III KS 11/25

III KS 11/25 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 16 kwietnia 2025 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Piotr Mirek (przewodniczący) SSN Zbigniew Puszkarski (sprawozdawca) SSN Małgorzata Wąsek-Wiaderek w sprawie M. B. oskarżonej o czyny z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k. i in. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 16 kwietnia 2025 r. skargi wniesionej przez obrońcę oskarżonej na wyrok Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia 5 lipca 2023 r., sygn. akt II AKa 91/21, uchylający wyrok Sądu Okręgowego w Rzeszowie z dnia 7 czerwca 2021 r., sygn. akt II K 105/19 i przekazujący sprawę do ponownego rozpoznania na podstawie art. 539e § 2 k.p.k. 1. na podstawie art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Apelacyjnemu w Rzeszowie do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym; 2. zarządza zwrot na rzecz M. B. wniesionej przez nią opłaty od skargi; III KS 11/25 2 3. wniosek obrońcy z urzędu o zasądzenie zwrotu kosztów procesu na etapie postępowania odwoławczego i wynagrodzenia za sporządzenie skargi na wyrok sądu odwoławczego - jako przedwczesny pozostawia bez rozpoznania. Zbigniew Puszkarski Piotr Mirek Małgorzata Wąsek-Wiaderek UZASADNIENIE M. B., oskarżona o popełnienie na szkodę różnych osób szeregu przestępstw zakwalifikowanych z art. 286 § 1 k.k. (w jednym wypadku w zw. z art. 294 § 1 k.k.), wyrokiem Sądu Okręgowego w Rzeszowie z dnia 7 czerwca 2021 r., sygn. akt II K 105/19, została uniewinniona od popełnienia zarzucanych jej czynów. Po rozpoznaniu wniesionej na niekorzyść oskarżonej apelacji prokuratora, Sąd Apelacyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 5 lipca 2023 r., sygn. akt II AKa 91/21, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Rzeszowie. Obrońca oskarżonej M. B., powołując się na przepisy art. 539a § 1-3 k.p.k., art. 539b § 1 k.p.k. oraz art. 539c § 1 k.p.k., złożył skargę na kasatoryjny wyrok Sądu odwoławczego. Orzeczeniu zarzucił „naruszenie przez Sąd Apelacyjny w Rzeszowie przepisów postępowania karnego, a mianowicie art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. z uwagi na rozpoznanie sprawy i wydanie wyroku przez nienależycie obsadzony skład sądu, bowiem wszyscy sędziowie wchodzący w skład sądu orzekającego w przedmiotowej sprawie - tj. SSA X. Y., SSA X.1 Y.1 oraz SSO del. do SA X.2 Y.2 - zostali powołani na swoje stanowiska w strukturze sądownictwa powszechnego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, której kształt został określony ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, co stanowi bezwzględną przyczynę odwoławczą stypizowaną w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.” Podnosząc powyższe, wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu w Rzeszowie do ponownego rozpoznania, nadto o zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz oskarżonej M. B. kosztów procesu na etapie III KS 11/25 3 postępowania odwoławczego oraz w postępowaniu skargowym, w tym z tytułu ustanowienia w sprawie obrońcy z wyboru, według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi jej autor zaznaczył m.in., powołując się na orzecznictwo Sądu Najwyższego i trybunałów międzynarodowych, że „Krajowa Rada Sądownictwa ukształtowana wspomnianą ustawą o Krajowej Radzie Sądownictwa z 2017 r. nie jest organem niezależnym od władzy wykonawczej i ustawodawczej, a tym samym nie jest organem tożsamym z organem konstytucyjnym, którego skład i sposób wyłaniania reguluje art. 187 ust. 1 Konstytucji RP”. Przytoczył (podając sygnatury spraw, bez referowania treści orzeczeń) „wyroki SN dotyczące bezpośrednio Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie”, jak też zasygnalizował, że „sam Sąd Apelacyjny w Rzeszowie Wydział II Karny zauważa potrzebę przedstawiania Sądowi Najwyższemu poszczególnych spraw w celu rozważenia zasadności przekazania ich do rozpoznania w postępowaniu odwoławczym innym sądom równorzędnym z uwagi na dobro Wymiaru sprawiedliwości”. Wskazał na postanowienie wspomnianego Sądu z dnia 5 czerwca 2024 r., sygn. akt II AKa 31/22, w którym wystąpienie w trybie art. 37 § 1 k.p.k. motywowano obecnością w składzie orzekającym m.in. sędziego X. Y.. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 539a § 3 k.p.k. jednym z powodów uwzględnienia skargi na wyrok kasatoryjny sądu odwoławczego jest stwierdzenie zaistnienia któregoś z uchybień wymienionych w art. 439 § 1 k.p.k. Należało zgodzić się z autorem przedmiotowej skargi, że w sprawie oskarżonej M. B. takie uchybienie, konkretnie określone w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. (nienależyta obsada sądu), wystąpiło. W uchwale składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20, (OSNK 2020, nr 2, poz. 7), Sąd Najwyższy stwierdził m.in., że „nienależyta obsada sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. (…) zachodzi także wtedy, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego w sądzie powszechnym albo wojskowym na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 3), jeżeli wadliwość procesu powoływania prowadzi, w konkretnych okolicznościach, do III KS 11/25 4 naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności”. Z kolei w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 2 czerwca 2022 r. I KZP 2/22, (OSNK 2022, nr 6, poz. 22), Sąd Najwyższy, pozostając na gruncie przytoczonej uchwały z dnia 23 stycznia 2020 r. i wykazując, że nie została wyeliminowana z obrotu prawnego przez wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 2020 r., U 2/20 (taki pogląd Sąd Najwyższy wyrażał też w szeregu innych orzeczeniach, np. w wyrokach: z dnia 17 maja 2023 r., V KK 17/23; z dnia 14 czerwca 2023 r., II KK 489/21; postanowieniach: z dnia 23 listopada 2022 r., I KO 79/21 i I KO 80/21; z dnia 18 stycznia 2023 r., IV KZ 59/21), stwierdził m.in., że „brak podstaw do przyjęcia a priori, że każdy sędzia sądu powszechnego, który uzyskał nominację w następstwie brania udziału w konkursie przed Krajową Radą Sądownictwa po 17 stycznia 2018 r., nie spełnia minimalnego standardu bezstronności i każdorazowo sąd z jego udziałem jest nienależycie obsadzony w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Taka sytuacja zachodzi jedynie w stosunku do sędziów Sądu Najwyższego, którzy otrzymali nominacje w takich warunkach”. Wadą skargi jest więc poprzestanie jej autora na wskazaniu, że sędziowie, którzy w instancji odwoławczej orzekali w sprawie M. B., zostali powołani na swoje stanowiska na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw. Co prawda w skardze wskazano szereg orzeczeń Sądu Najwyższego, w tym „dotyczące bezpośrednio Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie” oraz Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, jednak nie wytłumaczono dlaczego w ich świetle należy przyjąć, że w odniesieniu do sędziów X. Y., X.1 Y.1 i X.2 Y.2, że wadliwości procesu ich powołania przy udziale niekonstytucyjnej Krajowej Rady Sądownictwa towarzyszą inne jeszcze „konkretne okoliczności”, które prowadzą do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności. Jest jednak faktem, że w szeregu sprawach Sąd Najwyższy przeprowadzał tzw. test niezawisłości i bezstronności sędziów Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie X. Y. i X.1 Y.1, konsekwentnie ze skutkiem negatywnych dla wymienionych sędziów i stwierdzeniem nienależytej obsady sądu procedującego z ich udziałem (uchybienie o randze bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 III KS 11/25 5 § 1 pkt 2 k.p.k.), co skutkowało wydaniem wyroku kasatoryjnego w odniesieniu do wydanego z ich udziałem orzeczenia. Po przeprowadzeniu wspomnianego testu w stosunku do sędziego Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie X. Y. taki wyrok Sąd Najwyższy wydał w sprawach kasacyjnych o sygnaturach: III KK 39/23, III KK 389/23, III KK 52/24, III KK 470/24, III KK 422/24, III KK 468/23, III KK 29/25, III KK 81/25. Tłumacząc dlaczego zachodzą okoliczności prowadzące do zaistnienia uchybienia wymienionego art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., w szczególności akcentował, że wymieniony sędzia notował w ostatnich latach nietypowo szybki rozwój kariery zawodowej, pozostający w wyraźnym związku z zachowaniami wspierającymi przedsięwzięcia realizowane przez obóz polityczny rządzący w latach 2015-2023, werbalnie określane jako reforma i usprawnianie działania wymiaru sprawiedliwości, zaś w rzeczywistości zmierzające do naruszenia konstytucyjnej (art. 10 ust. 1 Konstytucji RP) zasady podziału i równowagi trzech władz oraz godzące w gwarantowaną przez Konstytucję RP (art. 45 ust. 1, art. 173, art. 178 ust. 1) niezależność sądów i niezawisłość sędziów. Zwracano uwagę, że sędzia X. Y.: - w 2018 r. podpisał listę poparcia dla sędziego X.3 Y.3 z Sądu Okręgowego w Tarnobrzegu, kandydującego do „zreformowanej”, a faktycznie po 2017 r. poddanej politycznej kontroli Krajowej Rady Sądownictwa, - niedługo potem ubiegał się o powołanie do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego Sądu Okręgowego w Tarnobrzegu, a więc w sądzie, w którym orzekał również sędzia X.3 Y.3, przy czym w postępowaniu nominacyjnym nie miał kontrkandydata, - postanowieniem Prezydenta RP z dnia 26 stycznia 2021 r. został powołany do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego Sądu Okręgowego w Tarnobrzegu, - jeszcze w tym samym roku podjął zakończone sukcesem starania o uzyskanie nominacji do sądu wyższego rzędu – Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie. Na podstawie uchwały KRS z dnia 28 października 2021 r. kandydatura sędziego została przedstawiona Prezydentowi RP, przy czym za okoliczność przemawiającą za takim postąpieniem uznano jego doświadczenie orzecznicze zdobyte m.in. w ramach delegacji w Sądzie Apelacyjnym w Rzeszowie. Trudno uznać to za poważny III KS 11/25 6 argument jeśli zważyć, że sędzia był delegowany przez Prezesa tego Sądu od 1 października 2021 r., - zaledwie po upływie 13 miesięcy od poprzedniej nominacji postanowieniem Prezydent RP z dnia 24 lutego 2022 r. został powołany do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie. Po przeprowadzeniu testu niezawisłości i bezstronności w stosunku do sędziego Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie X.1 Y.1 Sąd Najwyższy wydał wyrok kasatoryjny w sprawach o sygnaturach: III KK 52/24, III KK 189/24, III KK 251/24, III KK 470/24, III KK 422/24, III KK 241/24, III KK 561/24, III KK 573/24. Do okoliczności prowadzących do zaistnienia uchybienia wymienionego art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. zaliczono: - pełnienie przez wymienionego sędziego od 13 lutego 2018 r. funkcji Prezesa Sądu Rejonowego w […] i orzekanie od tej daty w Wydziale Cywilnym tego Sądu, następnie delegowanie go przez Ministra Sprawiedliwości ( z dniem 1 marca 2020 r.) do pełnienia obowiązków sędziego w sądzie usytuowanym dwa szczeble wyżej - Sądzie Apelacyjnym w Rzeszowie, gdzie orzekał w innym tematycznie pionie, Wydziale Karnym tego Sądu, - zgłoszenie przez sędziego, nominalnie sędziego Sądu Rejonowego w […], w 2020 r. swojej kandydatury na stanowisko sędziego Apelacyjnego w Rzeszowie i przebieg procesu nominacyjnego. W odniesieniu do tej kandydatury i kandydatury innej osoby zespół KRS zajął negatywne stanowisko uznając, że chociaż obaj kandydaci spełniają formalne wymagania do pełnienia urzędu na wspomnianym stanowisku, to poziom ich wiedzy prawniczej i doświadczenie orzecznicze są zbyt niskie, aby zespół rekomendował któregokolwiek z nich. Pomimo tego, Krajowa Rada Sądownictwa przedstawiła Prezydentowi RP wniosek o powołanie sędziego X.1 Y.1 na stanowisko sędziego Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie. W opozycji do stanowiska zespołu nieprzekonująco argumentowała, że „Pan X.1 Y.1 legitymuje się ponad siedemnastoletnim doświadczeniem orzeczniczym na stanowisku asesora sądowego i sędziego sądu rejonowego. Posiada także, z racji delegowania do Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie, doświadczenie w orzekaniu w sprawach skomplikowanych, wymagających dogłębnej wiedzy prawniczej”. Tym niemniej Prezydent postanowieniem z dnia 21 grudnia 2022 r. wniosek ten uwzględnił; III KS 11/25 7 - powołanie sędziego X.1 Y.1 przez Ministra Sprawiedliwości z dniem 1 lutego 2023 r. na stanowisko Prezesa Sądu Okręgowego w Rzeszowie, - podpisanie w 2022 r. przez wymienionego sędziego list poparcia grupie 8 sędziów kandydujących do „zreformowanej” Krajowej Rady Sądownictwa. W przypadku sędziego X.1 Y.1 jest widoczne nagromadzenie okoliczności, o których mowa w uzasadnieniu uchwały połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., skłaniających do uznania, że wadliwość procesu powoływania prowadzi do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie procedującego z udziałem wymienionego sędziego. Chodzi o niespotykane przed 2016 r. najpierw delegowanie, następnie powołanie sędziego do pełnienia urzędu w sądzie usytuowanym dwa szczeble wyżej w strukturze sądownictwa powszechnego i to przy negatywnym stanowisku zespołu opiniującego KRS, także obejmowanie ważnych funkcji w administracji sądowej, skorelowane ze znaczną aktywnością na polu rekomendowania osób kandydujących do Krajowej Rady Sądownictwa, organu, o którym od dawna jest wiadomo, że jego aktywność prowadzi do poważnych zakłóceń w działaniu wymiaru sprawiedliwości. Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy w składzie orzekającym w sprawie M. B. podziela stanowisko wyrażone w licznych orzeczeniach tego Sądu, że skutkuje zaistnieniem uchybienia z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. procedowanie Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z udziałem sędziego X. Y., względnie sędziego X.1 Y.1. Dodatkowo należy zaznaczyć, że w odniesieniu do sędziego delegowanego do Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie X.2 Y.2 nie zebrano informacji, które przemawiałyby za przyjęciem, iż do wspomnianego uchybienia prowadzi udział tego sędziego w składzie orzekającym. Wniosek obrońcy oskarżonej o zasądzenie na jej rzecz kosztów procesu (w istocie poniesionych kosztów pomocy prawnej) został pozostawiony bez rozpoznania jako przedwczesny. Postępowanie skargowe jest postępowaniem nadzwyczajnym, które toczy się jednak w ramach postępowania karnego zasadniczego i to w układzie, gdy nie zostało wydane orzeczenie kończące postępowanie (wyrok sądu odwoławczego został uchylony), a tylko wtedy sąd rozstrzyga o kosztach postępowania (art. 626 § 1 k.p.k.). Wniesienie skargi, o której mowa w rozdziale 55a Kodeksu postępowania karnego, niezależnie od sposobu jej rozstrzygnięcia, nie III KS 11/25 8 powoduje zakończenia postępowania karnego, co skutkuje tym, iż dopiero przy wydaniu orzeczenia kończącego postępowanie koszty poniesione przez strony, także te związane z postępowaniem skargowym, mogą zostać rozliczone (art. 626 § 1 k.p.k., zob. także wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 sierpnia 2020 r., V KS 21/20; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 stycznia 2019 r., V KS 28/18). Z tych wszystkich powodów Sąd Najwyższy orzekł jak w wyroku. Zbigniew Puszkarski Piotr Mirek Małgorzata Wąsek-Wiaderek [SOP] [r.g.]