II KK 334/08

WYROK Z DNIA 28 MAJA 2009 R. II KK 334/08 1. Postanowienia § 17 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 30 grudnia 2002 r. w sprawie kontroli ruchu drogowego (Dz. U. Nr 14, poz. 144 ze zm.), przyznające strażnikom gminnym (miejskim) inne niż przewidziane w ustawie z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2003 r. Nr 58, poz. 515 ze zm.) uprawnienia z zakresu kontroli ruchu drogowego, zostały wydane z przekroczeniem granic upoważ-nienia ustawowego. Brak normy ustawowej, na podstawie której strażnicy gminni (miejscy) byliby upoważnieni do sprawowania kontroli drogowej w za-kresie stwierdzania przekroczenia przez kierujących pojazdami dozwolonej prędkości powoduje, że nie posiadają oni także, wynikającego z art. 17 § 3 k.p.s.w., uprawnienia oskarżyciela publicznego. Uprawnienie to przysługuje bowiem strażom gminnym (miejskim) tylko wówczas, gdy w zakresie swego działania ujawniły wykroczenie i wystąpiły z wnioskiem o ukaranie. 2. Sąd nie posiada uprawnienia do generalnego zakwestionowania mo-cy wiążącej rozporządzenia wykonawczego, ale w razie stwierdzenia prze-kroczenia przez to rozporządzenie granic ustawowego upoważnienia, może odmówić jego zastosowania w konkretnej sprawie. Przewodniczący: sędzia SN J. Szewczyk (sprawozdawca). Sędziowie SN: J. Dołhy, M. Gierszon. Prokurator Prokuratury Krajowej: M. Wilkosz-Śliwa. Sąd Najwyższy w sprawie Roberta K., obwinionego z art. 92 § 1 k.w., po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 28 maja 2009 r., kasacji, wniesionej przez Rzecznika Praw Obywatelskich na korzyść obwinionego od 2 wyroku Sądu Okręgowego w W. z dnia 30 sierpnia 2006 r., utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w W. z dnia 25 kwietnia 2006 r., uchylił zaskarżony wyrok i na podstawie art. 5 § 1 pkt. 4 k.p.s.w. i art. 5 § 1 pkt. 9 k.p.s.w. umorzył postępowanie wobec Roberta K. odnośnie za-rzucanego mu wykroczenia (...). UZASADNIENIE Wyrokiem zaocznym z dnia 25 kwietnia 2006 r. Sąd Rejonowy w W., uznał Roberta K. za winnego tego, że w dniu 18 października 2004 r. o go-dzinie 10:38 na ulicy T. w W., kierując pojazdem marki Opel, przekroczył do-zwoloną prędkość określoną znakiem B-33 „ograniczenie prędkości do 70km/h” o 72 km/h, co zostało zarejestrowane za pomocą urządzenia do po-miaru prędkości RAMER 7M-V 0011/01, to jest popełnienia wykroczenia z art. 92 § 1 k.w. w zw. z § 27 ust. 1 rozporządzenia Ministrów Infrastruktury oraz Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 31 lipca 2002 r. w sprawie zna-ków i sygnałów drogowych (Dz. U. Nr 170, poz. 1393 ze zm.), i za to wykro-czenie na podstawie art. 92 § 1 k.w. w zw. z art. 24 § 1 i 3 k.w. skazał go na karę grzywny w wysokości 700 zł. Od powyższego orzeczenia apelację wniósł Robert K. Po rozpoznaniu apelacji, Sąd Okręgowy w W. wyrokiem z dnia 30 sierpnia 2006 r., apelacji tej nie uwzględnił i zaskarżony wyrok Sądu pierw-szej instancji utrzymał w mocy. Od wyroku Sądu Okręgowego w W. z dnia 30 sierpnia 2006 r., utrzymu-jącego w mocy wyrok zaoczny Sądu Rejonowego z dnia 25 kwietnia 2006 r., kasację wywiódł Rzecznik Praw Obywatelskich. Na podstawie art. 110 § 1 k.p.s.w. zaskarżył powyższy wyrok w całości na korzyść Roberta K. 3 Powołując się na treść art. 111 k.p.s.w. wyrokowi temu zarzucił rażące naruszenie prawa procesowego, a mianowicie art. 433 § 1 k.p.k. (w powiąza-niu z art. 109 § 2 k.p.s.w.) w zw. z art. 104 § 1 pkt 7 k.p.s.w., polegające na tym, że Sąd odwoławczy rozpatrując apelację obwinionego, niezależnie od granic zaskarżenia, podniesionych zarzutów i wpływu uchybienia na treść orzeczenia, nie przekroczył z urzędu granic środka odwoławczego i utrzymał w mocy orzeczenie Sądu pierwszej instancji, które zapadło z naruszeniem art. 5 § 1 pkt 9 k.p.s.w. w zw. z art. 17 § 3 k.p.s.w., poprzez błędne przyjęcie, iż zakres działania Straży Miejskiej obejmował – na podstawie przepisu § 17 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 30 grud-nia 2002 r. w sprawie kontroli ruchu drogowego (Dz. U. Nr 14, poz. 144 ze zm.) – kontrolę ruchu drogowego, polegającą na używaniu urządzeń samo-czynnie rejestrujących przekroczenie dozwolonej prędkości i w konsekwencji uznanie, iż Komendant Straży Miejskiej był uprawniony do występowania z wnioskiem o ukaranie w sprawach o wykroczenia polegające na przekrocze-niu dopuszczalnej prędkości, podczas gdy kontrola przez sąd przepisu § 17 powołanego rozporządzenia MSWiA z dnia 30 grudnia 2002 r., przeprowa-dzona zgodnie z dyspozycją art. 178 ust. 1 Konstytucji RP, powinna była do-prowadzić do odstąpienia od jego zastosowania. Autor kasacji wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu drugiej in-stancji oraz utrzymanego nim w mocy orzeczenia Sądu pierwszej instancji i umorzenie postępowania w stosunku do Roberta K., z powodu braku skargi uprawnionego oskarżyciela i ustania karalności przypisanego mu wykrocze-nia. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja jest oczywiście zasadna. Podzielić należy pogląd skarżącego, że uprawnienia straży gminnych (miejskich) do kontroli ruchu drogowego w odniesieniu do kierujących pojaz-dami przekraczającymi dozwoloną prędkość, wynikające z § 17 rozporządze- 4 nia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 30 grudnia 2002 r. w sprawie kontroli ruchu drogowego (Dz. U. Nr 14, poz. 144 ze zm.), nie miały umocowania w unormowaniach ustawowych. Zgodnie z ogólną regułą zawartą w art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o strażach gminnych (Dz. U. Nr 123, poz. 779 ze zm.), straż wykonuje zadania w zakresie ochrony porządku publicznego, wynikające z ustaw i aktów prawa miejscowego. Do zadań tych należy w szczególności czuwanie nad porządkiem i kontrola ruchu drogowego – w zakresie określo-nym w przepisach o ruchu drogowym (art. 11 pkt 2 ustawy o strażach gmin-nych). W myśl art. 129 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ru-chu drogowym (Dz. U. 2003 r. Nr 58, poz. 515 ze zm.) czuwanie nad bezpie-czeństwem i porządkiem ruchu na drogach, kierowanie ruchem i jego kontro-lowanie należą do Policji, a w szczególnych, określonych w ustawie przypad-kach, także do Żandarmerii Wojskowej i wojskowych organów porządkowych (art. 129 ust. 4 prawa o ruchu drogowym), Straży Granicznej (art. 129 ust. 4a prawa o ruchu drogowym), czy inspektorów Inspekcji Transportu Drogowego (art. 129a prawa o ruchu drogowym). Ustawa – Prawo o ruchu drogowym przyznaje strażnikom straży gmin-nej (miejskiej) uprawnienia do podjęcia decyzji o przemieszczeniu lub usunię-ciu pojazdu z drogi w sytuacji, gdy został pozostawiony w miejscu, gdzie jest to zabronione i utrudnia ruch lub w inny sposób zagraża bezpieczeństwu (art. 130a ust. 4 pkt 2 ustawy – Prawo o ruchu drogowym). Ponadto straż gminna (miejska) może w ramach przyznanych jej przez ustawodawcę uprawnień unieruchomić pojazd, przez zastosowanie urządze-nia do blokowania kół, w przypadku pozostawienia go w miejscu, gdzie jest to zabronione, lecz nieutrudniające ruchu lub niezagrażające bezpieczeństwu (art. 130a ust. 8 i 9 tejże ustawy). Ustawa – Prawo o ruchu drogowym nie 5 przyznaje natomiast straży gminnej (miejskiej) dalszych uprawnień do wyko-nywania czynności z zakresu kontroli ruchu drogowego. Podstawą do wydania przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Admini-stracji rozporządzenia z dnia 30 grudnia 2002 r. w sprawie kontroli ruchu dro-gowego, było wskazanie normodawcze, wynikające z treści art. 131 ust. 1 ustawy – Prawo o ruchu drogowym. Zgodzić się należy z autorem kasacji, że z treści tegoż upoważnienia ustawowego nie wynika żadne umocowanie do uregulowania w rozporządzeniu dalszych, nieprzewidzianych w ustawie kom-petencji do wykonywania przez strażników gminnych (miejskich), czynności z zakresu kontroli ruchu drogowego. Zgodnie z treścią powołanego art. 131 ust. 1, minister właściwy do spraw wewnętrznych w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw transportu i Ministrem Obrony Narodowej, uwzględnia-jąc potrzebę zapewnienia bezpieczeństwa i porządku w czasie wykonywania kontroli drogowej oraz sprawne wykonywanie czynności w tym zakresie, określa w drodze rozporządzenia: 1. organizację, warunki i sposób wykonywania kontroli ruchu drogowe-go, 2. warunki i tryb udzielania upoważnień do zatrzymywania pojazdów lub wykonywania niektórych czynności z zakresu ruchu drogowego przez funk-cjonariuszy innych organów oraz strażników straży gminnych (miejskich), 3. wymagany sposób zachowania się kontrolowanego uczestnika ru-chu. Analiza treści tego przepisu prowadzi do wniosku, że nie daje on żad-nych uprawnień normodawczych do przyznania w rozporządzeniu dodatko-wych uprawnień strażnikom gminnym (miejskim) do dokonywania czynności z zakresu kontroli ruchu drogowego. Przepis art. 131 ust. 1 ustawy - Prawo o ruchu drogowym pozwala bowiem ministrowi jedynie na uregulowanie w dro-dze rozporządzenia organizacji, warunków i sposobu wykonywania kontroli ruchu drogowego, zaś upoważnienie wynikające z pkt. 3 tegoż przepisu, na- 6 kłada na ministra obowiązek uregulowania w drodze rozporządzenia tylko sposobu zachowania się kontrolowanego uczestnika ruchu. Z kolei treść art. 131 ust. 1 pkt 2 tej ustawy zawiera umocowanie dla ministra do określenia w rozporządzeniu warunków i trybu udzielania upo-ważnień do zatrzymywania pojazdów lub wykonywania niektórych czynności z zakresu kontroli ruchu drogowego przez funkcjonariuszy innych organów oraz strażników straży gminnych (miejskich). Brzmienie tego przepisu nie po-zostawia wątpliwości, iż zakres kompetencji normodawczych przyznanych przez ustawodawcę nie obejmuje określenia katalogu innych niż przewidzia-ne w ustawie czynności z zakresu kontroli ruchu drogowego, które mogą wy-konywać strażnicy. Zasadny jest zatem wyrażony w kasacji wniesionej przez Rzecznika Praw Obywatelskich pogląd, że postanowienia § 17 rozporządzenia w spra-wie kontroli ruchu drogowego, przyznające strażnikom gminnym (miejskim) inne niż przewidziane w ustawie – Prawo o ruchu drogowym uprawnienia z zakresu kontroli ruchu drogowego, zostały wydane z przekroczeniem granic upoważnienia ustawowego. Pogląd ten znalazł potwierdzenie w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 marca 2007 r., U 1/07, który po rozpoznaniu wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich orzekł, że § 17 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz ust. 2 w zakresie czynności wskazanych w § 17 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 30 grudnia 2002 r. w sprawie kon-troli ruchu drogowego jest niezgodny z art. 131 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym i z art. 92 ust. 1 Konstytucji RP. Orzeczenie to zostało opublikowane w Dz. U. z dnia 28 marca 2007 r., Nr 53, poz. 359 i z tym dniem weszło w życie. Artykuł 178 ust. 1 Konstytucji RP stanowi, że „Sędziowie w sprawowa-niu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają jedynie Konstytucji oraz usta-wom”. Ze sformułowania tego, według stanowiska doktryny (por. L. Garlicki: 7 Trybunał Konstytucyjny a rola sądów w ochronie konstytucyjności prawa, PiP 1986, nr 2, s. 40; A. Józefowicz: Uprawnienia sądów w zakresie badania zgodności prawa, PiP 1990, nr 1, s. 74; K. Kręcisz, Glosa do postanowienia SN z dnia 7 czerwca 2002 r., I KZP 17/02, Prz. Sejm. 2002, nr 5, s. 134; T. Kuczyński, Glosa do wyroku SN z dnia 1 lipca 1999 r., I PKN 133/00, OSP 2001, nr 4, poz. 57) wynikają dla sądów uprawnienia do samodzielnej oceny i ustalenia zgodności podustawowych aktów normatywnych z ustawami, przy okazji rozpatrywania spraw cywilnych, karnych i innych, a w razie stwierdze-nia ich niezgodności z ustawami, odmowy ich zastosowania w konkretnej sprawie. Skoro bowiem powołany przepis Konstytucji określa prawo i obowią-zek stosowania przez sędziów ustawy, to wynika stąd i ich powinność odmo-wy zastosowania niezgodnego z ustawą podustawowego przepisu norma-tywnego. Takie stanowisko doktryny znalazło akceptację w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 9 czerwca 2005 r., V KK 41/05, OSNKW 2005, z. 9, poz. 83. Sądy nie posiadają wprawdzie uprawnienia do generalnego zakwestio-nowania mocy wiążącej rozporządzenia wykonawczego, jednakże w razie stwierdzenia wykroczenia tego rozporządzenia poza granice ustawowego upoważnienia, mogą odmówić jego zastosowania w konkretnej sprawie. Skoro zatem, jak to już podano wyżej, kompetencje straży gminnych (miejskich) do kontroli ruchu drogowego w odniesieniu do kierujących pojaz-dami przekraczających dozwoloną prędkość nie wynikały z unormowań usta-wowych, lecz z przepisów zawartych w rozporządzeniu wykonawczym do ustawy – Prawo o ruchu drogowym, obowiązkiem Sądu było rozważenie, czy przepisy te nie budzą wątpliwości z punktu widzenia art. 92 ust. 1 Konstytucji RP, a to w celu ustalenia granic kompetencji straży gminnej z punktu widze-nia jej uprawnienia do kierowania wniosków o ukaranie w sprawach omawia-nej kategorii. Powołany art. 178 ust. 1 Konstytucji dawał Sądowi możliwość przeprowadzenia samodzielnej kontroli. 8 Zgodzić się należy z poglądem skarżącego, że skoro brak jest normy ustawowej, na podstawie której strażnicy gminni (miejscy) byliby upoważnieni do sprawowania kontroli drogowej w zakresie stwierdzania przekraczania przez kierujących pojazdami dozwolonej prędkości, to nie posiadają też oni, wynikającego z treści art. 17 § 3 k.p.s.w., uprawnienia oskarżyciela publicz-nego. Stosownie bowiem do art. 17 § 3 k.p.s.w. strażom gminnym (miejskim) uprawnienia oskarżyciela publicznego przysługują tylko wówczas, gdy w za-kresie swego działania ujawniły wykroczenie i wystąpiły z wnioskiem o ukara-nie. Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 1 marca 2004 r., V KK 385/03, OSNKW 2004, z. 6, poz. 62 wskazał, że uprawnienia oskarżyciela publiczne-go przysługują z mocy samego kodeksu organom, których kategorie wyliczo-ne i określone zostały w art. 17 § 3 k.p.s.w., stanowiącym normatywną pod-stawę uprawnienia tych organów. Z chwilą spełnienia obu warunków sprecy-zowanych w art. 17 § 3 in fine k.p.s.w., każdy podmiot należący do jednej z kategorii organów określonych w art. 17 § 3 k.p.s.w. nabywa na podstawie tego przepisu uprawnienia oskarżyciela publicznego w sprawach o wykro-czenia. Skoro zatem strażnicy gminni (miejscy) nie mają upoważnienia usta-wowego do sprawowania kontroli drogowej w zakresie stwierdzania przekra-czania przez kierujących pojazdami dozwolonej prędkości, to zaskarżony ka-sacją przez Rzecznika Praw Obywatelskich wyrok Sądu Okręgowego w W. i utrzymany nim w mocy wyrok Sądu Rejonowego należało uchylić i umorzyć postępowanie co do Roberta K., wobec kumulacji ujemnych przesłanek pro-cesowych, zarówno z powodu braku skargi uprawnionego oskarżyciela (tak też rozstrzygnął w podobnej sprawie Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 20 marca 2007 r., III KK 488/06, Lex 262687), jak i z powodu ustania karalności zarzucanego wykroczenia. 9 Z przytoczonych wyżej powodów Sąd Najwyższy orzekł jak na wstępie.