IV CNP 24/15

Sygn. akt IV CNP 24/15 POSTANOWIENIE Dnia 13 listopada 2015 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Hubert Wrzeszcz w sprawie ze skargi powodów o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w S. z dnia 9 listopada 2012 r., w sprawie z powództwa B. K. i in., przeciwko K. G. o przywrócenie stanu poprzedniego posiadania, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 13 listopada 2015 r., 1. odrzuca skargę, 2. oddala wniosek K. G. o zwrot kosztów postępowania przed Sądem Najwyższym. UZASADNIENIE 2 Wyrokiem z dnia 9 listopad 2012 r. Sąd Okręgowy w S. zmieniał wyrok Sądu Rejonowego w B., którym uwzględniono roszczenie o naruszenie posiadania, w ten sposób, że oddalił powództwo. Od wyroku Sądu drugiej instancji powodowie wnieśli skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, ustanowiona ustawą z dnia 22 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2005 r. Nr 13, poz. 98) jest - podobnie jak skarga kasacyjna - środkiem prawnym sformalizowanym. Wysokie wymagania formalne stawiane skardze są związane nie tylko z jej specjalną, nadzwyczajną funkcją w systemie prawa, ale wynikają także z potrzeby spełnienia wysokich oczekiwań profesjonalnych. Zgodnie z art. 4245 § 1 k.p.c. skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia powinna zawierać oznaczenie orzeczenia, od którego została wniesiona, przytoczenie jej podstaw i ich uzasadnienia, wskazanie przepisu prawa, z którym zaskarżone orzeczenie jest niezgodne, uprawdopodobnienie wyrządzenia szkody, spowodowanej przez wydanie orzeczenia, którego skarga dotyczy, wykazanie, że wzruszenie zaskarżonego orzeczenia w drodze innych środków prawnych nie było i nie jest możliwe i wniosek o stwierdzenie niezgodności orzeczenia z prawem. Wymienione wymagania skargi mają charakter konstrukcyjny i powinny być spełnione kumulatywnie. To oznacza, że skarga niespełniające któregokolwiek z nich jest dotknięta tzw. brakiem istotnym, nienaprawialnym w trybie właściwym dla usuwania braków i podlega odrzuceniu bez wzywania do ich usunięcia. Każde z tych wymagań przewidzianych w art. 4245 § 1 k.p.c. - na co Sąd Najwyższy wielokrotnie zwracał uwagę - ma charakter samoistny, powinno być zatem spełnione niezależnie od innych wymagań (por. postanowienia Sąd Najwyższego: z dnia 20 lipca 2005 r., IV CNP 1/05, OSNC 2006, nr 1, poz. 17, i z dnia 18 stycznia III CNP 21/05, nie publ.). 3 Z porównania art. 4244 i art. 4245 § 1 pkt 2 i 3 k.p.c. wynika jednoznacznie, że ustawodawca oddzielił podstawy skargi, a więc także przepisy składające się na ich uzasadnienie, od przepisu prawa, z którym zaskarżone orzeczenie jest niezgodne. Postawienie przez prawodawcę jako dwu odrębnych wymagań przytoczenia podstaw i ich uzasadnienia oraz wskazania przepisu prawa, z którym zaskarżone orzeczenie jest niezgodne było - jak wyjaśniono w piśmiennictwie i orzecznictwie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 stycznia 2006 r., III CNP 23/05, OSNC 2006, nr 7-8, poz. 140) - zabiegiem w pełni świadomym i uzasadnionym. Po pierwsze, podkreśla się, że instytucja skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia została ustanowiona w celu stworzenia możliwości realizacji uprawnień wypływających z art. 4171 § 2 k.c., zagwarantowanych w art. 77 ust. 1 Konstytucji, przewidującym odpowiedzialność Skarbu Państwa za szkody wyrządzone przez niezgodne z prawem działania przy wykonywaniu władzy publicznej. Jest w tej sytuacji oczywiste, że niezgodność z prawem uzasadniająca odpowiedzialność Skarbu Państwa musi być - już na etapie wnoszenia skargi - jasno określona przez wskazanie przepisu, z którym zaskarżone orzeczenie jest niezgodne. Po drugie, same wady postępowania poprzedzającego wydanie zaskarżonego orzeczenia, zarzucane w ramach podstaw, nie zawsze powodują niezgodność orzeczenia z prawem (por. art. 4244 k.p.c.), a jeśli nawet tak się dzieje, to przepisy wskazane jako naruszone w ramach podstaw nie muszą być tożsame z przepisami (przepisem), z którym orzeczenie jest niezgodne. Z tych przyczyn, zważywszy także na względy czysto normatywne, tj. na konstrukcję art. 4245 k.p.c., skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia powinna zawierać stanowiące jej samodzielny element wskazanie przepisu prawa, z którym zaskarżone orzeczenie jest niezgodne. Odwołanie się do podstaw skargi lub jej uzasadnienia nie stanowi spełnienia wymagania przewidzianego w art. 4245 § 1 pkt 3 k.p.c. Sąd Najwyższy musi mieć jasno określone kryteria oceny zgodności (niezgodności) z prawem zaskarżonego orzeczenia, nie może więc zastępować strony w tym zakresie ani modyfikować jej stanowiska. Wymaganie przewidziane w art. 4245 § 1 pkt 3 k.p.c. stanowi - co podkreślił Trybunał Konstytucyjny (por. orzeczenia z dnia 12 lipca 2011 r., SK 49/08, OTK-A 2011, nr 6, poz. 55, i z dnia 20 października 2011 r., Ts 132/10, 4 OTK-B 2011, nr 6, poz. 442) - najistotniejsze z sześciu wymagań konstrukcyjnych, które musi spełniać skarga. Oddaje ono istotę skargi („jej jądro”) jako środka, którego celem jest wykazanie niezgodności zaskarżonego orzeczenia z prawem, a więc z konkretnym przepisem obowiązującego prawa. Zdaniem Trybunału wskazanie przepisu, z którym koliduje zaskarżone orzeczenie stanowi differentia specifica skargi i pozwala na odróżnienie jej od innych szeroko rozumianych środków zaskarżenia. Tymczasem skarżący przytoczyli podstawę skargi i jej uzasadnienie, ale nie wskazali przepisu prawa, z którym zaskarżony wyrok jest niezgodny. W tej sytuacji należało uznać, że skarga jest dotknięta nienaprawialnym istotnym brakiem w postaci niespełnienia wymagania przewidzianego w art. 4245 § 1 pkt 3 k.p.c. Do wymagań konstrukcyjnych skargi należy także wykazanie, że wzruszenie zaskarżonego orzeczenia w drodze innych środków prawnych nie było i nie jest możliwe. W literaturze i orzecznictwie przyjmuje się, że ten obciążający skarżącego obowiązek oznacza przeprowadzenie prawniczej analizy przepisów dotyczących środków prawnych, których zastosowanie jest niedopuszczalne lub które z innych przyczyn nie mogły odnieść skutku. Zgodnie z art. 4245 § 1 pkt 5 k.p.c. skarżący musi „wykazać” (a więc nie „wskazać”, „przytoczyć” czy „uwiarygodnić”), że wzruszenie zaskarżonego orzeczenia w drodze innych środków prawnych nie było i nie jest możliwe. Musi więc ujawnić i przedstawić tę okoliczność w sposób wyczerpujący i niebudzący wątpliwości oraz w drodze stosownego wywodu dowieść jej istnienia i przekonująco uzasadnić. Podkreśla się, że nie chodzi tylko o skargę kasacyjną czy skargę o wznowienie postępowania, ale także o inne środki prawne pozwalające na zmianę lub uchylenie orzeczenia, ewentualnie służące pozbawieniu lub ograniczeniu wykonalności (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 stycznia 2006 r., III CNP 23/05, OSNC 2006, nr 7-8, poz. 140). Przedstawiony przez skarżących wywód w celu wykazania, że wzruszenie zaskarżonego wyroku w drodze innych środków prawnych nie było i nie jest możliwe nie odpowiada wyżej przedstawionym wymaganiom. Skarżący ograniczyli go do stwierdzenia, że „od wyroku sądu II instancji stronom 5 nie przysługiwał żaden środek zaskarżenia, ani też skarga kasacyjna (….)”. Należało zatem uznać, że skarga nie spełnia również wymagania przewidzianego w art. 4245 § 1 pkt 5 k.p.c. Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy orzekł, jak w pkt 1 sentencji postanowienia (art. 4248 § 1 k.p.c.). Wniosek pozwanej o zasądzenie kosztów postępowania skargowego podlegał oddaleniu, albowiem odpowiedź na skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia została wniesiona po upływie dwutygodniowego terminu (art. 3987 § 1 w związku z art. 42412 k.p.c.). Zgodnie zaś z orzecznictwem nie podlega uwzględnieniu wniosek o zasądzenie koszów postępowania zainicjowanego skargą o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia zawarty w odpowiedzi na skargę, złożonej po upływie ustawowego terminu (por. orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 4 września 2002 r., I CKN 926/02, MoP 2002, nr 19, s. 868). kc