanie czynności egzekucyjnych do ruchomości wcale nie oznacza zaprzestania prowadzenia wobec zobowiązanego egzekucji z pieniędzy. Wręcz przeciwnie, skoro prowadzona dotąd egzekucja z pieniędzy nie doprowadziła do zaspokojenia roszczeń wierzyciela, wykorzystanie innych środków egzekucyjnych było nie tylko celowe ale też konieczne. Stosowanie środka najmniej uciążliwego dla zobowiązanego niewątpliwie jest obowiązkiem organu egzekucyjnego, ale jest to możliwe do zrealizowania tylko wtedy, gdy organ egzekucyjny ma w tym zakresie możliwość wyboru. Zdaniem strony organ egzekucyjny nie ustalił również wartości i stanu zajętych ruchomości celem potwierdzenia, czy egzekucja z tych składników będzie efektywniejsza niż prowadzona dotąd egzekucja z pieniędzy. W załączonym do akt sprawy protokole zajęcia ruchomości z dnia 27 czerwca 2014 r. wpisana jest szacunkowa wartość zajętych ruchomości i opis zajętych ruchomości. Wartość szacunkową ekspresu ustalono na kwotę 28 tys. zł. Jednocześnie strona została pouczona o możliwości złożenia skargi na czynność egzekucyjną (zajęcie ruchomości) oraz na oszacowanie wartości zajętej ruchomości (k. 25 akt). Z ww. uprawnień strona nie skorzystała, dlatego obecnie w odrębnym postępowaniu nie może formułować zarzutu w ww. zakresie. W złożonym skardze strona ponownie podniosła, że zajęte ruchomości (także opisane w sentencji postanowienia) nie podlegały egzekucji, gdyż są to przedmioty służące do pracy zarobkowej wykonywanej osobiście przez zobowiązanych i tym samym są one wyłączone z mocy ustawy z egzekucji. Odnosząc się do tego w pierwszej kolejności stwierdzić należy, że do kwestionowania prawidłowości czynności egzekucyjnej (tu konkretnie zajęcia ruchomości) służą zobowiązanym inne środki zaskarżenia. Skoro strona była przekonana o wadliwości dokonanej czynności (wspomniany we wniosku brak możliwości dokonania zajęcia ruchomości, które w ogóle są wyłączone z egzekucji) uzasadnionym było skorzystanie z możliwości wniesienia skargi na czynność egzekucyjną, o czym jak wskazano powyżej pouczono stronę w protokole zajęcia ruchomości. Nie jest możliwe badanie prawidłowości dokonanej czynności w toku postępowania zainicjowanego wnioskiem o zwolnienie z egzekucji zajętego składnika majątkowego, gdyż inny jest cel tego postępowania. Po drugie, do zajętych ruchomości nie ma zastosowania przepis art. 8 § 1 pkt 4 u.p.e.a. (wyłączenie ruchomości z egzekucji z mocy prawa). Trzeba podkreślić, że wyłączone spod egzekucji będą jedynie przedmioty niezbędne do pracy zarobkowej wykonywanej osobiście przez zobowiązanego. Warunek ten nie zostanie spełniony, gdy przedmioty będą służyły do pracy zarobkowej osób nadzorowanych lub kierowanych przez zobowiązanego. W przedmiotowej sprawie "A" prowadzi działalność w formie spółki cywilnej i zatrudnia pracowników, dlatego nie można uznać, że wspólnicy wykonują pracę jedynie osobiście. Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm. - dalej: p.p.s.a.), oddalił skargę ponieważ zaskarżone postanowienie odpowiada prawu.