I PK 109/09

Sygn. akt I PK 109/09 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 2 grudnia 2009 r. Sąd Najwyższy w składzie : SSN Małgorzata Gersdorf (przewodniczący) SSN Romualda Spyt (sprawozdawca) SSN Herbert Szurgacz Protokolant Edyta Jastrzębska w sprawie z powództwa B. S. przeciwko Zarządowi Dróg Wojewódzkich w K. o zapłatę, po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 2 grudnia 2009 r., skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. z dnia 26 lutego 2009 r., I. oddala skargę, II. zasądza od powódki B. S. na rzecz pozwanego Zarządu Dróg Wojewódzkich w K. kwotę 1350 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym. 2 UZASADNIENIE Sąd Rejonowy dla K. – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. wyrokiem z dnia 20 sierpnia 2008 r. oddalił powództwo B. S. przeciwko Zarządowi Dróg Wojewódzkich w K. o odszkodowanie z tytułu nieuzasadnionego i naruszającego przepisy prawa wypowiedzenia umowy o pracę i orzekł o kosztach postępowania. Apelacja powódki od powyższego wyroku oddalona została wyrokiem Sądu Okręgowego – Sądu Pracy w K. z dnia 26 lutego 2009 r. W pisemnych motywach rozstrzygnięcia Sąd Okręgowy podzielił ustalenia faktyczne Sądu Rejonowego, z których wynika, że powódka zatrudniona była od 31 grudnia 1999 r. w Zarządzie Dróg Wojewódzkich w K., a od 1 stycznia 2000 r. dotychczasowy zakład pracy powódki przejęty został w części przez Laboratorium Drogowe i Roboty Utrzymaniowe - gospodarstwo pomocnicze przy Zarządzie Dróg Wojewódzkich w K. i od tej daty stała się ona pracownikiem tego Laboratorium, pełniąc ostatnio funkcję jego kierownika. Laboratorium, zgodnie z art. 3 k.p., miało przymiot pracodawcy, bowiem było wyodrębnioną organizacyjnie jednostką samorządową posiadającą zdolność do zatrudniania pracowników, utworzoną przez jednostkę budżetową - Zarząd Dróg Wojewódzkich w K.. Czynności w sprawach z zakresu prawa pracy za pracodawcę samorządowego wobec powódki wykonywał, zgodnie z art. 4 pkt 5 ustawy z dnia 22 marca 1990r. o pracownikach samorządowych (jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1593 ze zm.), dyrektor Zarządu Dróg Wojewódzkich w K.. W dniu 5 maja 2008 r. rozwiązał on z powódką umowę o pracę z zachowaniem okresu wypowiedzenia skróconego do jednego miesiąca z uwagi na likwidację z dniem 31 lipca 2008 r. Laboratorium Drogowego i Robót Utrzymaniowych na podstawie uchwały Zarządu Województwa Małopolskiego. Likwidator Laboratorium zobowiązany był między innymi do rozwiązania stosunków pracy z pracownikami. W dniu 1 sierpnia 2008 r. Zarząd Dróg Wojewódzkich stał się następcą prawnym zlikwidowanego Laboratorium, przejmując jego składniki majątkowe, należności i zobowiązania. Powódka wniosła pozew w terminie wskazanym w art. 264 § 1 k.p. i skierowała go przeciwko Zarządowi Dróg Wojewódzkich w K.. Na posiedzeniu 3 wyjaśniającym w dniu 11 czerwca 2008 r. powódka reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika oświadczyła, że nie ma potrzeby wzywania jakiegokolwiek podmiotu do udziału w sprawie w trybie art. 194 § 1 k.p.c. W tym stanie faktycznym Sąd Okręgowy podzielił ocenę prawną Sądu Rejonowego, z której wynikało, że pracodawcą powódki było Laboratorium Drogowe i Roboty Utrzymaniowe – jako gospodarstwo pomocnicze Zarządu Dróg Wojewódzkich – a nie sam Zarząd Dróg Wojewódzkich. Przyjął, że powódka przekroczyła termin do wniesienia powództwa wskazany w art. 264 § 1 k.p., bowiem wniosła pozew przeciwko podmiotowi, który ówcześnie nie był pracodawcą, a strona pozwana wskazana w pozwie „stała się stroną właściwą dopiero po dacie 31.07.2008 r.” - jako następca prawny zlikwidowanego Laboratorium. Z tych przyczyn oddalenie powództwa przez Sąd Rejonowy znajdowało oparcie w przywołanym wyżej przepisie. Z uwagi na to zbędne stało się rozważanie zasadności wypowiedzenia umowy o pracę, jak też bez znaczenia pozostawały kwestie związane z ochroną powódki przed wypowiedzeniem wynikające z przepisu art. 39 k.p. oraz to czy likwidacja Laboratorium stanowiła likwidację pracodawcy w rozumieniu art. 411 k.p. W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku, opartej na obu podstawach, powódka zarzuciła naruszenie przepisów postępowania – art. 316 § 1 k.p.c. poprzez nieuwzględnienie stanu faktycznego i prawnego z dnia orzekania oraz naruszenie prawa materialnego - art. 264 § 1 k.p. poprzez przyjęcie, że pozwanie następcy prawnego zlikwidowanej jednostki organizacyjnej przed jej likwidacją i przejściem zlikwidowanego zakładu pracy na nowego pracodawcę „nie może stanowić dochowania terminu do złożenia odwołania od wypowiedzenia umowy o pracę”, art. 231 k.p. poprzez jego niezastosowanie, pomimo uznania, że doszło do przejścia zakładu pracy na nowego pracodawcę i przyjęcia, że pozwany stał się następcą prawnym pracodawcy powódki, art. 39 k.p. w związku z art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 854 ze zm.) poprzez ich niezastosowanie. Z tego względu skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i zmianę wyroku Sądu pierwszej instancji poprzez uwzględnienie powództwa, ewentualnie o 4 uchylenie tego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że w dniu orzekania przez Sąd pierwszej instancji (20 sierpnia 2008 r.) Pozwany Zarząd Dróg Wojewódzkich w K. był już legitymowany biernie w niniejszej sprawie, zatem z uwagi na treść art. 316 § 1 k.p.c. okoliczność ta nie mogła być pominięta przez Sąd. Skarżąca podkreśliła, że jej pełnomocnik na posiedzeniu wyjaśniającym w dniu 11 czerwca 2008 r. nie mógł wnosić o dopozwanie Laboratorium Drogowego i Robót Utrzymaniowych, ponieważ termin do wniesienia odwołania od wypowiedzenia umowy o pracę upłynął w dniu 12 maja 2008 r. Ponadto powódka, wnosząc pozew, z jednej strony miała świadomość, że pozwany z dniem 1 sierpnia 2008 r. stanie się następcą prawnym jej pracodawcy, z drugiej zaś strony niemożliwym było, aby sprawa przed sądem zakończona została przed tą datą. Jako oczywiste zatem jawiło się to, że pozwany uzyska legitymację bierną w toku procesu i przy wymaganiach art. 316 § 1 k.p.c. powództwo będzie zasługiwało na uwzględnienie. Zdaniem skarżącej, dopiero merytoryczne rozstrzygnięcie sporu prawomocnym wyrokiem miało ustalić jej status wobec pozwanego, skoro wniosła odwołanie od wypowiedzenia umowy o pracę. Powódka wywiodła, że termin odwołania został zachowany, pomimo że pozew został skierowany przeciwko przyszłemu a nie aktualnemu pracodawcy. Bez znaczenia dla niniejszej sprawy jest ustanie stosunku pracy (30 czerwca 2008 r.) przed datą przejęcia gospodarstwa pomocniczego przez pozwanego, gdyż zgodnie z tezą wyroku Sądu Najwyższego z dnia 30 czerwca 2006 r., II PK 38/05 (OSNP 2006 nr 3 – 4, poz. 44) przekształcenie podmiotowe stosunku pracy w związku z przejściem zakładu pracy lub jego części na nowego pracodawcę (art. 231 k.p.) nie likwiduje skutku rozwiązującego wypowiedzenia umowy o pracę dokonanego przed tym przejściem przez dotychczasowego pracodawcę. W tym celu niezbędne jest złożenie przez pracownika odwołania od wypowiedzenia do sądu pracy, a powódka takie odwołanie złożyła i dopiero jego merytoryczne rozstrzygnięcie pozwoliłoby na ustalenie jej statusu wobec pozwanego. Ponadto, zdaniem skarżącej, Sądy obu instancji uznały, że pozew został wniesiony przedwcześnie i w związku z tym powstaje pytanie, czy ta przedwczesność może działać na niekorzyść pracownika. Odwołując się do treści 5 uzasadnienia wyroku Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2006 r., I PK 271/05 (OSNP 2007 Nr 11 – 12, poz. 157), skarżąca wskazała, że między pozwanym a zlikwidowanym pracodawcą zachodził związek na kanwie art. 231 k.p. Stwierdziła też, że ani art. 44 k.p., ani art. 45 k.p., ani też art. 264 § 1 k.p. nie posługują się pojęciem pracodawcy (w tym aktualnego pracodawcy), koncentrując się na legitymacji procesowej pracownika. W wyniku przyjętego przez siebie stanowiska Sąd Okręgowy nie zajął się kwestią zasadności dokonanego wypowiedzenia (zdaniem skarżącej, Zarząd Dróg Wojewódzkich miał obowiązek przejąć pracowników likwidowanego Laboratorium w myśl art. 231 k.p.) i obowiązywania wzmożonej ochrony stosunku pracy powódki. Pozwany w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i zasądzenie od powódki na swoją rzecz kosztów postępowania kasacyjnego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. W pierwszej kolejności ocenie podlega zarzut naruszenia art. 316 § 1 k.p.c. Zgodnie z tym przepisem, po zamknięciu rozprawy sąd wydaje wyrok, biorąc za podstawę stan rzeczy istniejący w chwili zamknięcia rozprawy; w szczególności zasądzeniu roszczenia nie stoi na przeszkodzie okoliczność, że stało się ono wymagalne w toku sprawy. Wbrew twierdzeniom skarżącej, Sąd tak pierwszej jak i drugiej instancji uwzględnił przy wyrokowaniu okoliczność, że Zarząd Dróg Wojewódzkich w K. stał się w toku procesu następcą prawnym Laboratorium Drogowego i Robót Utrzymaniowych (pracodawcy powódki), ponieważ ta okoliczność stanowiła jeden z elementów podstawy faktycznej wyroku. Z tej przyczyny powództwo oddalone zostało nie z powodu braku legitymacji procesowej biernej pozwanego, lecz ze względu na przekroczenie terminu wskazanego w art. 264 § 1 k.p. Sama natomiast kwestia upływu terminu do wniesienia odwołania od wypowiedzenia umowy o pracę w dniu 12 maja 2008 r. tak w warstwie faktycznej jak i prawnej pozostawała niezmienna od dnia wniesienia pozwu. Zmieniło się zatem wyłącznie to, że pozwany, początkowo nielegitymowany biernie w niniejszym postępowaniu, legitymację tę uzyskał od 1 sierpnia 2008 r. Sądy nie znalazły podstaw, aby z tego powodu uznać, że termin do 6 wniesienia odwołania od wypowiedzenia umowy o pracę został zachowany i stanowisko to jest trafne. Treść przepisu art. 264 § 1 k.p. nie nastręcza trudności interpretacyjnych. Odwołanie od wypowiedzenia umowy o pracę wnosi się do sądu pracy w ciągu 7 dni od dnia doręczenia pisma wypowiadającego umowę o pracę. Nie może budzić wątpliwości, że określony w tym przepisie termin dotyczy określonych podmiotów określonego stosunku pracy. Chodzi tutaj o pracodawcę, który dokonał wypowiedzenia i przeciwko któremu pracownik występuje z określonym żądaniem. O tym, kto posiada legitymację bierną w tym postępowaniu nie rozstrzyga ani ten ostatni przepis, ani art. 44 k.p., ani art. 45 k.p. Kwestia ta jest unormowana ogólnie – w art. 3 k.p., oraz art. 460 § 1 k.p.c. W związku z powyższym wniesienie powództwa o przywrócenie do pracy (o odszkodowanie) przeciwko podmiotowi niebędącemu pracodawcą nie oznacza zachowania terminu określonego w art. 264 § 1 k.p. (por. wyrok Sądu Najwyższego I PK 271/05, przywołany w skardze). Teza ta jest aktualna także w sytuacji, kiedy pozwany podmiot niebędący pracodawcą w wyniku następstwa prawnego uzyska po wniesieniu powództwa bierną legitymację procesową (wstąpi w prawa pozwanego na podstawie art. 231 k.p. czy też na podstawie ogólnego następstwa prawnego). Stąd też zarzut naruszenia art. 264 § 1 k.p. jest bezpodstawny. Sąd Okręgowy nie naruszył także przepisu art. 231 k.p. Przepis ten nie ma zastosowania do niniejszego stanu faktycznego w żadnym zakresie, nawet w sytuacji, gdyby w istocie nastąpiło przejście zakładu pracy na nowego pracodawcę w trybie art. 231 k.p. Zarząd Dróg Wojewódzkich w K. nie mógł stać się z mocy tego przepisu stroną stosunku pracy – jako nowy pracodawca powódki, skoro umowa o pracę rozwiązała się jeszcze przed likwidacją Laboratorium Drogowego i Robót Utrzymaniowych i przed wstąpieniem pozwanego w prawa i obowiązki zlikwidowanego pracodawcy, tj. przed 1 sierpnia 2008 r. Powoływanie się na pogląd wyrażony w wyroku Sądu Najwyższego w sprawie II PK 38/05 nie ma żadnego znaczenia w niniejszej sprawie. W wyroku tym stwierdza się, że przekształcenie podmiotowe stosunku pracy w związku z przejściem zakładu pracy lub jego części na nowego pracodawcę (art. 231 k.p.) nie likwiduje skutku rozwiązującego wypowiedzenia umowy o pracę dokonanego przed tym przejściem przez dotychczasowego pracodawcę. W tym celu niezbędne jest złożenie przez 7 pracownika odwołania od wypowiedzenia do sądu pracy. Nie oznacza to wszakże, że samo wniesienie odwołania likwiduje skutek rozwiązujący wypowiedzenia, bo uczynić to może jedynie przywrócenie pracownika do pracy w wyniku uwzględnienia powództwa. Wprawdzie powódka odwołała się od wypowiedzenia umowy o pracę, ale wytoczone powództwo nie zmierzało do restytucji stosunku pracy, bowiem powódka żądała z tego tytułu odszkodowania a nie przywrócenia do pracy. Nawet pozytywne rozstrzygnięcie o takim roszczeniu nie spowodowałoby reaktywowania stosunku pracy, w którym pracodawcą stałby się - w trybie art. 231 k.p. (o ile w rzeczywistości nastąpiło przejście zakładu pracy na nowego pracodawcę) - Zarząd Dróg Wojewódzkich w K.. Skutek rozwiązujący wypowiedzenia umowy o pracę nie zostałby zatem zniweczony. Poza tym (a właściwie przede wszystkim) przekształcenie po stronie pracodawcy na podstawie art. 231 k.p. miałoby znaczenie przy badaniu terminu wynikającego z art. 264 § 1 k.p., gdyby odbyło się w okresie od wypowiedzenia do złożenia odwołania. W niniejszej sprawie natomiast w czasie biegu tego terminu, i dalej przez jeszcze przez pewien okres trwania postępowania pierwszoinstancyjnego, pracodawcą był nadal ten podmiot, który dokonał wypowiedzenia i wobec tego to on winien być pozwany w niniejszej sprawie. Zupełnie zatem chybione są argumenty, powołujące się na „wyprzedzenie” przez powódkę zdarzeń procesowych poprzez skierowanie pozwu od razu przeciwko przyszłemu a nie aktualnemu pracodawcy. Podobnie rzecz się ma z „przedwczesnością” roszczenia. Takiego poglądu Sąd Okręgowy nie sformułował, bo też nie miałby on oparcia ani w stanie faktycznym, ani prawnym. Pozew wniesiony został po doręczeniu oświadczenia woli pracodawcy o rozwiązaniu umowy o pracę za wypowiedzeniem, zatem nie sposób twierdzić o przedwczesności roszczenia. W związku z przedstawionym stanowiskiem nieuzasadniony jest zarzut naruszenia art. 39 k.p. w związku z art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych, gdyż oddalenie powództwa z uwagi na przekroczenie terminu do wniesienia odwołania od wypowiedzenia umowy o pracę, zwalniało Sąd od badania, czy wypowiedzenie to było zasadne i czy naruszało przepisy o wypowiadaniu umów o pracę (art. 45 § 1 k.p.). 8 Mając na uwadze powyższe Sąd Najwyższy na mocy art. 39814 k.p.c. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania rozstrzygnięto na mocy art. 98 k.p.c. w związku z § 11 ust. 1 pkt 2 w związku z § 6 pkt 5 w związku z § 12 ust. 4 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.). Przy czym Sąd Najwyższy przyjął, że w sprawie o odszkodowanie w związku z wypowiedzeniem umowy o pracę opłatę za czynności radcy prawnego z tytułu zastępstwa prawnego określa się z zastosowaniem § 11 ust. 1 pkt 2 powyższego rozporządzenia (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 24 lipca 2009 r., I PZP 3/09 (Lex nr 508944). /tp/