III SA/Wr 954/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Halina Filipowicz-Kremis (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Anna Moskała, Sędzia WSA Magdalena Jankowska-Szostak, Protokolant Referent Ewa Pąsiek, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 21 października 2015 r. sprawy ze skargi H. K., A. O., N. P., P. R., E. K., L. O., M. K., S. S. na uchwałę Gminy Miejskiej S. z dnia [...] września 2015 r. Nr [...] w przedmiocie odrzucenia wniosku o przeprowadzenie referendum lokalnego w sprawie likwidacji Straży Miejskiej w S. oddala skargę w całości. Uchwałą z dnia [...] września 2015 r. nr [...] podjętą na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 15 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t. j: Dz. U. z 2013 r., poz. 594 ze zm.) oraz art. 18 ustawy z dnia 15 września 2000 r. o referendum lokalnym (t j: Dz. U. z 2013 r., poz. 706 ze zm.) Rada Miejska w S. odrzuciła wniosek inicjatora referendum z dnia [...] sierpnia 2015 r. o przeprowadzenie referendum gminnego w sprawie likwidacji Straży Miejskiej w S. W uzasadnieniu stanowiącym załącznik do podjętej uchwały rada wskazała na ustalenia dokonane przez powołaną wcześniej komisję z których wynika, że wniosek nie spełnia przesłanek z art. 4 pkt 1 ustawy o referendum lokalnym, tj. braku wymaganej ustawowo minimalnej liczby podpisów mieszkańców popierających inicjatywę przeprowadzenia referendum dotyczącego likwidacji Straży Miejskiej w S. Powołując się na art. 12 ust. 3 ustawy o referendum lokalnym w dniu [...] czerwca 2015 r. Prezydent Miasta S. potwierdziła otrzymanie zawiadomienia o zamiarze wystąpienia z inicjatywą przeprowadzenia referendum gminnego. Następnie organ wykonawczy gminy kolejnym pismem z dnia 23 czerwca 2015 r. poinformował pełnomocnika inicjatora referendum (w trybie art. 12 ust. 5 ustawy) o liczbie mieszkańców gminy uprawnionych do głosowania (były to 47764 osoby na koniec poprzedniego kwartału.). Dnia 17 sierpnia 2015 r. pełnomocnik inicjatora referendum przekazał Prezydent Miasta S. wniosek o przeprowadzenie referendum wraz z 342 listami z podpisami mieszkańców popierających inicjatywę przeprowadzenia referendum. Listy ponumerowane od 1 do 100. Wniosek zawierał informację, że podczas planowanego referendum mieszkańcom zostanie postawione pytanie o treści: "Czy jest Pani/Pan za likwidacją Straży Miejskiej w S.?"; Na sesji w dniu [...] sierpnia 2015 r. uchwałą nr [...] Rada Miejska w S. powołała komisję doraźną do spraw prawidłowości wniosku o przeprowadzenie referendum w sprawie likwidacji Straży Miejskiej w S. Komisja doraźna na posiedzeniu w dniu [...] września 2015 r. zapoznała się z materiałami dotyczącymi referendum. Na jej posiedzenie zaproszono pełnomocnika inicjatora referendum. Zgłosił on uwagę w sprawie otwartej "paczki" z listami poparcia mieszkańców w sprawie referendum. W związku z tym przewodniczący komisji zaproponował pełnomocnikowi przeliczenie dostarczonych list. Po przeliczaniu kart (w obecności H. K.) komisja stwierdziła zgodność ilości list zgłoszonych przez pełnomocnika z ilością list przeliczonych w czasie posiedzenia komisji. Na zakończenie posiedzenia przewodniczący komisji podpisał wniosek do Prezydenta Miasta o przeprowadzenie weryfikacji list poparcia mieszkańców w referendum. Na kolejnym posiedzeniu w dniu [...] września 2015 r. przewodniczący komisji doraźnej poinformował członków komisji i zaproszonych gości o stwierdzonych nieprawidłowościach na listach mieszkańców popierających inicjatywę przeprowadzenia referendum w sprawie likwidacji Straży Miejskiej w S. Komisja weryfikowała zgodność wykazu przedłożonego przez Wydziału Spraw Obywatelskich Urzędu Miejskiego w S. ze stanem faktycznym na listach poparcia i stwierdziła następujące błędy: PAKIET I lista 57: poz. 11 brak numeru PESEL, powinno być: poz. 10 brak numeru PESEL, - lista 84: poz. nie figuruje w rejestrze wyborców, powinno być: poz. 9 ( ... ), PAKIET II - lista 8: brak pozycji nr 7, powinno być: poz. 4 ( ... ) "I poz. 7 nie wypełniona poz. 12 ( ... ), - lista 10: brak pozycji nr 14, powinno być: poz. 10 ( ... ) poz. 14 brak PESEL poz. 15( ... ), - lista 44: brak pozycji nr 12, powinno być: poz. 4 ( ... ) poz. 12 brak podpisu. Po weryfikacji list z wykazem stwierdzonych nieprawidłowości komisja ustaliła ostateczną liczbę błędnych wpisów na listach mieszkańców: 1. poz. 3: brak PESELU - 37, 2. poz. 11: brak podpisu i peselu - 8, 3. poz. 15: brak wpisów, pozycje niewypełnione - 40, 4. poz. 17: suma - 898. Zestawienie stwierdzonych nieprawidłowości po poprawieniu: 1. poz. 3: brak peselu - 38, 2. poz. 11: brak podpisu i peselu - 9, 3. poz. 15: brak wpisów, pozycje niewypełnione - 41, 4. poz. 17: suma - 901. Kolejnym krokiem komisji doraźnej było wydanie opinii w sprawie wniosku o przeprowadzenie referendum w sprawie likwidacji Straży Miejskiej w S.. Badając zagadnienia związane z problematyką referendum gminnego (pod kątem złożonego wniosku) komisja stwierdziła, że 1. wniosek o przeprowadzenie referendum został złożony w wymaganym ustawowo terminie. 2. wniosek został złożony przez uprawniony podmiot tj. ośmiu obywateli, którym przysługuje prawo wybierania do Rady Miejskiej w S., reprezentowanych przez pełnomocnika. 3. wniosek został złożony i podpisany przez osobę uprawnioną - pełnomocnika inicjatora referendum. 4. wniosek zawiera w swej treści pytanie o referendum "czy jest Pani - Pan za likwidacją Straży Miejskiej w S.? Tak lub Nie". 5. komisja uznała, iż inicjator referendum spełnił wymagania zawarte w art. 13 ust. 1 ustawy, który brzmi "Inicjator Referendum na swój koszt podaje do wiadomości mieszkańców danej jednostki samorządu terytorialnego przedmiot zamierzonego referendum, przy czym podanie do wiadomości w gminie następuje w sposób zwyczajowo przyjęty w danej gminie". Komisja postanowiła zwrócić się do Prezydenta Miasta S.o weryfikację danych osobowych mieszkańców uprawnionych do głosowania, podpisanych pod wnioskiem o przeprowadzenie referendum pismem z dnia 2 września 2015 roku. Wraz z pismem z dnia 2 września 2015 r. przewodniczący komisji A. G. przekazał Prezydentowi Miasta S. 342 listy z podpisami osób, celem dokonania weryfikacji danych osobowych mieszkańców uprawnionych do wybierania organu stanowiącego - Rady Miejskiej w S.. W dniu [...] września 2015 r. odbyło się kolejne posiedzenie komisji, w którym również uczestniczył pełnomocnik inicjatora referendum. W tym dniu komisja otrzymała od Prezydenta Miasta S. zbiorcze zestawienie weryfikacji danych, w którym stwierdzono nieprawidłowości przy 898 złożonych podpisach: Po weryfikacji otrzymanego od Prezydenta Miasta S. zbiorczego zestawienia danych komisja postanowiła 1. nie uznać 832 podpisów za złożone prawidłowo z uwagi na: nie figuruje w rejestrze wyborców; błędny PESEL; brak PESEL; pozycja wykreślona; zapis uniemożliwiający wskazanie właściwej osoby; wyborca podwójnie ujęty; wpis dokonany przez inna osobę; brak nazwiska; brak podpisu, wyborca nieuprawniony; brak podpisu i PESEL-u; brak imienia; błędne nazwisko; brak wpisów, pozycje niewypełnione; brak adresu, numeru PESEL, podpisu; 2. uznać 69 podpisów za złożone prawidłowo pomimo wpisania innego adresu lub braku ulicy, numeru domu, mieszkania, błędnego numer domu, brak adresu. Po dokonaniu analizy nieprawidłowości ostatecznie komisja postanowiła nie uznać 832 podpisów. Zgodnie z art. 4 pkt 1 ustawy o referendum lokalnym, na podstawie danych z Rejestru Wyborców Miasta S. liczba uprawnionych do głosowania mieszkańców wyniosła 47764 osoby, co oznacza, że wniosek powinno podpisać 4777 osób (10%). Pełnomocnik Inicjatora Referendum do wniosku dołączył 5039 podpisów. Komisja uznała za wadliwe 832 podpisy, co oznacza, że z pośród złożonych przez wnioskodawców 5039 podpisów po odjęciu 832 podpisów, prawidłowo złożonych zostało 4207 podpisów co stanowi 8,8% uprawnionych do wybierania organu stanowiącego danej jednostki samorządu terytorialnego. Jak konkluduje komisja nie doszło do spełnienia warunku wystarczającej ilości prawidłowo zebranych podpisów w rozumieniu art. 16 ust. 6 ustawy. Taka okoliczność sprawia, że nieprawidłowość ta musi być uznana za nieusuwalną i nie ma możliwości wezwania do jej usunięcia zgodnie z art. 16 ust. 4 ustawy. Biorąc powyższe pod uwagę wobec niespełnienia przez wnioskodawców wymogu zawartego wart. 4 pkt 1 ustawy o referendum lokalnym, komisja rekomenduje Radzie Miejskiej w S. odrzucenie wniosku o przeprowadzenie referendum lokalnego z inicjatywy grupy obywateli w sprawie likwidacji Straży Miejskiej w S. Ostatecznie w uzasadnieniu uchwały, podjętej w sprawie odrzucenia wniosku o przeprowadzenie referendum, Rada Miejska w S. wskazała (między innymi) że referendum lokalne przeprowadza się na wniosek co najmniej 10% uprawnionych do głosowania mieszkańców gminy. Komisja uznała za ważne 4207 głosy poparcia, a za nieważne 832 głosy poparcia. Zatem nie zostały wypełnione wymogi ustawowe poparcia inicjatywy referendalnej. W skardze pełnomocnika na uchwałę złożoną przez A.O., N. P., P. R., E. K., Ł. O., M. K., S. S. i H.K. wniesiono o stwierdzenie nieważności zaskarżonej uchwały i wyznaczenie daty przeprowadzenia referendum. Zaskarżonej uchwale zarzucono: naruszenie prawa materialnego tj. art. 16 ust. 2 ustawy o referendum lokalnym poprzez błędną interpretację polegającą na przyjęciu, iż komisja jest władna przekazać i dokonać faktycznej oceny poprawności wniosku o przeprowadzenie referendum przez nieuprawniony do tego organ; naruszenie prawa materialnego tj. art. 16 ust. 3 ustawy o referendum lokalnym poprzez nieumożliwienie inicjatorowi referendum udziału w pracach komisji przy sprawdzaniu prawidłowości wniosku; naruszenie art.7 Konstytucji RP poprzez nieuprawnione przekazanie przez wyznaczoną komisję kart z podpisami mieszkańców organowi, który nie miał legitymacji ustawowej do ich weryfikacji, a tym samym naruszenie zasad wynikających z art. 2 Konstytucji RP - jako demokratycznego państwa prawnego. We wnioskach skarga zmierza do stwierdzenia nieważności czynności polegającej na weryfikacji prawidłowości wniosku o przeprowadzenie referendum przeprowadzonej w całości przez organ do tego nie upoważniony, jak również protokołu komisji weryfikacyjnej opartej całkowicie na wynikach weryfikacji przeprowadzonej przez ten organ; stwierdzenia nieważności zaskarżonej uchwały, jako podjętej na podstawie sprzecznych z prawem czynności komisji wyznaczonej do weryfikacji wniosku o referendum; wyznaczenie daty przeprowadzenia referendum lokalnego w S. o likwidację straży miejskiej. W obszernym uzasadnieniu wskazano m.in., że organ zarządzający bez podstawy prawnej dokonał rozerwania oklejonej taśmą paczki z kartami zawierającymi podpisy mieszkańców i dokonał ich liczenia, a następnie w stanie naruszonym przekazano przewodniczącemu organu stanowiącego. W dniu 2 września 2015 r. odbyło się posiedzenie komisji wyznaczonej do sprawdzenia wniosku, na które zaproszono pełnomocnika referendum. Po krótkim sprawdzeniu formalnym postanowiono o przekazaniu list z podpisami do organu zarządzającego celem weryfikacji. W skardze podniesiono, że w tym momencie podziękowano pełnomocnikowi inicjatora i dalsze prace związane z numeracją kart prowadzono pod nieobecność pełnomocnika, co zdaniem skarżącego narusza treść art. 16 ust. 3 ustawy o referendum lokalnym. W dniu 3 września skarżący złożył protest do Sądu Okręgowego w S., jednakże został on odrzucony. Skarżąca zarzuca też komisji, że stwarzała obstrukcję dla pełnomocnika inicjatora referendum w zakresie jego wniosków o doręczenie dokumentów zgromadzonych w toku postępowania. W dalszej części uzasadnienia skarga zawiera polemikę z działaniami komisji z przywołaniem stanowiska piśmiennictwa, którego przedstawiciele (zdaniem strony) nie dopuszczają posiłkowania się przez komisję w zakresie jej czynności osobami trzecimi. Skarżący podnosi dodatkowo, że przekazując listy pracownikom urzędu komisja wykluczyła całkowicie pełnomocnika z udziału w tych pracach, co jest sprzeczne z ustawą. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany swojego stanowiska. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył: W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j: Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej w skrócie jako "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Na mocy art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę nad działalnością administracji publicznej i stosują środki przewidziane w ustawie. Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje między innymi orzekanie w sprawach skarg na akty prawa miejscowego oraz inne akty organów jednostek samorządu terytorialnego (art. 3 § 2 pkt 5 i 6 ustawy). Sąd uwzględniając skargę na uchwałę lub akt, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 5 i 6, stwierdza nieważność tej uchwały lub aktu w całości lub w części albo stwierdza, że zostały wydane z naruszeniem prawa, jeżeli przepis szczególny wyłącza stwierdzenie ich nieważności (art. 147 § 1 p.p.s.a.). Niniejsza skarga została wniesiona na podstawie art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. o referendum lokalnym (t. j: Dz. U. z 2013 r. poz. 706 ze zm.; dalej "ustawa o referendum"), który przewiduje możliwość zaskarżenia uchwały organu stanowiącego jednostki samorządu terytorialnego odrzucającej wniosek mieszkańców w sprawie przeprowadzenia referendum oraz niedotrzymania przez ten organ terminu 30 dni na podjęcie uchwały w sprawie przeprowadzenia referendum lub odrzucenia wniosku o jego przeprowadzenie. W rozpoznawanej sprawie przedmiotem kontroli sądu jest uchwała z dnia [...] września 2015 r. nr [...] Rady Miejskiej w S. odrzucająca wniosek grupy mieszkańców z dnia [...] sierpnia 2015 r. o przeprowadzenie referendum gminnego w sprawie likwidacji Straży Miejskiej w S. Badając dopuszczalność skargi sąd doszedł do wniosku, że zgodnie z art. 20 ust. 1 ustawy o referendum pochodzi ona od podmiotów mających legitymację skargową (inicjatorów referendum) i została wniesiona w wymaganym ustawą terminie. Oceniając zaskarżoną uchwałę w sposób merytoryczny sąd uznał z kolei, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przechodząc do badania merytorycznego zasadności skargi należy wyjaśnić, że uregulowana w ustawie o referendum lokalnym procedura przeprowadzenia referendum lokalnego składa się z sekwencji czynności: na etapie wstępnym (inicjującym postępowanie), konstytuuje się określona grupa obywateli (tzw. inicjatora referendum), która powiadamia na piśmie przewodniczącego jednostki samorządu terytorialnego o zamiarze wystąpienia z inicjatywą przeprowadzenia referendum i która w nieprzekraczalnym terminie 60 dni od dnia tego powiadomienia zbiera podpisy mieszkańców uprawnionych do wybierania organu stanowiącego danej jednostki samorządu terytorialnego, którzy chcą poprzeć inicjatywę w tej sprawie, a następnie przekazuje pisemny wniosek o przeprowadzenie referendum przewodniczącemu jednostki samorządu terytorialnego. Ten z kolei w trybie bezzwłocznym przekazuje wniosek przewodniczącemu organu stanowiącego jednostki samorządu terytorialnego. Następnie przechodzimy do etapu weryfikacyjnego, polegającego na sprawdzeniu przez powołaną w tym celu przez organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego komisję doraźną, czy przeprowadzenie referendum odpowiada przepisom ustawy; postępowanie kończy etap decyzyjny polegający – w zależności od wyniku postępowania weryfikacyjnego – na podjęciu przez organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego uchwały w sprawie przeprowadzenia referendum lub odrzucenia wniosku mieszkańców o przeprowadzenie referendum. Jak wskazują akta administracyjne sprawy, inicjator referendum przekazał w terminie określonym w art. 14 ust.1 ustawy o referendum pisemny wniosek o przeprowadzenie referendum Prezydent Miasta S. a dalej w myśl art.16 ust. 1 przekazano go Radzie Miejskiej. W dniu [...] sierpnia 2015 roku uchwałą nr [...] Rada Miejska w S. powołała ze swego składu komisję doraźną dotyczącą referendum. Komisja doraźna na posiedzeniu w dniu [...] września 2015 r. zapoznała się z materiałami dotyczącymi referendum. Jak wynika z treści tego protokołu przewodniczący komisji po otwarciu posiedzenia przekazał wszystkim członkom materiały informacyjne dotyczące referendum w tym kserokopię ustawy z dnia 15.09.2000 r. o referendum lokalnym (tekst jednolity) oraz przypomniał o podjętej przez radę miejską uchwale. Na posiedzenie komisji zaproszony został pełnomocnik grupy inicjatorów referendum p. H. K., mając tym samym możliwość obserwacji prac komisji z jednoczesną możliwością wniesienia uwag oraz możliwość odpowiedzi na ewentualne zapytania członków komisji. H. K. zgłosił uwagę w sprawie otwartej "paczki" z listami poparcia mieszkańców w sprawie referendum. W związku z powyższą uwagą przewodniczący komisji zaproponował panu K. przeliczenie załączonych list lub przeliczenie tych list przez członka komisji. Z obu przedstawionych propozycji pan K. zaakceptował drugi wariant czyli przeliczenie list przez członka komisji- M. M. Po przeliczeniu dostarczonych list komisja stwierdziła, że list jest 342 i fakt ten został potwierdzony przez pełnomocnika p. K. Przeliczenie list pozwoliło komisji na ich oznakowanie i tak: pierwsze sto (100) list stanowi PAKIET NR l, drugie sto (100) list stanowi PAKIET NR II, trzecie sto (100) list stanowi PAKIET NR III, czterdzieści dwie (42) listy stanowi PAKIET NR IV. Oznaczenie list w PAKIETY pozwoli na sporządzenie dokładnego protokołu z weryfikacji mieszkańców popierających referendum. Komisja stwierdziła zgodność ilości list zgłoszonych przez pełnomocnika z ilością list przeliczonych w czasie posiedzenia komisji. Następnie przewodniczący komisji zadał dwa pytania p. K. zgodne z Ustawą o referendum lokalnym: a) czy wniosek został złożony przez uprawniony podmiot ? b) czy inicjator Referendum spełnił obowiązek powiadomienia mieszkańców o zamiarze referendum? Na oba zadane pytania H. K. odpowiedział iż spełnił wymagania stawiane przez ustawę o referendum lokalnym. Na zakończenie posiedzenia przewodniczący komisji podpisał wniosek do Prezydenta Miasta o przeprowadzenie weryfikacji list poparcia mieszkańców w przedmiotowym referendum. Jak dalej wskazują akta, listy zostały przekazane do Prezydent Miasta S. (pismo z dnia [...] września 2015 r.), a następnie do dyrektora wydziału spraw obywatelskich u. m. celem ich weryfikacji. Sporządzony na wniosek komisji wykaz stwierdzonych nieprawidłowości na listach mieszkańców popierających ideę referendum podpisali dyrektor wydziału i prezydent miasta. Komisja zweryfikowała zgodność wykazu przedłożonego przez Wydział Spraw Obywatelskich Urzędu Miejskiego w S. ze stanem faktycznym na listach poparcia i stwierdziła następujące błędy: PAKIET I lista 57: poz. 11 brak numeru PESEL, powinno być: poz. 10 brak numeru PESEL, - lista 84: poz. nie figuruje w rejestrze wyborców, powinno być: poz. 9 ( ... ), PAKIET II - lista 8: brak pozycji nr 7, powinno być: poz. 4 ( ... ) "I poz. 7 nie wypełniona poz. 12 ( ... ), - lista 10: brak pozycji nr 14, powinno być: poz. 10 ( ... ) poz. 14 brak PESEL poz. 15( ... ), - lista 44: brak pozycji nr 12, powinno być: poz. 4 ( ... ) poz. 12 brak podpisu. Ostateczną liczbę błędnych wpisów na listach mieszkańców: komisja określiła następująco" poz. 3: brak PESELU - 37, 2. poz. 11: brak podpisu i peselu - 8, 3. poz. 15: brak wpisów, pozycje niewypełnione - 40, 4. poz. 17: suma - 898. Kolejnym krokiem komisji doraźnej, podjętym na posiedzeniu w dniu 9 września 2015 r., w obecności pełnomocnika inicjatora referendum, było wydanie opinii o odrzucenie wniosku o przeprowadzenie referendum, wobec ustalenia przez tę komisję, że wnioskodawcy nie wypełnili wymogu zawartego w art. 4 pkt 1 ustawy o referendum lokalnym. Poprzedzone to zostało (jak wcześniej napisano) weryfikacją otrzymanego od Prezydenta Miasta S. zbiorczego zestawienia błędów w danych na listach poparcia dla przeprowadzenia referendum, co poskutkowało uznaniem 69 podpisów za złożone prawidłowo pomimo wpisania innego adresu lub braku ulicy, numeru domu, mieszkania, błędnego numer domu, lub braku adresu. Argumentację i wnioski komisji podzieliła Rada Gminy S. w zaskarżonej uchwale. Zauważyć należy, że gdy uchybienia wniosku polegają na zebraniu niewystarczającej ilości prawidłowo złożonych podpisów osób popierających wniosek, a upłynął już termin, o którym mowa w art. 14 ust.1 tej ustawy, uznaje się, że wniosek zawiera uchybienia, których nie można usunąć (art.16 ust. 5). W omawianej sprawie organ uznał, że niezgodność z ustawą stanowi różnica między liczbą uprawnionych do głosowania mieszkańców (47764 osoby, co oznacza, że wniosek powinno podpisać 4777 osób stanowiące 10%). a ilością prawidłowo złożonych podpisów 4207 (co stanowi 8,8% uprawnionych do wybierania organu). Pomyśli dokonanych ustaleń należy zgodzić się z organem gminy, że inicjatorzy nie uzyskali poparcia wymaganych 10 % uprawnionych do głosowania mieszkańców gminy, wskazanych w art. 4 pkt 1 ustawy o referendum, koniecznych do przeprowadzenia referendum. Zaakceptować w pełni należy w tym miejscu pogląd wyrażony w uzasadnieniu wyroku NSA z dnia 4 października 2012 r. sygn. akt II OSK 2178/12 (orzeczenia.nsa.gov.pl), zgodnie z którym możność realizacji prawa do udziału w referendum ma zasadnicze znaczenie dla oceny stanu demokracji w całym państwie. Jednakże należy także pamiętać, że obowiązkiem inicjatorów jest między innymi konieczność dostarczenia odpowiedniej ilości głosów poparcia dla idei demokracji bezpośredniej. Jak wynika z treści skargi skarżący nie kwestionują, że poszczególne wpisy posiadają błędy lub braki, jednakże sugerują, że zostały one wykryte w sposób niezgodny z prawem. Zdaniem sądu z takim stanowiskiem nie można się zgodzić. Jak wskazuje P. U. w komentarzu do ustawy o referendum lokalnym (Oficyna 2007) "ustawodawca nie przedstawił zasad prowadzenia weryfikacji podpisów pod wnioskiem o przeprowadzenie referendum, przyznając jedynie takie uprawnienie komisji organu stanowiącego. Nie oznacza to jednak, że komisja nie może w tym zakresie korzystać z aparatu pomocniczego, w szczególności właściwych jednostek stosownych urzędów, takich jak urząd gminy, powiatu czy województwa. Często po prostu członkowie komisji nie dysponują stosownymi możliwościami skutecznej weryfikacji podpisów poparcia. Nie chodzi tu naturalnie o samo policzenie podpisów, co nie stanowi jakiejś skomplikowanej czynności, lecz o weryfikacje ich autentyczności, np. poprzez zbadanie, czy numer PESEL może należeć do danej osoby. W takich przypadkach wymagane jest posiadanie stosownej wiedzy, którą ów aparat urzędniczy może i powinien dysponować, a którego może brakować poszczególnym członkom komisji." Z taką interpretacją art. 16 ustawy o referendum lokalnym sąd się w pełni zgadza. Dodać tu jeszcze można, że nie może ujść z pola widzenia okoliczność, że podmiotem uprawnionym do weryfikacji list poparcia jest komisja nadzwyczajna/doraźna rady gminy. Co za tym idzie metodologia jej pracy (co do zasady) odpowiada metodologii pracy innych komisji organów stanowiących jednostek samorządu terytorialnego. Wiedzą zaś powszechnie znaną jest, że komisje te korzystają z aparatu pomocniczego posiadającego stosowne informacje w zakresie pracy komisji. Przykładowo Komisja Rozwoju Przestrzennego i Architektury RM W. korzysta na bieżąco z pomocy fachowych pracowników Biura Rozwoju W. Nie sposób zatem zgodzić się ze skarżącym, że przekazanie do wstępnej weryfikacji list z poparciem referendum do odpowiedniej komórki urzędu było działaniem pozbawionym legalności. Skarżący nie kwestionują błędów na listach, a jedynie sposób ich wykrycia. Jak wynika z uzasadnienia wyroku Sądu Najwyższego z 31 sierpnia 2011 r. w sprawie II SW 10/11, wpis danych osobowych do wykazu poparcia jest wadliwy wówczas, gdy z podanego imienia, nazwiska i adresu zamieszkania jednoznacznie wynika, że nie dotyczy on wyborcy oznaczonego numerem PESEL, podanym w wykazie poparcia. Za uchybienia, których nie można usunąć ustawa uznaje brak wystarczającej liczby prawidłowo złożonych podpisów, jeżeli upłynął już termin do ich zbierania. Jak rozumieć pojęcie "prawidłowo złożony podpis" wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny, który w wyroku z dnia 13 września 2006 r. II OSK 1044/06 uznał, że podpisy o których mowa w art. 14 ust. 1, nie mogą oznaczać jedynie podpisów sensu stricte. W konsekwencji termin do zbierania podpisów musi być rozumiany jako termin do zbierania podpisów wraz z danymi identyfikującymi osobę składającą podpis. "Uzupełnienia brakujących podpisów lub danych można dokonać do upływu terminu 60 dni. Po jego upływie nie można zwracać wniosku inicjatorowi referendum do uzupełnienia liczby wymaganych podpisów albo wyjaśnienia zastrzeżeń co do ścisłego podania wymienionych danych osobowych" – (patrz wyrok NSA z 10.07.2002 r., II SA 1673/02). Uwzględniając powyższe sąd uznał, że inicjatorzy referendum nie wywiązali się z ciążącego na nich, wynikającego z art. 14 ust. 1 ustawy o referendum, obowiązku zgromadzenia wymaganej liczby poparcia. Odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi stwierdzić trzeba, że w sprawie czynności (?) dotyczącej weryfikacji podpisów wypowiedział się Sąd Okręgowy w S., który postanowieniem z dnia 9 września 2015 r. (I Ns 224/15) odrzucił skargę. Sąd ten wskazał (s. 2 uzasadnienia), że w niniejszym stanie faktycznym skarga mogłaby dotyczyć jedynie uchwały organu stanowiącego gminy odrzucającej wniosek w sprawie referendum, a nie czynności poprzedzających wydanie takiej uchwały, stąd jego nie merytoryczne rozstrzygnięcie. W konsekwencji przyjęcia przez sąd, że komisja była uprawniona do posłużenia się weryfikacją danych osób popierających inicjatywę referendalną wyspecjalizowanym wydziałem urzędu gminy, uznał za nietrafny zarzut działania organów gminy z pogwałceniem zasady praworządności, określonej w art. 7 Konstytucji RP. Mając na uwadze powyższe sąd uznając za nieuzasadnioną skargę inicjatorów referendum, na podstawie art. 150 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę oddalił.