II SA/Sz 470/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak, Sędziowie Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj (spr.),, Sędzia WSA Barbara Gebel, Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Skrzetuska-Gajos, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 22 października 2015 r. sprawy ze skargi Prokuratora Okręgowego na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w spokrewnionej rodzinie zastępczej uchyla zaskarżoną decyzję Decyzją z dnia [...] Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej działając z upoważnienia Prezydenta Miasta odmówił M.B. odstąpienia w całości od ustalenia opłaty za pobyt małoletniej córki O.K. w spokrewnionej rodzinie zastępczej i jednocześnie ustalił odpłatność za jej pobyt w wysokości 100% przyznanego świadczenia rodzinie zastępczej na kolejne okresy wymienione w decyzji. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ powołał się na przepis art. 193 ust. 1 i 2 oraz art. 194 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej wskazując, że analiza sytuacji rodzinnej, zdrowotnej, dochodowej i majątkowej M.B. potwierdza przekroczenie kryterium dochodowego określonego w art. 8 ustawy o pomocy społecznej i doprowadziła do konkluzji, że brak jest podstaw do uwzględnienia jego wniosku o odstąpienie od ustalenia przedmiotowej opłaty. Nie zgadzając się z wydaną decyzją M.B. złożył odwołanie domagając się jej uchylenia i odstąpienia od ustalenia od niego odpłatności za pobyt córki w spokrewnionej rodzinie zastępczej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] uchyliło w całości decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia, wskazując, że dla prawidłowego rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy konieczne jest ostateczne zakończenie postępowania w sprawie odstąpienia od ustalenia opłaty i dopiero wtedy, w zależności od jego wyników, podjęcie stosownego rozstrzygnięcia w kwestii jej ustalenia. Sprawa o odstąpienie od opłaty jest bowiem odrębną, indywidualną sprawą administracyjną, która winna zostać załatwiona co do jej istoty, czyli wydaniem decyzji administracyjnej. Po ponownym rozpoznaniu wniosku M.B. w sprawie odstąpienia od ustalenia opłaty w całości za pobyt dziecka w pieczy zastępczej Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej działając z upoważnienia Prezydenta Miasta decyzją podjętą w dniu [...] w oparciu o przepis art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r., poz. 267 z późn.zm.), art. 193 ust. 1 pkt 1, ust. 1a, ust. 2, ust. 6a, art. 194 ust. 2 , ust. 3 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. z 2013 r., poz. 135 z późn.zm.), rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2012 r. poz. 823), § 4 ust. 2 pkt 1 i 2, ust. 3 uchwały Rady Miejskiej Nr XIX/265/2012 z dnia 29 marca 2012 r. w sprawie określenia szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, odmówił odstąpienia od ustalenia opłaty w całości za pobyt O.K. w spokrewnionej rodzinie zastępczej na mocy postanowienia Sądu Rejonowego z dnia [...], sygn. akt [...] za okres od dnia [...] r. Powołując się na przepisy wymienione w podstawie prawnej wydanej decyzji, organ wyjaśnił, że na podstawie zebranego materiału dowodowego w tym oświadczenia skarżącego niemożliwe było ustalenie, czy prowadzi on wspólne czy samodzielne gospodarstwo domowe. Dochód M.B. w [...] wyniósł [...] zł (wynagrodzenie za pracę w kwocie [...] zł pomniejszone o alimenty na córkę w kwocie [...] zł), natomiast miesięczne wydatki przewyższyły ten dochód i wyniosły ponad [..] zł (rata kredytu – ok. [...]), czynsz – [..] zł, gaz – [...] zł, prąd [...] zł, alimenty na córkę [...] zł). Wysokość osiąganych przez skarżącego dochodów znacznie przekracza kryterium dochodowe zarówno dla osoby samotnie gospodarującej tj. kwotę [...] zł jak i na osobę w rodzinie tj. kwotę [...] zł. Oceniając możliwość całkowitego odstąpienia od ustalenia opłaty organ bierze pod uwagę osiągane dochody w odniesieniu do obowiązującego kryterium dochodowego oraz dokonuje ich analizy w oparciu o tabelę zawartą w § 4 ust. 3 powołanej uchwały Rady Miejskiej z dnia 29 marca 2012 r. Z uwagi na brak możliwości dokonania pełnej oceny faktycznej sytuacji materialno-bytowej i zdrowotnej wnioskodawcy, organ nie uznał jego sytuacji za szczególną, a tym samym nie znalazł podstaw do uwzględnienia jego wniosku. W odwołaniu od opisanej decyzji M.B. zarzucił naruszenie jego prawa do obrony poprzez niezastosowanie art. 10 K.p.a. i niezawiadomienie go o możliwości zapoznania się z aktami sprawy przed wydaniem przez organ rozstrzygnięcia; art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a. poprzez wydanie decyzji przez pracownika, który brał udział w wydaniu poprzednio zaskarżonej, uchylonej decyzji; nieuwzględnienie faktu, że pomimo przekroczenia kryterium dochodowego spełnia warunki do odstąpienia od obciążania go opłatą w świetle uchwały Rady Miasta z dnia 26 marca 2012 r. W konsekwencji powyższego skarżący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji i odstąpienie od ustalenia od niego odpłatności za pobyt córki w pieczy zastępczej lub jej uchylenie. Decyzją z dnia [...], na podstawie art. 138 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, art. 193 ust. 1 pkt 1, ust. 2 i 6 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania. Za zasadny Kolegium uznało zarzut odwołania dotyczący naruszenia przepisu art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a. wskazując, że zarówno decyzja wydana z upoważnienia Prezydenta Miasta w dniu [...] odmawiająca M.B. odstąpienia w całości od ustalenia opłaty za pobyt O.K. w pieczy zastępczej za okres od [...] uchylona przez organ odwoławczy decyzją z dnia [...] jak i ponownie wydana w tej sprawie decyzja z dnia [...] podpisane zostały przez zastępcę dyrektora MOPS V. J. Tymczasem w świetle regulacji przywołanego przepisu V. J. – jako pracownik MOPS podlegała wyłączeniu od udziału w postępowaniu, ponieważ brała udział w wydaniu wcześniejszej, uchylonej i przekazanej do ponownego rozpoznania przez SKO decyzji. Jednocześnie powołując się na wyrok NSA z dnia 11 lipca 2014 r., sygn. akt II OSK 297/13 Kolegium wskazało, że reguła ta nie odnosi się do sytuacji ponownego rozpoznania sprawy przez osoby, których rozstrzygnięcie zostało uchylone na skutek sądowej kontroli ich wcześniejszego rozstrzygnięcia. A zatem wydanie nowej decyzji, po uchyleniu przez sąd administracyjny decyzji wcześniejszej w tej samej sprawie, przez tę samą osobę, prawa nie narusza. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożył Prokurator Okręgowy zarzucając jej naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że wobec rozpatrywania przez zastępcę Dyrektora MOPS – V. J. wniosku o odstąpienie od ustalenia opłaty w całości za pobyt dziecka w pieczy zastępczej zakończonego wydaniem decyzji będącej przedmiotem niniejszego postępowania odwoławczego, która brała udział w wydaniu decyzji wcześniejszej, uchylonej w wyniku kompetencji kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego na podstawie art. 138 § 2 K.p.a. znajduje zastosowanie reguła wyłączenia tego samego pracownika od udziału w postępowaniu w sprawie, podczas gdy decyzja kasacyjna organu odwoławczego dotyczyła jedynie przekazania sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji, który wydał uchyloną decyzję, a nie była orzeczeniem administracyjnym. Uzasadniając skargę Prokurator wskazał, że w aktualnym stanie prawnym regulacja art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a. ma zastosowanie w odniesieniu do sytuacji, w której pracownik organu administracji publicznej brał udział w wydawaniu przez ten organ decyzji, następnie zaskarżonej do tego samego organu wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Uchylenie decyzji przez organ odwoławczy nie może powodować – gdy sprawa ponownie wróci do organu pierwszej instancji jako organu decyzyjnego – zakazu wykonywania czynności w toczącym się postępowaniu przez tych samych pracowników, co poprzednio. Pracownicy tacy nie kontrolują bowiem prawidłowości własnej decyzji, a nadto zgodnie z art. 138 § 2 K.p.a. zdanie drugie zyskują oni określone wskazania co do sposobu dalszego procedowania. Decyzja Kolegium z dnia [...] nie była orzeczeniem administracyjnym, w którym doszło do weryfikacji wydanej wcześniej decyzji, było to zakończenie postępowania odwoławczego w sposób kasacyjny. Tak wydana decyzja kasacyjna spowodowała, że sprawa trafiła do ponownego rozpoznania przez MOPS w sensie merytorycznym od początku. Wobec treści opisanego zarzutu Prokurator wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało stanowisko zajęte w sprawie i wniosło o jej oddalenie. Przywołując wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 9 października 2013 r., sygn. akt III SA/Po 367/13, Kolegium stanęło na stanowisku, że "branie udziału w wydaniu zaskarżonej decyzji", o którym mowa w spornym przepisie, odnosi się do wszystkich istotnych do wydania decyzji czynności procesowych, a więc czynności wpływających wprost na załatwienie sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: Na wstępie rozważań wskazać należy, że zgodnie z treścią art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b, i c powołanej ustawy). Oceniając zaskarżoną decyzję organu odwoławczego z punktu widzenia wskazanych powyżej kryteriów stwierdzić należy, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie stała się decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] uchylająca decyzję organu I instancji i przekazująca do ponownego rozpatrzenia sprawę wniosku M.B. o odstąpienie w całości od ustalenia opłaty za pobyt dziecka O.K. w spokrewnionej rodzinie zastępczej, na okres od [..] r. U podstaw opisanego rozstrzygnięcia legło, w ocenie Kolegium, naruszenie przepisu art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a. polegające na tym, że wydana w dniu [...] upoważnienia Prezydenta decyzja w przedmiocie odmowy M.B. odstąpienia w całości od ustalenia wnioskowanej opłaty uchylona przez organ odwoławczy decyzją z dnia [...] r. oraz ponownie wydana w tej sprawie przez organ I instancji decyzja w dniu [..] – podpisane zostały przez tę samą osobę tj. zastępcę dyrektora MOPS V. J. Zatem na gruncie rozpoznawanej sprawy spór pomiędzy stronami sprowadza się do kwestii wykładni reguły określonej w art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a., a mianowicie, czy zastosowanie przez organ odwoławczy kompetencji kasacyjnych z art. 138 § 2 K.p.a. w sytuacji, gdy sprawa zostaje przekazana do ponownego rozpoznania organowi I instancji wymaga, tak jak chce tego Samorządowe Kolegium Odwoławcze, wyłączenia pracowników organu I instancji. Wyjaśniając powyższe wskazać należy, że zgodnie z aktualnym brzmieniem (nadanym w wyniku nowelizacji wprowadzonej na mocy art. 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 3 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawy Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi Dz.U. z 2011 r. Nr 6, poz. 18 z późn.zm.) art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a., pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji. W ocenie Sądu należy w pełni podzielić stanowisko zaprezentowane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 października 2014 r., sygn. akt I SA/Kr 230/14, w którym stwierdził on, że wynikający z powołanego przepisu obowiązek wyłączenia pracownika dotyczy tylko sytuacji, gdy decyzja, przy wydaniu której uprzednio dany pracownik uczestniczył, poddawana jest następnie kontroli – czy to w postępowaniu zwykłym (w toku instancji albo na podstawie art. 127 § 3 K.p.a.), czy nadzwyczajnym (w trybie wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji). Nie odnosi się natomiast do sytuacji, gdy w wyniku zastosowania przez organ odwoławczy kompetencji kasacyjnych, o których mowa w art. 138 § 2 K.p.a. sprawa zostaje przekazana do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Uchylenie decyzji nie może powodować – gdy sprawa ponownie wróci do organu decyzyjnego - zakazu wykonywania czynności w toczącym się postępowaniu przez tych pracowników, co poprzednio, skoro w takiej sytuacji nie kontrolują oni prawidłowości własnej decyzji, a ponadto zgodnie z art. 138 § 2 zdanie drugie K.p.a. albo art. 153 P.p.s.a. zyskują określone wskazania co do dalszego sposobu procedowania. W tej sytuacji błędne i nie zasługujące na aprobatę jest stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, że pracownik MOPS podlegał wyłączeniu od udziału w postępowaniu, gdyż brał udział w wydaniu wcześniejszej decyzji, uchylonej przez Kolegium i przekazanej do ponownego rozpoznania. Treść art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a. nie pozwala bowiem na aprobatę tak zaprezentowanej przesłanki wyłączenia pracownika. Jednocześnie odnosząc się do przytoczonych przez Kolegium wyroków sądów administracyjnych, skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela zaprezentowane w nich poglądy, jednakże należy zwrócić uwagę, że dotyczą one sytuacji, w której pracownik brał udział w wydaniu przez organ decyzji w pierwszej instancji, zaskarżonej następnie do tego samego organu wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Taka sytuacja w niniejszej sprawie nie miała miejsca. Reasumując, wbrew stanowisku Kolegium, na gruncie niniejszej sprawy nie doszło do naruszenia dyspozycji art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a., a to oznacza, że organ I instancji mógł orzekać w tym samym składzie, co we wcześniejszej decyzji. Ponownie rozpoznając sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wykona wytyczne zawarte w niniejszym wyroku, uwzględniając wyrażone w nim wskazania i oceny prawne. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), Sąd uchylił zaskarżoną decyzję.