III PZP 34/88

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Wasilewski (sprawozdawca).Sędziowie SN: M. Sadowski, Z. Zaziemski.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej, B. Skirzyńskiego, w sprawie z powództwa Jerzego B. przeciwko Zakładom Elektronicznej Techniki Obliczeniowej (...) w P. o premię po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu postanowieniem z dnia 25 listopada 1988 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"1. Czy postanowienia uchwały rady pracowniczej, będącej organem przedsiębiorstwa państwowego, stwierdzające, że do odwołania premia dla dyrektora przedsiębiorstwa państwowego «będzie przyznawana w wysokości 2,5-krotnej wielkości naliczonej według zasad regulaminu», stanowią jedyną i obowiązującą również organ założycielski podstawę ustalania wielkości tej premii, czy też organ ten może przyjmować inne kryteria z powołaniem się na art. 38 ust. 8 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych (jedn. tekst: Dz. U. z 1987 r. Nr 35, poz. 201)?2. Czy przyznanie dyrektorowi przedsiębiorstwa państwowego dodatkowej indywidualnej nagrody z zysku przeznaczonej w myśl zasad jej podziału dla pracowników wyróżniających się w pracy musi być poprzedzone wnioskiem rady pracowniczej wymaganym regulaminem podziału nagród z zysku - w sytuacji gdy ocena merytorycznej pracy dyrektora została przyjęta jako najwyższa spośród pracowników przedsiębiorstwa?3. Czy bieg terminu wypowiedzenia umowy o pracę z art. 36 § 1 i 3 w związku z art. 70 § 2 k.p. w stosunku do dyrektora przedsiębiorstwa państwowego odwołanego uchwałą rady pracowniczej rozpoczyna się z chwilą podjęcia «niezbędnych czynności» zmierzających do wykonania tej uchwały, o których mowa w art. 38 ust. 8 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych (jedn. tekst: Dz. U. z 1987 r. Nr 35, poz. 201), czy też bieg terminu rozpoczyna się z chwilą doręczenia pracownikowi uchwały rady pracowniczej o odwołaniu dyrektora?"podjął następującą uchwałę:1. Wysokość premii dla dyrektora przedsiębiorstwa państwowego powołanego przez radę pracowniczą określa organ założycielski w porozumieniu z radą pracowniczą. Uchwała rady pracowniczej ustalająca wysokość premii dla dyrektora nie wiąże organu założycielskiego. 2. W razie odwołania dyrektora przedsiębiorstwa państwowego przez radę pracowniczą i niezgłoszenia sprzeciwu przez organ założycielski okres wypowiedzenia przewidziany w art. 36 k.p. w związku z art. 70 § 2 k.p. liczy się od chwili dojścia oświadczenia woli o odwołaniu do zainteresowanego dyrektora w taki sposób, że mógł on zapoznać się z jego treścią. 3. Odmówił udzielenia odpowiedzi na pytanie drugie. Uzasadnienie faktycznePowód wniósł o zasądzenie od pozwanego Przedsiębiorstwa wyrównania premii za IV kwartał 1985 r. i IV kwartał 1986 r., nagrody z zysku za 1986 r. oraz wynagrodzenia za pracę za wrzesień 1987 r. Sąd Rejonowy oddalił powództwo po ustaleniu, że powód pracował w pozwanym przedsiębiorstwie na stanowisku dyrektora. Powód został odwołany ze stanowiska dyrektora uchwałą rady pracowniczej z dnia 28 kwietnia 1987 r. Organ założycielski zawiadomił radę pracowniczą w dniu 28 kwietnia 1987 r., że nie wnosi sprzeciwu od tej uchwały. Pozwane przedsiębiorstwo zawiadomiło powoda pismem z dnia 14 maja 1987 r., że w związku z odwołaniem go ze stanowiska dyrektora okres wypowiedzenia rozpoczyna się od dnia 1 czerwca 1987 r. ze skutkiem rozwiązania stosunku pracy na dzień 31sierpnia 1987 r. Organ założycielski nie zawiadomił powoda o odwołaniu go ze stanowiska dyrektora. Rada pracownicza w uchwale z dnia 19 sierpnia 1986 r. przyznała powodowi premię za IV kwartał 1985 r. w kwocie 120.600 zł, jednakże organ założycielski zaproponował kwotę 31.000 zł tytułem premii. Rada pracownicza w piśmie z dnia 6 stycznia 1987 r. przychyliła się do propozycji organu założycielskiego co do przyznania powodowi za IV kwartał 1985 r. premii w kwocie 31.600 zł. Rada pracownicza w uchwale z dnia 28 stycznia 1987 r. przyznała powodowi premię za IV kwartał 1986 r. w kwocie 196.800 zł. Organ założycielski w piśmie z dnia 17 maja 1987 r. zaproponował przyznanie powodowi premii w kwocie 150.000 zł. Rada pracownicza przychyliła się do tej propozycji i w uchwale z dnia 25 czerwca 1987 r. przyznała powodowi premię w kwocie 127.000 zł po odliczeniu kwoty wypłaconej zaliczkowo. Kwoty uzgodnione z organem założycielskim zostały powodowi wypłacone. Powód w sprawie domagał się różnicy pomiędzy kwotami określonymi w pierwszych uchwałach rady pracowniczej a uzgodnionymi z organem założycielskim. Powód żądał też nagrody z zysku w kwocie 25.600 zł, ustalonej przez zespół dokonujący podziału nagród, jednakże nie zatwierdzonej przez radę pracowniczą, a ponadto wynagrodzenia za wrzesień 1987 r. Sąd Rejonowy uznał, że na podstawie art. 34 ust. 7 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych (jedn. tekst: Dz. U. z 1987 r. Nr 35, poz. 201) premię dla dyrektora przedsiębiorstwa państwowego przyznaje organ założycielski w porozumieniu z radą pracowniczą. Jeżeli zatem premie dla powoda zostały co do wysokości określone przez organ założycielski i zaaprobowane przez radę pracowniczą oraz wypłacone w uzgodnionej przez te organy wysokości, to powodowi nie przysługuje roszczenie o wypłatę różnicy wynikającej z pierwszych uchwał rady pracowniczej. Uchwały rady pracowniczej o przyznaniu powodowi premii nie stwarzały prawa podmiotowego do domagania się tej wypłaty, dopóki wysokości premii nie określił organ założycielski. Co do nagrody Sąd Rejonowy uznał, że nie ma ona charakteru roszczeniowego, jeżeli nie została pracownikowi przyznana. Sąd Rejonowy stwierdził, że po odwołaniu powoda przez radę pracowniczą organ założycielski powinien zawiadomić go o odwołaniu, o niezgłoszeniu sprzeciwu i o okresie biegu wypowiedzenia. Niespełnienie tego obowiązku, wynikającego z art. 34 ust. 7 ustawy o p.p., przez organ założycielski nie spowodowało jednak bezwzględnej nieważności odwołania. Z mocy art. 69 k.p. wyłączone zostały przepisy dotyczące orzekania o bezskuteczności odwołania dyrektora z zajmowanego stanowiska. Sąd zatem jest związany uchwałą rady pracowniczej o odwołaniu dyrektora ze stanowiska dyrektora ze skutkiem w zakresie stosunku pracy na dzień 31 sierpnia 1987 r. Nieuzasadnione było więc żądanie powoda dotyczące zapłaty wynagrodzenia za wrzesień 1987 r. Sąd Wojewódzki przestawiając Sądowi Najwyższemu ujęte w pytaniach wątpliwości wyraził następujące stanowisko: Rada pracownicza pozwanego przedsiębiorstwa dnia 11 kwietnia 1983 r. podjęła uchwałę, według której premia dla dyrektora będzie przyznawana w wysokości 2,5-krotnej wielkości naliczonej według zasad regulaminu. Rada pracownicza jako organ samorządnego i samofinansującego się przedsiębiorstwa państwowego uprawniona jest do określenia wielkości premii dla dyrektora, natomiast organ założycielski na podstawie art. 38 ust. 8 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych (jedn. tekst: Dz. U. z 1987 r. Nr 35, poz. 201) podejmuje niezbędne czynności w zakresie stosunku pracy dyrektora, przez co należy rozumieć wykonywanie uchwał rady pracowniczej. Organ założycielski nie ma natomiast uprawnień do kształtowania wysokości premii dla dyrektora przedsiębiorstwa państwowego. Powstaje zatem wątpliwość, jakie znaczenie prawne ma decyzja organu założycielskiego w stosunku do uchwały rady pracowniczej w przedmiocie ustalenia wysokości premii dla dyrektora. Sąd Wojewódzki miał też wątpliwość, czy powód nabył prawo do nagrody z zysku w sytuacji, gdy powołany zespół pracowniczy ocenił powoda jako wyróżniającego się w pracy, a wedle obowiązujących w Przedsiębiorstwie zasad była to jedyna przesłanka przyznania nagrody, chociaż decyzji o przyznaniu powodowi nagrody nie podjęto. Sąd Wojewódzki wyraził też pogląd, że uchwała rady pracowniczej o odwołaniu powoda ze stanowiska dyrektora wywołała tylko ten skutek, iż odwołany zaprzestał wykonywania funkcji dyrektora, natomiast pozostał nadal pracownikiem Przedsiębiorstwa. W celu rozwiązania stosunku pracy z powodem konieczne było podjęcie stosownych czynności przez organ założycielski, polegających na wykonaniu uchwały rady pracowniczej. Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Na podstawie art. 38 ust. 8 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych (jedn. tekst: Dz. U. z 1987 r. Nr 35, poz. 201) wynagrodzenie dyrektora przedsiębiorstwa państwowego powołanego przez radę pracowniczą określa organ założycielski w porozumieniu z tą radą. Premia jest składnikiem wynagrodzenia za pracę. Z mocy powołanego przepisu zatem organ założycielski jest uprawniony również do określenia wysokości premii dyrektora w porozumieniu z radą pracowniczą. Artykuł 24 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o samorządzie załogi przedsiębiorstwa państwowego (Dz. U. Nr 24, poz. 123) nie zalicza do kompetencji stanowiących rady pracowniczej kwestii uchwalania wysokości premii dyrektora przedsiębiorstwa. Powołana przez Sąd Wojewódzki uchwała rady pracowniczej pozwanego przedsiębiorstwa z dnia 11 kwietnia 1983 r. określająca sposób wyliczenia premii dla dyrektora nie ma zatem takiego znaczenia i nie może być traktowana jako jedyna obowiązująca organ założycielski podstawa ustalenia wysokości premii dyrektora, podobnie jak wymienione wyżej uchwały rady pracowniczej przyznające powodowi premie we wskazanych kwotach. Uchwały te należy potraktować jako stanowisko rady pracowniczej w przedmiocie premii dyrektora. Wysokość premii dyrektora z mocy powołanego przepisu określa organ założycielski, który w tej mierze musi się porozumieć z radą pracowniczą. Jak wynika z ustaleń w sprawie, rada pracownicza przychyliła się do propozycji organu założycielskiego co do wysokości premii, a zatem spełniony został warunek określony w art. 38 ust. 8 ustawy o p.p. Poprzednie uchwały rady pracowniczej nie mogą więc stanowić podstawy do żądania wypłaty premii, w kwotach w nich wymienionych. Nagroda przed jej przyznaniem pracownikowi nie ma charakteru roszczeniowego. Jak ustalono w sprawie, żaden organ nie przyznał powodowi nagrody z zysku za 1986 r. Opinia zespołu pracowniczego stwierdzająca, że powód spełnia przesłanki do przyznania mu nagrody, nie jest przyznaniem nagrody przez uprawniony organ. Udzielenie zatem odpowiedzi na drugie pytanie nie ma żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sporu o nagrodę. Dlatego Sąd Najwyższy odmówił udzielenia odpowiedzi na to pytanie. Dyrektora przedsiębiorstwa państwowego powołanego przez radę pracowniczą odwołuje rada pracownicza (art. 38 ust. 1 ustawy o p.p.). Artykuł 38 ust. 8 ustawy o p.p. nie ma zastosowania do aktu powołania i odwołania dyrektora.Sam fakt powołania lub odwołania dyrektora wywołuje skutki także w sferze stosunku pracy. Wniosek ten wynika z treści art. 68 § 1 k.p. i art. 70 § 2 k.p. Artykuł 38 ust. 2 ustawy o p.p. normuje uprawnienia organu założycielskiego w zakresie istniejącego stosunku pracy, nawiązanego z dyrektorem na skutek powołania przez właściwy organ. Przepis ten nie zobowiązuje organu założycielskiego do podejmowania czynności w sferze stosunku pracy w związku z odwołaniem dyrektora przez radę pracowniczą, skoro samo odwołanie dokonane w sposób przewidziany prawem wywołuje skutki nie tylko w zakresie pozbawienia wykonywanej funkcji dyrektora, ale również w zakresie wiążącego się z tą funkcją stosunku pracy. Na tle powołanych przepisów nie do przyjęcia jest taka konstrukcja prawna, iż akt odwołania dyrektora pozbawia go jedynie tej funkcji, natomiast w przedmiocie stosunku pracy czynności prawne podejmuje organ założycielski. Ze względu na stan faktyczny sprawy istotne jest natomiast wyjaśnienie, w jakiej dacie odwołanie dyrektora wywołuje skutki w zakresie stosunku pracy. Jest oczywiste, że następuje to w dacie, w której odwołanie stało się skuteczne. Data ustania stosunku pracy odwołanego dyrektora zależy od tego, czy odwołanie jest równoznaczne z wypowiedzeniem umowy o pracę (art. 70 § 2 k.p.), czy też z rozwiązaniem umowy bez wypowiedzenia (art. 70 § 3 k.p.a). W jakiej zaś chwili odwołanie dyrektora staje się skuteczne, nie regulują wprost ani przepisy kodeksu pracy, ani przepisy ustawy o przedsiębiorstwach państwowych. Nie ma więc uzasadnionych podstaw do stwierdzenia, że samo podjęcie uchwały o odwołaniu przez uprawnionych organ już wywołuje skutek odwołania. Konieczne zatem jest sięgnięcie z mocy art. 300 k.p. do przepisów prawa cywilnego o składaniu oświadczeń woli skierowanych do innej osoby, a więc przede wszystkim do art. 61 k.c. Akt odwołania dyrektora jest bowiem - niezależnie od jego specyfiki - oświadczeniem woli, które ma być złożone odwołanemu dyrektorowi. Należy wszakże zwrócić uwagę na to, że przepisy ustawy o przedsiębiorstwach państwowych zawierają określone unormowania, wiążące się z odwołaniem dyrektora, które są istotne przy złożeniu oświadczenia o odwołaniu, a tym samym mające wpływ na skuteczność odwołania. Zgodnie bowiem z treścią art. 38 ust. 1 ustawy o p.p. w stosunku do decyzji odwołującej dyrektora przez radę pracowniczą przysługuje organowi założycielskiemu prawo zgłoszenia sprzeciwu w terminie dwóch tygodni i odwrotnie. Poza tym z mocy art. 38 ust. 5 ustawy o p.p. wniesienie sprzeciwu zawiesza wykonanie decyzji o odwołaniu dyrektora. Analiza przytoczonych przepisów prowadzi do wniosku, że złożenie dyrektorowi oświadczenia o jego odwołaniu nie może być skutecznie dokonane przed upływem terminu do zgłoszenia sprzeciwu w stosunku do decyzji odwołującej. Przepisy nie określają, od jakiej chwili należy liczyć dwutygodniowy termin do złożenia sprzeciwu. Jedynie racjonalny wniosek, jaki wyłania się w tym stanie prawnym, sprowadza się do stwierdzenia konieczności doręczenia uchwały - bądź decyzji o odwołaniu drugiemu z wymienionych organów, w celu umożliwienia mu złożenia sprzeciwu. W związku z tym termin do złożenia sprzeciwu należy liczyć od chwili doręczenia decyzji, odwołującej dyrektora, organowi i uprawnionemu do wniesienia sprzeciwu. Gdyby więc uznać, że w terminie otwartym do wniesienia sprzeciwu możliwe jest skuteczne doręczenie dyrektorowi decyzji o odwołaniu, to bezprzedmiotowy byłby przepis art. 38 ust. 5 ustawy o p.p. W szczególności bowiem w sytuacji, gdy odwołanie dyrektora było równoznaczne z rozwiązaniem umowy o pracę bez wypowiedzenia, skutki odwołania zarówno w zakresie pełnionej funkcji, jak i istniejącego stosunku pracy nastąpiłyby przed upływem terminu do wniesienia sprzeciwu. W razie zaś złożenia sprzeciwu nieaktualne stałoby się zawieszenie wykonania decyzji o odwołaniu. Te zaś okoliczności prowadzą do wniosku, że niedopuszczalne jest doręczenie dyrektorowi decyzji o jego odwołaniu przez uprawniony organ przed upływem terminu do złożenia sprzeciwu. Wniesienie sprzeciwu - jak już wspomniano - z mocy art. 38 ust. 5 ustawy o p.p. zawiesza wykonanie decyzji o odwołaniu dyrektora do czasu rozpatrzenia sprzeciwu lub rozstrzygnięcia sprawy przez sąd. Wykonaniem decyzji o odwołaniu jest również doręczenie jej odwołania dyrektorowi. Zatem do czasu załatwienia sprzeciwu w sposób wyżej wskazany zawieszona jest również możliwość skutecznego doręczenia decyzji odwołującej dyrektora. W konsekwencji należy przyjąć, że doręczenie dyrektorowi decyzji o odwołaniu może nastąpić po upływie terminu do wniesienia sprzeciwu, a w razie złożenia sprzeciwu po jego rozpoznaniu lub rozstrzygnięciu sprawy przez sąd. Decyzję rady pracowniczej o odwołaniu doręcza dyrektorowi przedsiębiorstwo w sposób ogólnie przewidziany. Doręczenie decyzji, a ściślej złożenie jej dyrektorowi w taki sposób, że mógł powziąć wiadomość o jej treści, z zachowaniem wskazanych warunków, wywołuje - jak już zaznaczono - również skutki prawne w sferze stosunku pracy. W razie zatem odwołania dyrektora równoznacznego z rozwiązaniem umowy bez wypowiedzenia w dacie doręczenia decyzji ustaje stosunek pracy. W sytuacji gdy odwołanie jest równoznaczne z wypowiedzeniem umowy o pracę, okres wypowiedzenia należy liczyć według zasad określonych w art. 36 k.p. Przy zastosowaniu trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia (art. 36 § 1 pkt 3 k.p.) oznacza to, że skutecznie złożone dyrektorowi oświadczenie o odwołaniu z zajmowanego stanowiska powoduje, iż okres ten liczy się od następnego miesiąca i upływa z ostatnim dniem trzeciego miesiąca (art. 36 § 3 k.p.). Z tą też datą rozwiązuje się stosunek pracy.