V KZP 2/89

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Ochman (sprawozdawca).Sędziowie: J. Bratoszewski, J. Gacek.Prokurator Prokuratury Generalnej: S. Kołodziej.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Sławomira B., oskarżonego z art. 182 § 1 k.k. w zw. z art. 59 § 1 k.k., po rozpoznaniu przedstawionego przez Sąd Wojewódzki w Suwałkach na podstawie art. 390 § 1 k.p.k. - postanowieniem z dnia 22 grudnia 1988 r. - zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy:"Czy określenie "pozbawienie wolności", zawarte w art. 420 pkt 1 k.p.k., obejmuje stany, gdy odbywający karę pozbawienia wolności korzysta z udzielonych na podstawie art. 53 § 3 lub 59 § 1 i 2 k.k.w. zezwoleń na opuszczenie zakładu karnego?"uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneArtykuł 420 pkt 1 k.p.k. ustala zasadę, że postępowania uproszczonego nie stosuje się w stosunku do oskarżonego pozbawionego wolności w tej lub innej sprawie. Zasada ta odnosi się również do postępowania przyśpieszonego (art. 446 k.p.k.).Ze względu na to, że zarówno postępowanie uproszczone, jak i postępowanie przyśpieszone dopuszcza możliwość pewnych uproszczeń procesowych, zabezpieczenie realnej możliwości realizacji przez oskarżonego przysługującego mu prawa do obrony wymaga, by w toku takich postępowań przebywał on na wolności. W związku z tym pojęcie "pozbawienie wolności", o którym mowa w art. 420 pkt 1 k.p.k., wymaga rozszerzenia na wypadki obejmujące stany faktyczne wymienione w art. 59 § 1 i 2 oraz w art. 55 § 3 k.k.w. Niezależnie bowiem od formalnego punktu widzenia, że skazany przebywa w tym czasie poza zakładem karnym, pod względem prawnym nadal jest osobą odbywającą karę pozbawienia wolności, gdyż zgodnie z unormowaniem zawartym w § 1 art. 59 k.k.w. czasu obejmującego zezwolenie na opuszczenie zakładu karnego nie odlicza się od okresu odbywania kary, co odnosi się tym bardziej do wypadku, o którym mowa w art. 55 § 3 k.k.w.Wprawdzie w razie zezwolenia wydanego w trybie art. 59 § 1 i 2 k.k.w., gdy skazany w tym okresie nadużył zaufania, sędzia penitencjarny może zarządzić inaczej w kwestii przebywania skazanego poza zakładem, ale nie oznacza to w znaczeniu prawnym, że skazany przestał być osobą pozbawioną wolności.Opuszczenie przez skazanego zakładu karnego na podstawie art. 59 § 1 i 2 k.k.w. może być połączone z asystą funkcjonariuszy służby więzienia, a w takim wypadku byłoby tym bardziej trudno przyjąć, że skazany w czasie zezwolenia na opuszczenie zakładu karnego nie był pozbawiony wolności.Dodać należy, że zgodnie z ustalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego przez "pozbawienie wolności" rozumie się wykonywanie kary zasadniczej i zastępczej pozbawienia wolności, kary aresztu zasadniczego i zastępczego oraz tymczasowego aresztowania, a więc nadal aktualny jest pogląd wyrażony w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 11 listopada 1970 r. - VI KZP 54/70, że: "Rozpoznanie w trybie uproszczonym sprawy wszczętej w trybie przyśpieszonym wobec sprawcy zatrzymanego przez Milicję Obywatelską (art. 447 § 1 k.p.k.) nie stanowi naruszenia art. 420 pkt 1 k.p.k." (OSNKW 1971, z. 2, poz. 21). Ujęcie bowiem sprawcy na gorącym uczynku lub bezpośrednio potem i doprowadzenie go do sądu w ciągu 48 godzin od chwili ujęcia stanowi jeden z istotnych elementów trybu przyśpieszonego, wobec czego ujęcia sprawy oraz zatrzymania go i doprowadzenia do sądu nie można traktować jako "pozbawienia wolności" w myśl art. 420 pkt 1 k.p.k.