II SA/Po 1082/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędziowie Sędzia WSA Elwira Brychcy (spr.) Sędzia WSA Barbara Drzazga Protokolant St. sekretarz sąd. Monika Pancewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 stycznia 2016 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2015r. Nr [..] w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego oddala skargę II SA/Po 1082/15 Uzasadnienie Prezydent Miasta, działając m. in. na podstawie art. 16a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (j.t. Dz. U. z 2015 r., poz. 114) oraz art. 1 pkt 4 ustawy z dnia 07 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz innych ustaw /Dz. U. z 31 grudnia 2012 r. poz. 1548/ decyzją z dnia 27 maja 2015 r. nr [...] odmówił przyznania p. J. K. specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką p. J. K. Uzasadniając orzeczenie organ I instancji wskazał, że przepis art. 16a ust. 2 ustawy, który to przepis wszedł w życie z dniem 01 stycznia 2013 r. wyklucza możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia z uwagi na fakt, iż dochód na osobę w rodzinie przekracza kwotę kryterium, które wynosi [...] zł. Od powyższej decyzji p. J. K. wniósł odwołanie, w którym poprosił o ponowne rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji przyznającej prawo do wnioskowanego świadczenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] październik 2015 r. na podstawie art. 138 §1 pkt.1 kpa utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji . W ocenie Kolegium, brak jest podstaw do przyjęcia, że decyzja została wydana z naruszeniem przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, a w konsekwencji, że zachodzą podstawy do przyznania p. J. K. specjalnego zasiłku opiekuńczego. W motywach uzasadniających organ podał, że w dniu 01 stycznia 2013 r. weszła w życie ustawa z dnia 07 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz innych ustaw (Dz. U. z 2012 r., poz. 1548), która to ustawa wprowadziła zmiany do ustawy o świadczeniach rodzinnych m. in. art. 1 pkt 4 ustawy zmieniającej wprowadził art. 16a, który określił warunki nabycia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Zgodnie z w/w artykułem: "Specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 i 1529) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji". Zgodnie z art. 3 pkt 21 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych ilekroć w ustawie jest mowa o znacznym stopniu niepełnosprawności - oznacza to niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych. Osoba wymagająca opieki, pani J. K. jest osobą niepełnosprawną ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji i wymaga opieki osoby drugiej - wypełnia zatem jedną z przesłanek koniecznych do uzyskania przez Wnioskodawcę prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Kolejną przesłanką warunkującą przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego jest spełnienie kryterium dochodowego. Zgodnie z art. 16 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty [...] zł. Na podstawie załączonych dokumentów organ ustalił , iż w przypadku rodziny Skarżącego nastąpiło przekroczenie dochodu bowiem dochód na osobę w rodzinie wynosi [...]zł zatem przekracza kryterium ustawowe o [...]zł. Dalej Kolegium wyjaśnia, że bezwzględną przesłanką warunkującą przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego, określoną w art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest rezygnacja osoby ubiegającej się o specjalny zasiłek opiekuńczy z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przez zatrudnienie lub wykonywanie innej pracy zarobkowej rozumie się wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Zdaniem tak organu I instancji jak i organu odwoławczego za osobę, która rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną należy uznać osobę, która będąc zatrudniona zrzekła się tego zatrudnienia dobrowolnie w celu sprawowania opieki. Warunkiem przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego nie jest okoliczność niepodejmowania zatrudnienia z racji sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wymaga, aby między zakończeniem zatrudnienia a koniecznością opieki istniał związek przyczynowy, polegający na tym, że bez konieczności sprawowania bezpośredniej, osobistej opieki zainteresowana strona nie zrezygnowałaby z zatrudnienia. Ustawodawca wymaga, aby rezygnacja z zatrudnienia była "w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki" nad osobą niepełnosprawną. Stosownie do przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 z późn. zm.) w związku z rozporządzeniem Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 3 stycznia 2013 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. z 2013 r., poz. 3) oraz w związku z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 10 sierpnia 2012 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2012 r., poz. 959), po rozpatrzeniu złożonego w dniu 20 kwietnia. 2015 r. wniosku p. J. K. stwierdzić należy, iż Wnioskodawca nie spełnia przesłanki z art. 16a ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych do przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Skargę do Sądu osobiście złożył J. K. domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji i przyznania zasiłku. Skarżący podał, że opiekuje się matką, która jest inwalidką niepełnosprawną i decyzja jest dla niego krzywdząca i niesprawiedliwa. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoją dotychczasową argumentacje . Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej P.p.s.a) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 134 § 1 P.p.s.a, w postępowaniu sądowo administracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił art.16 a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2013.1456 ze zm.) regulujący zasady przyznawania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Powyższy zasiłek jest świadczeniem wprowadzonym z dniem 1 stycznia 2013 r. do ustawy o świadczeniach rodzinnych przez art. 1 pkt 4 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. poz. 1548). Nowelizacja ta jest wynikiem rekonstrukcji zasad przyznawania świadczeń opiekuńczych w ramach systemu świadczeń rodzinnych. Do dotychczasowego katalogu tych świadczeń, wymienionych enumeratywnie w art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, obejmującego zasiłek pielęgnacyjny oraz świadczenie pielęgnacyjne, ustawodawca z dniem 1 stycznia 2013 r. dodał nowe świadczenie nazwane specjalnym zasiłkiem opiekuńczym uregulowane szczegółowo w art. 16 a ustawy. Zgodnie z art. 16 a ust. 1 cyt. powyżej ustawy o świadczeniach rodzinnych specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Specjalny zasiłek opiekuńczy jest uzależniony od spełnienia kryterium dochodowego i przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2 ustawy tj. kwoty [...] zł. W przedmiotowej sprawie poza sporem pozostaje fakt, że skarżący sprawuje opiekę nad swoją matką, która zgodnie z orzeczeniem z dnia 20.03.2015 r. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności. Również w ocenie Sądu organy zasadnie uznały, iż nie zostały spełnione pozostałe przesłanki warunkujące przyznanie wnioskowanego świadczenia, tj. rodzina skarżącego przekracza określone kryterium dochodowe . Odnosząc się do kwestii kryterium dochodowego przypomnieć należy, że specjalny zasiłek opiekuńczy, zgodnie z art. 16a ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2 ustawy (aktualnie jest to kwota [...] zł, ). Przepis art. 3 pkt 1 ustawy stanowi, że ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie - oznacza to, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób: przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, 30b, 30c i 30e ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2010 r. Nr 51, poz. 307 ze zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne, deklarowany w oświadczeniu dochód z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, pomniejszony o należny zryczałtowany podatek dochodowy i składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne, oraz inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych. Na gruncie ustawy dochód rodziny oznacza sumę dochodów członków rodziny (art. 3 pkt 2 ustawy), a dochód członka rodziny oznacza przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4-4b (art. 3 pkt 2a ustawy). Ponadto zauważyć należy, iż zgodnie z definicją ustawową (art. 3 pkt 16 ustawy), ilekroć w ustawie jest mowa o rodzinie - oznacza to odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dziecko, które ukończyło 25. rok życia legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy; do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko. W przedmiotowej sprawie organy prawidłowo uznały, że doszło do przekroczenia kryterium dochodowego. Skarżący niemający dochodu prowadzi wspólne gospodarstwo domowe ze swoją matką ,która po odliczeniu ustawowych obciążeń ma dochód z emerytury w kwocie [...] zł. Miesięcznie. Jeśli kwotę podzielimy na dwie osoby, które tworzą rodzinę, to na osobę w rodzinie przypada kwota [...] zł. Odnośnie kryterium dochodowego wskazać należy, iż wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 16a ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest zgodny z art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 69 konstytucji. W komunikacie Trybunału Konstytucyjnego po wokandzie czytamy, iż "posłużenie się kryterium dochodu rodziny w celu sprawdzenia jej sytuacji finansowej nie jest zatem arbitralne. Służy dokonaniu oceny czy podmiot ubiegający się o wsparcie rzeczywiście potrzebuje pomocy finansowej. W szczególności wymaga by wpierw ocenić zdolności zaspokajania własnych potrzeb egzystencjonalnych przez samego niepełnosprawnego, a potem również przez jego najbliższą rodzinę, która w sposób oczywisty zobowiązana jest do troski o swoich bliskich. Dopiero obiektywny brak możliwości zaspokojenia tych potrzeb uzasadnia oczekiwanie pomocy ze strony całego społeczeństwa". Takie stanowisko zostało już zaprezentowane w orzecznictwie sądowo administracyjnym jak np. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 23.10.2014 r. sygn. IV SA/Po 971/14 i IV SA/Po 978/14. Należałoby jeszcze wyjaśnić skarżącemu, że nie ma żadnego znaczenia na interpretację obowiązujących przepisów fakt niewielkiego przekroczenia kryterium dochodowego. W sytuacji gdy skarżący po raz pierwszy wystąpił z wnioskiem o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego musi bezwzględnie spełniać wszystkie przesłanki do jego przyznania w tym ustalone aktualnie kryterium dochodowe. W tym stanie rzeczy skarga nie ma uzasadnionych podstaw i Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a skargę oddalił.