I SA/Wa 423/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) Sędziowie WSA Dariusz Chaciński WSA Magdalena Durzyńska Protokolant referent stażysta Marcin Sieradzki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 kwietnia 2017 r. sprawy ze skargi B. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego uchyla zaskarżoną decyzję Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] po rozpoznaniu odwołania B. N. od decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] umorzyło postępowanie odwoławcze. W uzasadnieniu organ przedstawił następująco stan sprawy; Prezydent m.st. Warszawy decyzją nr [...] z dnia [...] grudnia 2016r., odmówił przyznania B. N. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wnioskowanego na S. N. Odwołanie od ww. decyzji Prezydenta [...] złożył B. N. Skarżący w odwołaniu zwrócił uwagę że z uzasadnienia skarżonej decyzji nie wynika, dlaczego odmówiono mu przyznania wnioskowanego świadczenia. Ponadto w piśmie z dnia 28 grudnia 2016 r. skarżący stwierdził, że powołany przez organ I instancji art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie uzasadnia decyzji odmawiającej przyznania mu wnioskowanego świadczenia. Rozpatrując odwołanie organ podniósł, że krąg podmiotów uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego został określony w art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2016, poz. 1518). Przepis ten stanowi: "1. Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub in pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związki znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji". W dniu 11 stycznia 2017r. wpłynęło do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] pismo Prezydenta [...] z dnia [...] stycznia 2017r., w którym poinformowano, że S. N. zmarła dnia [...] grudnia 2016r. Zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a. postępowanie administracyjne podlega umorzeniu, gdy z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe. Bezprzedmiotowość postępowania dotyczy z kolei takich przypadków, gdy odpadł choćby jeden z konstytutywnych elementów sprawy administracyjnej, a zatem w szczególności brak jest podmiotu, do którego miałaby się odnosić decyzja administracyjna, albo brak jest praw lub obowiązków, które miałyby być skonkretyzowane w decyzji administracyjnej. Podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. B. N., jest synem S. N. Do akt postępowania odwoławczego dołączony został wydruk danych osobowych z ewidencji ludności, z którego wynika, że S. N. zmarła [...] grudnia 2016r. W dniu wpływu odwołania B. N. do Samorządowego Kolegium, Odwoławczego w [...] (data wpływu: 2 styczeń 2017r.) matka jego już nie żyła. Dlatego zdaniem organu nie mógł również zaktualizować się ciążący na Samorządowym Kolegium Odwoławczym w [...] obowiązek ponownego rozpoznania wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, zatem odwołanie B. N. od decyzji Prezydenta [...] nr [...] z dnia [...] grudnia 2016r., nie może zdaniem organu zostać merytorycznie rozpatrzone, skoro w trakcie postępowania odwoławczego odpadła główna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego - opieka nad drugą osobą. Mając na uwadze, okoliczność śmierci matki skarżącego po wydaniu decyzji przez organ I instancji, a przed wydaniem decyzji przez organ odwoławczy organ uznał, że postępowanie odwoławcze nie ma jednego z konstytutywnych elementów sprawy administracyjnej, tj. brakuje w nim osoby (S. N.), do której miałaby się odnosić decyzja dotycząca przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Tym samym zdaniem organu wystąpiła bezprzedmiotowość postępowania, co z kolei uzasadniało jego umorzenie na mocy art. 105 § 1 k.p.a. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] stycznia 2017 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył B. N. zarzucając jej, że jest niezgodna z przepisami prawa. Zdaniem Skarżącego Samorządowe Kolegium Odwoławcze zobowiązane było do merytorycznego rozstrzygnięcia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego za okres od miesiąca w którym wpłynął wniosek, tj. od dnia 20 września 2016 r. do daty śmierci jego mamy tj do dnia 30 grudnia 2016. Uznanie przez organ odwoławczy, że postępowanie przeprowadzone przez organ I instancji w całości stało się bezprzedmiotowe z powodu śmierci jego mamy, było zdaniem skarżącego wadliwe ze względu na naruszenie prawa materialnego, tj. art. 24 ust 2 i art. 17 ust 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Naruszenie to miało zdaniem skarżącego wpływ na wynik sprawy, gdyż prawidłowa wykładnia wskazanych przepisów nakazywała merytoryczne rozstrzygnięci wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego za okres od miesiąca, w którym wpłynął wniosek, tj. od września 2016 r. do grudnia 2016 r. włącznie, gdyż śmierć matki skarżącego nastąpiła w dniu [...] grudnia 2016 r. Zdaniem skarżącego bez względu na ocenę, czy świadczenie za ten okres mu przysługiwało, koniecznym było wyjaśnienie tej kwestii i jej merytoryczne rozstrzygnięcie. Nie czyniąc tego organ II instancji naruszył również przepisy postępowania, tj. art. 7 i 77 § 1 kpa, przez zaniechacie wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz niepodjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Skarżący podniósł, że całodobową opiekę nad mamą sprawował od dnia 6 sierpnia 2016 r. tj. od dnia wypisania jej ze szpitala przy ul. [...] w [...]. Mieszkał z mamą od dnia 6 sierpnia 2016 r. do dnia 29 grudnia 2016 r. tj. dnia w którym została przewieziona do szpitala. W tym czasie nie pracował. Wniosek o przyznanie świadczenia mógł złożyć dopiero w dniu 20 września 2016 r. ponieważ zmuszony był oczekiwać na orzeczenie o stopniu niepełnosprawności mamy, wydane w dniu 8 września 2016 roku przez Miejski Zespół d/s Orzekań o Niepełnosprawności w [...]. Organ II instancji umarzając postępowanie nie odniósł się merytorycznie do decyzji organu I instancji z dnia [...] grudnia 2016 r. na mocy której odmówiono skarżącemu przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Tym samym organ II instancji nie wziął pod uwagę wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. Sygn. akt K 38/13, który uznaje art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości, kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Sąd administracyjny orzeka na podstawie materiału sprawy zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym. Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego spoczywa na organie administracji publicznej, a sąd administracyjny nie może zastąpić organu w wypełnianiu tego obowiązku. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Dokonując tak rozumianej kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, dalej ustawa o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 139/06 poz. 992 ze zm.), świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Według natomiast art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Z przytoczonych przepisów wynika, że prawo do zasiłku pielęgnacyjnego przyznawane jest nie "na osobę" wymagającą wychowania, utrzymania lub opieki, lecz samej osobie nie podejmującej lub rezygnującej z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki. O dacie, od której przysługuje to świadczenie, decyduje natomiast data złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu konieczności sprawowania opieki, o ile spełnione zostały wszystkie warunki przyznania takiego świadczenia (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 24 czerwca 2008 r., II SA/Lu 328/08, LEX 504811). Wynika stąd, że przedmiotem postępowania o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest nie tylko przyznanie tego świadczenia na okres od daty decyzji do końca okresu zasiłkowego, ale również za okres poprzedzający tę decyzję od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. W razie śmierci osoby, której miała dotyczyć opieka osoby wnioskującej o świadczenie pielęgnacyjne, bezprzedmiotowe staje się rozstrzyganie o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego dopiero za okres od daty śmierci tej osoby. Z uwagi bowiem na takie zdarzenie prawne, opieka o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 tej ustawy, nie może już być sprawowana. Nie może więc być też mowy o spełnieniu przez kogokolwiek przesłanek warunkujących możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W tej części postępowanie o przyznanie takiego świadczenia istotnie staje się bezprzedmiotowe. Nie staje się ono jednak bezprzedmiotowe w części dotyczącej okresu rozpoczynającego się od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do daty śmierci osoby, nad którą opieka miała być sprawowana. Jeżeli bowiem w tym czasie opieka ta była już sprawowana, to przy spełnieniu wszystkich ustawowych przesłanek, konieczne będzie przyznanie wnioskowanego świadczenia. W razie przeciwnych ustaleń powinno dojść do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W żadnym razie nie może jednak dojść do umorzenia postępowania w tej części. Jego przedmiot bowiem ciągle istnieje. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że uznanie przez organ II instancji, że postepowanie przeprowadzone przez organ I instancji w całości stało się bezprzedmiotowe z powodu śmierci S. N., było wadliwe ze względu na naruszenie prawa materialnego, tj. art. 24 ust. 2 i 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy, gdyż prawidłowa wykładnia wskazanych przepisów nakazywała merytoryczne rozstrzygnięcie wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego za okres od miesiąca, w którym wpłynął wniosek, tj. 20 września 2016 r. do daty śmierci S. N., tj. do dnia [...] grudnia 2016 r. Bez względu bowiem na ocenę, czy świadczenie za ten okres wnioskodawcy przysługiwało, konieczne było wyjaśnienie tej kwestii i jej merytoryczne rozstrzygnięcie. Nie czyniąc tego organ II instancji naruszył również przepisy postępowania, tj. art. 7 i 77 § 1 kpa, przez zaniechanie wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz niepodjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Zatem postępowanie administracyjne w rozpatrywanej sprawie nie stało się bezprzedmiotowe gdyż w dalszym ciągu zachodzi konieczność rozstrzygnięcia co do istoty w sprawie wnioskowanego przez skarżącego świadczenia pielęgnacyjnego. Dlatego też zarzuty skargi Sąd uznał za zasadne. Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 145 §1 pkt 1 a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2016 r., poz 718 ze zm.) orzekł jak w sentencji.