IV SA/Gl 1083/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Walentek Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz (spr.) Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 października 2015 r. sprawy ze skargi S. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych uchyla zaskarżoną decyzję. Prezydent Miasta R. decyzją z dnia [...] r. ustalił, że w okresie od 1.09.2008 r. do 31.10.2009 r. S.W. pobrała nienależnie świadczenia rodzinne w łącznej kwocie 5.000,00 zł na K.W. w postaci zasiłku rodzinnego w kwocie 64 zł miesięcznie w okresie od 1.09.2008 r. do 31.10.2009 r., na R.W. w postaci zasiłku rodzinnego w kwocie 64 zł miesięcznie w okresie od 1.09.2008 r. do 31.10.2009 r. i w postaci dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w kwocie 100 zł jednorazowo, na J.W. w postaci zasiłku rodzinnego w kwocie 64 zł miesięcznie w okresie od 1.09.2008 r. do 31.10.2009 r., w postaci dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w kwocie 100 zł jednorazowo i w postaci dodatku z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej w kwocie 80 zł miesięcznie w okresie od 1.09.2008 r. do 30.04.2009 r. oraz na A.W. w postaci zasiłku rodzinnego w kwocie 48 zł miesięcznie w okresie od 1.09.2008 r. do 30.09.2009 r. i w postaci dodatku z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej w kwocie 80 zł miesięcznie w okresie od 1.08.2009 r. do 31.09.2009 r. przyznanych decyzją ostateczną wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta R. przez Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych MOPS w R. nr [...] z dnia [...] r. i decyzją nr [...] z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. w wyniku rozpoznania odwołania S.W., zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się: 1) świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania; 2) świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia; 3) świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne; 4) świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego. Następnie organ podniósł, że przepis art. 3 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych definiuje pojęcie dochodu rodziny. Stosownie do wskazanego przepisu ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie rodziny - oznacza to przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy (tj. w niniejszej sprawie w roku 2007). Dodał, że przepis art. 3 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazuje jakie środki finansowe uzyskiwane przez członków rodziny stanowią dochód w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych, który wpływa na ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych i że zgodnie z art. 3 pkt 1 lit. a w/w ustawy, ilekroć w ustawie jest mowa o: dochodzie - oznacza to, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach ogólnych na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. Ponadto wskazał, iż ustawodawca mocą art. 3 pkt 1 lit c przewidział, że ilekroć w ustawie jest mowa o: dochodzie - oznacza to, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych - należności ze stosunku pracy lub z tytułu stypendium osób fizycznych mających miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, przebywających czasowo za granicą - w wysokości odpowiadającej równowartości diet z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju ustalonych dla pracowników zatrudnionych w państwowych lub samorządowych jednostkach sfery budżetowej na podstawie ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94, z późn. zm.). W powyższym zakresie organ odwoławczy podniósł, że w postępowaniu administracyjnym wykazano, iż mąż strony otrzymał w 2007 r. diety wypłacone zgodnie z art. 77 Kodeksu pracy jako należności za pokrycie kosztów związanych z podróżą służbową poza granicami kraju. Po uwzględnieniu dochodu z tytułu otrzymanych diet - od 1 września 2008 r. dochód w przeliczeniu na członka rodziny wyniósł 648,99 zł i przekroczył ustawowe kryterium uprawniające do przyznania świadczeń rodzinnych o kwotę wyższą od kwoty najniższego zasiłku rodzinnego, wobec czego przepis art. 5 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie może mieć w sprawie zastosowania. Następnie organ wskazał, że orzekając o nienależnie pobranych świadczeniach organ I instancji uznał, iż w sprawie zaistniała przesłanka, o której mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 ww. ustawy. W tym zakresie organ odwoławczy podkreślił, że przepis ten nie dotyczy sytuacji, w której świadczenie nie przysługiwało od samego początku, a więc nie mogło "ustać", albo podlegać wstrzymaniu. Wskazał, że w przedmiotowej sprawie, wskazana przez organ I instancji przesłanka nienależnie pobranych świadczeń nie wystąpiła, gdyż J.W. otrzymał w roku 2007 r. (tj. przed wydaniem przez organ I instancji decyzji w sprawie przyznania świadczeń rodzinnych) do wynagrodzenia za pracę - należności na pokrycie kosztów związanych z podróżą służbową zgodnie z art. 77 Kodeksu pracy, w łącznej kwocie 37742,62 zł. Następnie stwierdził, że we wniosku o przyznanie świadczeń rodzinnych strona nie ujawniła okoliczności uzyskania przez męża dochodu nieopodatkowanego w roku 2007 pomimo, że została prawidłowo pouczona o takiej konieczności. Wobec powyższego w ocenie Kolegium strona świadomie wprowadziła w błąd organ przyznający świadczenia i tym samym w sprawie została spełniona przesłanka nienależnie pobranych świadczeń wskazana w art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W końcowej części uzasadnienia organ odwoławczy wskazał, że w jego ocenie decyzja organu I instancji zasługuje na utrzymanie w mocy, gdyż organ I instancji pomimo wskazania błędnej przesłanki, słusznie orzekł o nienależnie pobranych świadczeniach przez S.W. w okresie od 1.09.2008 r. do 31.10.2009 r. w kwocie 5.000,00 zł. W skardze wniesionej od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, S.W. podniosła zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy w postaci, tj. art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że strona świadomie wprowadziła w błąd organ przyznający świadczenia i tym samym w sprawie została spełniona przesłanka nienależnie pobranych świadczeń. Ponadto zarzuciła naruszenie innych przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy w postaci: art. 7, 77 § 1 i art. 80 § 1 kpa polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. W związku z powyższymi zarzutami wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Ponadto - co wymaga podkreślenia – na podstawie art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Natomiast według art. 145 § 1 P.p.s.a., Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; - a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; - b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; - c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mając na uwadze powyższe kryteria, stwierdzić należało, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy. W przedmiotowej sprawie organ odwoławczy stwierdził, że wskazana przez organ I instancji przesłanka nienależnie pobranych świadczeń - z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie wystąpiła, gdyż ten przepis nie dotyczy sytuacji, w której świadczenie nie przysługiwało od samego początku. W tym zakresie organ wskazał, że mąż skarżącej otrzymał w roku 2007 (tj. przed wydaniem przez organ I instancji decyzji w sprawie przyznania świadczeń rodzinnych) do wynagrodzenia za pracę - należności na pokrycie kosztów związanych z podróżą służbową, zgodnie z art. 77 Kodeksu pracy. Następnie stwierdził, że we wniosku o przyznanie świadczeń rodzinnych strona nie ujawniła okoliczności uzyskania przez jej męża dochodu nieopodatkowanego w roku 2007 pomimo, że została prawidłowo pouczona o takiej konieczności. Wobec powyższego w ocenie Kolegium strona świadomie wprowadziła w błąd organ przyznający świadczenia i w sprawie została spełniona przesłanka nienależnie pobranych świadczeń wskazana w art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W zaskarżonej decyzji organ stwierdził zatem, że w sprawie wystąpiły okoliczności faktyczne uzasadniające przyjęcie zupełnie innej przesłanki niż ta, którą przyjął organ I instancji. Przez to organ odwoławczy pozbawił stronę możliwości zakwestionowania stwierdzeń o tak podstawowym znaczeniu, jak te dotyczące świadomego wprowadzenia w błąd organu przyznającego świadczenia. Było to szczególnie istotne naruszenie zasad postępowania, zwłaszcza z uwagi na to, że przyjęcie przesłanki z art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z orzecznictwem sądowym, wymaga wykazania przez organ, że działanie strony było ukierunkowane na wprowadzenie w błąd organu przyznającego świadczenia. Natomiast z uwagi na rozbieżną linię orzeczniczą oraz rozbieżne interpretacje przepisów dotyczących diet z tytułu podróży zagranicznej, konieczne jest wykazanie, że strona miała świadomość, że diety z tytułu zagranicznych podróży służbowych podlegają wliczeniu do dochodu. Podkreślenia wymagało, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w cytowanym w części opisowej zaskarżonej decyzji, wyroku z dnia 6 lutego 2014 r. uchylającym decyzję SKO w K. z dnia [...] r. stwierdził, że w postępowaniu zmierzającym do ustalenia, czy w sprawie doszło do uzyskania nienależnie pobranych świadczeń, powinno się wyjaśnić, czy zaistniały w rozpatrywanej sprawie obie przesłanki określone w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a w tym czy nastąpiło prawidłowe pouczenie skarżącej o konieczności zgłoszenia, jako nieopodatkowany dochód jej męża, otrzymywanych przez niego diet z tytułu delegacji służbowych (wyrok WSA w Gliwicach z dnia 6 lutego 2014 r. sygn. akt IV SA/Gl 379/13). Niezależnie od tego, że w cytowanym fragmencie wyroku jest mowa o art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie ulega wątpliwości, że tym bardziej w postępowaniu dotyczącym ustalenia, czy wystąpiła przesłanka z art. 30 ust. 2 pkt 2 tej ustawy, tj. przesłanka świadomego wprowadzenia w błąd organu przyznającego świadczenia, organ jest zobowiązany do wykazania wyżej wskazanej okoliczności, tj. czy nastąpiło prawidłowe pouczenie skarżącej o konieczności zgłoszenia, jako nieopodatkowany dochód jej męża, otrzymywanych przez niego diet z tytułu delegacji służbowych. W zaskarżonej decyzji organ odwoławczy nie wykazał powyższej okoliczności. Stwierdzenie w uzasadnieniu decyzji (ostatni akapit trzeciej strony), że "fakt niezgłoszenia przez skarżącą dochodu uzyskiwanego przez jej męża z tytułu diet wynikał nie z braku pouczenia w tym przedmiocie tylko z zajmowanego przez stronę stanowiska" - nie czyni zadość obowiązkowi ustalenia, czy strona była prawidłowo pouczona o konieczności zgłoszenia, jako nieopodatkowany dochód jej męża, otrzymywanych przez niego diet z tytułu delegacji służbowych. Cytowane stwierdzenie jest tylko dywagacją organu na temat tego, z czego wynikał "fakt niezgłoszenia przez skarżącą dochodu uzyskiwanego przez jej męża z tytułu diet", ale nie jest odpowiedzią na pytanie, czy skarżąca została pouczona o obowiązku zgłoszenia właśnie tego dochodu, tj. z tytułu diet. Podobnie – stwierdzenie organu (na ostatniej stronie uzasadnienia), że "strona nie ujawniła okoliczności uzyskania przez męża dochodu nieopodatkowanego w roku 2007 pomimo, że została prawidłowo pouczona o takiej konieczności" – nie jest równoznaczne z dokonaniem ustaleń co do powyższej okoliczności. Nie dotyczy bowiem pouczenia skarżącej - konkretnie - o konieczności zgłoszenia diet (tylko ogólnie dochodu nieopodatkowanego). Natomiast - jak to zostało podkreślone wyżej - z uwagi na rozbieżną linię orzeczniczą oraz rozbieżne interpretacje przepisów dotyczących diet z tytułu podróży zagranicznej, konieczne jest wykazanie, że strona miała świadomość, że diety z tytułu zagranicznych podróży służbowych podlegają wliczeniu do dochodu. W podsumowaniu stwierdzić zatem należało, że przy rozpoznaniu sprawy doszło do naruszenia art. 7, art. 8 i art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego. W uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego nie zostały bowiem przedstawione ustalenia i oceny prawne dotyczące wyżej wymienionych, istotnych w sprawie kwestii. Wobec stwierdzonych uchybień, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., należało uchylić zaskarżoną decyzję. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z powyższych rozważań.