II CR 18/87

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Szachułowicz. Sędziowie SN: R. Czarnecki (sprawozdawca), T. Ładykowski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Ryszarda B. właściciela Przedsiębiorstwa Zagranicznego (...) w Polsce, przeciwko Wojewódzkiemu Przedsiębiorstwu Handlu Wewnętrznego w S. o zapłatę na skutek rewizji pozwanego Przedsiębiorstwa od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Szczecinie z dnia 16 września 1986 r.:uchylił zaskarżony wyrok w części uwzględniającej powództwo oraz orzekającej o kosztach procesu i w tym zakresie przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach instancji rewizyjnej. Uzasadnienie faktyczneWedług ustaleń i wniosków Sądu Wojewódzkiego trzech agentów łączyły z pozwanym Wojewódzkim Przedsiębiorstwem Handlu Wewnętrznego umowy agencyjne, zawarte na podstawie uchwały nr 17 Rady Ministrów z dnia 18 lutego 1983 r. w sprawie ogólnych warunków umów między jednostkami gospodarki uspołecznionej a osobami fizycznymi o świadczenie usług w zakresie prowadzenia m.in. punktów sprzedaży detalicznej (M. P. Nr 7, poz. 44). Każdy z tych agentów prowadził sklep i kupił kurtki ocieplane u powoda będącego właścicielem Przedsiębiorstwa Zagranicznego. Stosownie do § 4 ogólnych warunków umów, stanowiących załącznik do wymienionej uchwały, agent prowadzi placówkę w imieniu zleceniodawcy na rachunek własny i własne ryzyko. Zastrzeżenie co do prowadzenia placówki w imieniu zleceniodawcy, w sprawie - pozwanego Przedsiębiorstwa, oznacza, że to Przedsiębiorstwo odpowiada za zobowiązania z umów kupna, które agenci zawarli z powodem. Gdy Przedsiębiorstwo jest obowiązane zapłacić powodowi cenę (ściślej - resztę ceny) za kurtki, następuje zasądzenie od Przedsiębiorstwa na rzecz powoda 2.034.710 zł.Uzasadnienie prawneRozpoznając sprawę na skutek rewizji Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Handlu Wewnętrznego Sąd Najwyższy zważył, co następuje: W myśl § 3 uchwały Rady Ministrów z dnia 18 lutego 1983 r., wydanej w ramach delegacji z art. 384 § 1 k.c., ilekroć uchwała ta wspomina o umowie agencyjnej, tylekroć rozumie się przez to umowę pomiędzy jednostką gospodarki uspołecznionej, w tym - państwową jednostką organizacyjną (zleceniodawcą) a osobą fizyczną (agentem) o świadczenie usług przez agenta w imieniu zleceniodawcy, polegających na prowadzeniu m.in. punktu sprzedaży detalicznej (sklepu) za wynagrodzeniem agenta w formie prowizji od wykonanego obrotu (pkt 1 w związku z pkt 4, 5, 3, 6).Ogólne warunki umów zawarte w załączniku do uchwały Rady Ministrów z dnia 18 lutego 1983 r. jako ustalone na podstawie art. 384 § 1 k.c. również mają rangę ustawy, przy czym § 4 tej uchwały stanowi, że tylko w sprawach nie uregulowanych w ogólnych warunkach, stosuje się przepisy kodeksu cywilnego. Tym samym, w zakresie unormowanym przez ogólne warunki, do umów agencyjnych zawartych według tych warunków nie stosuje się art. 758-764 k.c. w przedmiocie umowy agencyjnej.Zgodnie z § 5 uchwały Rady Ministrów z dnia 18 lutego 1983 r. strony mogą w umowie agencyjnej regulować wzajemne prawa i obowiązki odmiennie niż to stanowią ogólne warunki umów, chyba że z ustawy lub z treści ogólnych warunków wynika, że niektóre przepisy są bezwzględnie obowiązujące.W myśl § 4 ogólnych warunków, agent prowadzi punkt sprzedaży detalicznej (sklep) na własne ryzyko i na rachunek własny, ale w imieniu zleceniodawcy. Postanowienie w przedmiocie prowadzenia sklepu przez agenta w imieniu zleceniodawcy (w sprawie - państwowej jednostki organizacyjnej) ma na celu ujawnienie, że agent prowadzi nie własny, lecz cudzy sklep, ściślej - ujawnienie, że część mienia ogólnonarodowego oddanego w zarząd państwowej jednostce organizacyjnej (art. 128 § 2 k.c.) została w wyniku umowy przekazana agentowi.Niesprzecznie z § 5 uchwały, o której mowa, § 8 ust. 1 ogólnych warunków, przewiduje, że w umowie agencyjnej strony są władne zmodyfikować swe uprawnienia i obowiązki. Otóż w odniesieniu do odpowiedzialności zleceniodawcy za zobowiązania agenta, wynikające z zawieranych przez niego umów związanych z prowadzeniem przez niego sklepu, tzn. z umów na podstawie, których następuje zakup towarów, surowców, materiałów itp. do tego sklepu (§ 12 o.w.u.), § 8 ust. 2 pkt 9 o.w.u. przewiduje, że w umowie agencyjnej strony mogą ustalić bądź pełną odpowiedzialność agenta za zobowiązania wypływające ze wspomnianych umów, bądź jego odpowiedzialność ograniczoną do określonego zakresu. Powyższe oznacza, że jedynie w wypadku, gdy umowa agencyjna zastrzega, że zakres odpowiedzialności agenta nie jest pełny, zleceniodawca odpowiada w pozostałym zakresie za zobowiązania agenta wynikającego z umów, na podstawie których agent kupił towary do prowadzonego przez niego sklepu. Wówczas, w tymże zakresie, zleceniodawca jest biernie legitymowany w sprawie z powództwa sprzedawcy tych towarów agentowi. W sytuacji gdy wyłączone jest przyjęcie w umowie agencyjnej pełnej odpowiedzialności zleceniodawcy za zobowiązania agenta, które wypływają z zawieranych przez niego umów związanych z prowadzeniem sklepu, wyrok uwzględniający powództwo okazuje się błędny. Wyrok ten ulega uchyleniu w celu poczynienia ustaleń co do odpowiedzialności za zobowiązania tych agentów na podstawie treści zawartych przez nich umów agencyjnych.Orzeczono więc jak w sentencji (art. 368 pkt 1 i 3 k.p.c.).