I SA/Po 1603/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Karol Pawlicki (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz Sędzia WSA Dominik Mączyński po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 17 grudnia 2015 r. sprawy ze skargi [...] na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego oddala skargę. Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] otrzymał do realizacji tytuły wykonawcze nr [...] i [...], wystawione na Spółkę z o.o. [...] w dniu [...] maja 2014 r. przez [...] w [...], a obejmujące należności w postaci zwrotu dofinansowania Wielkopolskiego Regionalnego Programu Operacyjnego. Organ egzekucyjny podjął szereg czynności mających na celu doprowadzenie do wykonania obowiązku przez zobowiązanego, jednakże w ich wyniku nie doszło do ujawnienia majątku lub źródeł dochodów, z których egzekucja mogłaby doprowadzić do zaspokojenia wierzyciela. Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego [...], na podstawie art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 1619 ze zm. – dalej: "u.p.e.a."), umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone do majątku Spółki z o.o. [...] w likwidacji z uwagi na bezskuteczność, wskazując w uzasadnieniu na brak znanych organowi egzekucyjnemu składników majątkowych zobowiązanego, do których można prowadzić dalsze, skuteczne postępowanie egzekucyjne. Postanowieniem z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego [...], na podstawie art. 64c § 1, § 4 i § 7 u.p.e.a., obciążył wierzyciela - [...] w [...] kosztami postępowania egzekucyjnego przeprowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych wobec [...] Spółka z o.o. w likwidacji w kwocie [...] zł. W zażaleniu z dnia [...] kwietnia 2015 r. wierzyciel - [...] w [...] wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez nieobciążanie wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego, o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2013 r., poz. 267 ze zm. – dalej: "K.p.a.") oraz art. 18 i art. 64c § 4 u.p.e.a., utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu organ powołał treść art. 64c § 1 i 7, art. 64c § 3, art. 64c § 4, art. 64c § 5 u.p.e.a. i wyjaśnił, że obciążenie wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego jest uzasadnione i nastąpić może po uprzednim umorzeniu tego postępowania w oparciu o art. 59 § 2 u.p.e.a. W ocenie organu, organ egzekucyjny w sposób nie budzący wątpliwości wykazał, iż w postępowaniu dotychczas prowadzonym wobec Spółki z o.o. w likwidacji [...] nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Natomiast wierzyciel mimo posiadania takiej możliwości (i obowiązku) nie wskazał majątku zobowiązanej, do którego można byłoby prowadzić skuteczną egzekucję. Z uwagi zatem na fakt, iż wierzyciel, który jest dysponentem prowadzonego postępowania nie wskazał takiego majątku, organ egzekucyjny nie mógł kontynuować postępowania egzekucyjnego, z uwagi na jego bezskuteczność i fakt, że w postępowaniu nie uzyska się kwot przewyższających ponoszone wydatki egzekucyjne. Z przedstawionego stanu faktycznego wynika zatem wyraźnie również i to, że koszty egzekucyjne nie mogły zostać ściągnięte od zobowiązanej, zatem zgodnie z art. 64c § 4 u.p.e.a. obciążają one wierzyciela. Organ podkreślił ponadto, że w przedmiotowej sprawie Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] działając zgodnie z art. 64 § 6 u.p.e.a. obciążył wierzyciela jedynie opłatą manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków. W skardze z dnia [...] lipca 2015 r. [...] w [...] wniósł m.in. o uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu oraz poprzedzającego go postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego [...], a także o zwrot kosztów postępowania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono: a) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 64c § 4 u.p.e.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie i bezzasadne obciążenie skarżącego kosztami postępowania egzekucyjnego w sytuacji, gdy umorzenie przedmiotowego postępowania było wynikiem braku efektywności i faktycznego niepodjęcia czynności egzekucyjnych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego [...], co uniemożliwiło bezsprzeczne stwierdzenie, że majątek zobowiązanego nie wystarcza nawet na zaspokojenie kosztów egzekucyjnych, b) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, 77 § 1 i 80 K.p.a., polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu materiału dowodowego i niepodjęciu przez organ II instancji wszelkich kroków niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w tym brak rozważenia, czy zasadne nie okazałoby się nieobciążanie skarżącego kosztami egzekucji, c) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w związku z art. 144 K.p.a. poprzez utrzymanie w mocy wadliwego postanowienia Naczelnika, w sytuacji gdy prawidłowe było uchylenie postanowienia NUS i nieobciążanie skarżącego kosztami postępowania egzekucyjnego. Odpowiadając na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu, podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone postanowienie, wbrew podniesionym zarzutom, odpowiada prawu. W rozpatrywanej sprawie przedmiotem sporu pozostawała okoliczność, czy organ egzekucyjny miał podstawy do obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego. Zgodnie z art. 64 c § 1 u.p.e.a. opłaty za czynności egzekucyjne oraz wydatki związane z postępowaniem egzekucyjnym obciążają co do zasady zobowiązanego. Egzekucja administracyjna jest bowiem następstwem zaprzestania lub wstrzymania się zobowiązanego od dobrowolnej zapłaty ciążącego na nim obowiązku. W utrwalonym orzecznictwie akcentuje się, że z przepisu art. 64c § 1 u.p.e.a. wynika zasada, iż koszty egzekucyjne obciążają w pierwszej kolejności zobowiązanego, gdyż są one następstwem uchylania się zobowiązanego od wykonania obowiązku i w konsekwencji konieczności wszczęcia przeciwko zobowiązanemu przymusu egzekucyjnego. Jest to konsekwencja uchylania się zobowiązanego od wykonywania nałożonych na niego obowiązków, co powoduje konieczność podjęcia działań przez organ egzekucyjny. Postępowanie egzekucyjne oraz związana z nim konieczność funkcjonowania organu egzekucyjnego jest bowiem następstwem braku pożądanych zachowań zobowiązanego (por. wyroki WSA w Warszawie z dnia 26 listopada 2010 r. o sygn. akt III SA/Wa 995/10 oraz WSA w Gliwicach z dnia 27 lutego 2012 r. o sygn. akt I SA/Gl 929/11, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zasada ponoszenia kosztów egzekucyjnych przez zobowiązanego nie jest jednak bezwzględna i dopuszcza wyjątki. Zobowiązanego nie obciążają np. koszty egzekucyjne, gdy spowodowane zostały niezgodnym z prawem wszczęciem lub prowadzeniem postępowania egzekucyjnego (art. 64c § 3 i 3a u.p.e.a.) – zwykle koszty te będą obciążały wierzyciela lub organ egzekucyjny w zależności od tego, który z tych podmiotów spowodował niezgodne z prawem wszczęcie lub prowadzenie egzekucji. Niekiedy wierzyciel jest zobowiązany do pokrycia konkretnie oznaczonych wydatków, jak w przypadku wydatków związanych z przekazaniem mu egzekwowanej należności lub przedmiotu – art. 66 u.p.e.a. Inne mogą być też zasady obciążania kosztami egzekucyjnymi w sytuacji, gdy egzekucja toczy się na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez organ wykonujący na wniosek obcego państwa. Natomiast zgodnie z art. 64c § 4 u.p.e.a., który to przepis znajduje zastosowanie w niniejszej sprawie, wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. Zgodnie zatem z powyższym uregulowaniem wierzyciel może zostać obciążony obowiązkiem poniesienia kosztów egzekucyjnych, gdy zostanie wykazane, że nie mogą one być ściągnięte od zobowiązanego. Ponieważ ustawodawca nie precyzuje przyczyn niemożności ściągnięcia kosztów od zobowiązanego, przyjmuje się, że art. 64c § 4 u.p.e.a. znajduje zastosowanie nie tylko wtedy, gdy w trakcie prowadzonego postępowania egzekucyjnego nastąpi takie zubożenie zobowiązanego, że nie będzie on w stanie pokryć kosztów egzekucyjnych (por. R. Hauser, Z. Leoński, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Warszawa 2003, str. 167) lub gdy wyegzekwowanie kosztów egzekucyjnych wiązałoby się z poniesieniem przewyższających je wydatków egzekucyjnych, ale także i wówczas, gdy ściągnięcie tych kosztów byłoby niemożliwe z innych przyczyn faktycznych lub prawnych (por. np.: wyrok NSA z dnia 26 marca 2009 r., II FSK 1883/07, LEX nr 524026, wyrok NSA z dnia 25 listopada 2005r., sygn. akt FSK 2659/04, wyrok WSA w Krakowie z dnia 27 listopada 2008 r., sygn. akt I SA/Kr 1290/08; publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Analizowane unormowanie nie stanowi bowiem o przyczynach, na skutek których koszty egzekucyjne nie mogą zostać ściągnięte od zobowiązanego, nie wymienia i nie odróżnia w tym przedmiocie powodów faktycznych jak i prawnych, nie wiąże z każdą kategorią tych okoliczności odmiennych reżimów prawnych obciążania kosztami postępowania (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 26 września 2011 r., sygn. akt I SA/Kr 1092/11, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z dyspozycji art. 64c § 4 u.p.e.a. wynika bowiem, że wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne jeśli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. Termin "ściągnięte" (wymuszone, wyegzekwowane), po uwzględnieniu treści art. 64c § 5 u.p.e.a., prowadzi do wniosku, że wierzyciel zostanie obciążony kosztami egzekucyjnymi, jeżeli organ egzekucyjny nie może ich wyegzekwować od zobowiązanego w drodze przymusu. Ustawodawca przez użycie terminu "wierzyciel pokrywa" nie pozostawił organowi egzekucyjnemu możliwości wyboru, w sytuacji, gdy nie jest możliwe ściągnięcie kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego. Organ w takim przypadku ma zatem obowiązek obciążyć wierzyciela tymi kosztami, wydając w tym zakresie stosowne postanowienie zgodnie z treścią art. 64 c § 1 i 7 w związku z art. 64 c § 4 u.p.e.a. W rozpatrywanej sprawie obciążenie wierzyciela kosztami prowadzonego postępowania egzekucyjnego nastąpiło po uprzednim wydaniu rozstrzygnięcia w kwestii umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. Postępowanie wobec zobowiązanego zostało zatem umorzone z uwagi na bezskuteczność. Brak było bowiem znanych organowi egzekucyjnemu składników majątkowych zobowiązanego, do których można by było prowadzić dalsze, skuteczne postępowanie egzekucyjne. Po zakończeniu natomiast postępowania egzekucyjnego dotyczącego należności pieniężnej poprzez jego umorzenie organ egzekucyjny nie posiada w stosunku do zobowiązanego wierzytelności o zapłatę kosztów egzekucyjnych. Wierzytelność ta istniała wobec zobowiązanego jedynie w toku postępowania egzekucyjnego i miała podstawę w tytule wykonawczym wystawionym przez wierzyciela dochodzonej w tym postępowaniu należności pieniężnej (por. wyrok NSA z dnia 8 marca 2006 r., sygn. akt II FSK 400/05, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy zatem stwierdzić, że jeżeli administracyjne postępowanie egzekucyjne zostało umorzone, brak jest podstaw prawnych do samodzielnego prowadzenia postępowania egzekucyjnego wobec zobowiązanego w celu wyegzekwowania związanych z dochodzoną należnością kosztów egzekucyjnych. Egzekucja kosztów prowadzonego postępowania jest bowiem elementem zasadniczego postępowania egzekucyjnego, zatem jego zakończenie będzie przeszkodą w ich egzekwowaniu na podstawie istniejącego tytułu wykonawczego (vide: D.R. Kijowski (red.), E. Cisowska-Sakrajda, M. Faryna, W. Grześkiewicz, C. Kulesza, W. Łuczaj, P. Pietrasz, J. Radwanowicz-Wanczewska, P. Starzyński, R. Suwaj, Komentarz do ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, LEX 2010). Skoro zatem zobowiązany odpowiada za koszty egzekucyjne jedynie w trakcie toczącego się, ale nie zakończonego postępowania egzekucyjnego (por. wyrok NSA z dnia 20 stycznia 2009 r., sygn. akt II FSK 1027/08, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl), to umorzenie postępowania egzekucyjnego przez organy w niniejszej sprawie uniemożliwiło ich ściągnięcie od zobowiązanego, a co za tym idzie, dało organowi egzekucyjnemu podstawy do zastosowania art. 64c § 4 u.p.e.a. Mając powyższe na uwadze, prawidłowo organy obu instancji stwierdziły, że obciążenie wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego było uzasadnione i nastąpić mogło po uprzednim umorzeniu tego postępowania w oparciu o art. 59 § 2 u.p.e.a. O braku możliwości obciążenia zobowiązanego kosztami egzekucyjnymi po umorzeniu postępowania egzekucyjnego przesądza pośrednio również art. 64c § 7 u.p.e.a., z którego wynika, że postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych organ egzekucyjny może wydać z urzędu jedynie wobec wierzyciela, a tylko postanowienie w tym przedmiocie może być dla organu egzekucyjnego tytułem do dochodzenia należnych mu kosztów egzekucyjnych po zakończeniu postępowania egzekucyjnego, w toku którego koszty te powstały. Analiza stanu faktycznego i prawnego przedmiotowej sprawy doprowadziła organ odwoławczy do stwierdzenia, że organ egzekucyjny w sposób nie budzący wątpliwości wykazał, iż w postępowaniu dotychczas prowadzonym wobec Spółki z o.o. w likwidacji [...] nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Natomiast wierzyciel mimo posiadania takiej możliwości i obowiązku nie wskazał majątku zobowiązanej, do którego można byłoby prowadzić skuteczną egzekucję. Z uwagi zatem na fakt, że wierzyciel, który jest dysponentem prowadzonego postępowania nie wskazał takiego majątku, organ egzekucyjny nie mógł kontynuować postępowania egzekucyjnego, z uwagi na jego bezskuteczność i fakt, że w postępowaniu nie uzyska się kwot przewyższających ponoszone wydatki egzekucyjne. Takie stanowisko znajduje uzasadnienie w materiale dowodowym znajdującym się w aktach sprawy i zostało przedstawione w zaskarżonym postanowieniu. Z przedstawionego stanu faktycznego wynikało również i to, że koszty egzekucyjne nie mogły zostać ściągnięte od zobowiązanej, zatem na podstawie art. 64c § 4 u.p.e.a. obciążają one wierzyciela. Ponadto wierzyciel kierując do organu egzekucyjnego wniosek o wszczęcie postępowania egzekucyjnego poza możliwością uzyskania na tej drodze zwrotu należnej od dłużnika kwoty, winien liczyć się także z ewentualnym ponoszeniem kosztów z tym związanych, przy jednoczesnym braku wymiernych efektów egzekucji. Skoro bowiem egzekucja okazuje się nie w każdym przypadku skuteczna, wierzyciel jest zobligowany do ponoszenia kosztów egzekucyjnych za dokonane czynności zgodnie z art. 64c § 4 u.p.e.a. W zaskarżonym postanowieniu organ podkreślił także, że w przedmiotowej sprawie Naczelnik Urzędu Skarbowego [...], działając zgodnie z art. 64 § 6 u.p.e.a., obciążył wierzyciela jedynie opłatą manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków. Zgodnie z ww. przepisem organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Opłata wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1 zł 40 gr. Jednocześnie zgodnie z art. 64 § 10 u.p.e.a. obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Jeżeli pierwszą czynnością egzekucyjną jest zajęcie wierzytelności pieniężnej lub innego prawa majątkowego u dłużnika zajętej wierzytelności, obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje równocześnie z obowiązkiem uiszczenia opłaty za zajęcie. W przedmiotowej sprawie odpisy tytułów wykonawczych nr [...] i [...] (k. 1-15 akt adm.) wraz z zawiadomieniem o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunków bankowych w banku [...] S.A. (k. 19) i w banku [...] S.A. (k. 24) zostały skutecznie doręczone zobowiązanemu w dniu [...] czerwca 2014 r. (k. 23). Naliczenie opłaty manipulacyjnej było więc zasadne. Jednocześnie z uwagi na fakt, że próby dokonania zajęć rachunków bankowych okazały się nieskuteczne (ww. banki nie prowadzą rachunków bankowych na rzecz zobowiązanego) organ egzekucyjny nie naliczył kosztów egzekucyjnych od zajęć wierzytelności. Dodatkowo w zaskarżonym postanowieniu organ wyjaśnił również, że wskutek zażalenia wierzyciela na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] (k. 72-74) w przedmiocie umorzenia postępowania wobec majątku zobowiązanej Spółki z o.o. w likwidacji [...], Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu wydał postanowienie z dnia [...] marca 2015r. Nr [...] (k. 90-96), którym rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego utrzymał w mocy. W ocenie Sądu prawidłowo organ egzekucyjny obciążył wierzyciela przedmiotowymi kosztami egzekucyjnymi, a Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu, podzielając stanowisko, utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. Za nieuzasadniony Sąd uznał zatem zarzut naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w związku z art. 144 K.p.a. Niezasadne są również zarzuty naruszenia przepisów art. 7, art. 77 § 1 i 80 K.p.a. Organy podjęły wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia sprawy. Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.