III PZP 46/86

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Perestaj. Sędziowie SN: S. Szymańska, Z. Stypułkowska (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, J. Szewczyka, w sprawie z wniosku Rady Pracowniczej (...) Kombinatu Maszyn Rolniczych w L. z udziałem Ministra Hutnictwa i Przemysłu Maszynowego i Dyrektora (...) Kombinatu Maszyn Rolniczych w L. o zmianę decyzji po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Lublinie postanowieniem z dnia 13 czerwca 1986 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"1. Czy decyzja organu założycielskiego dotycząca ustalenia wysokości wynagrodzenia dyrektora w przedsiębiorstwie o podstawowym znaczeniu dla gospodarki narodowej stanowi decyzję podjętą wobec przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 57 ust. 1 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych (Dz. U. Nr 24, poz. 122 ze zm.)?2. W przypadku pozytywnej odpowiedzi na pytanie 1 - czy radzie pracowniczej przysługuje wobec decyzji opisanej w tym pytaniu prawo wniesienia sprzeciwu, a następnie wniosku do sądu o uchylenie tej decyzji, jeżeli organ założycielski nie miał obowiązku porozumienia się z radą pracowniczą w przedmiocie wynagrodzenia?"podjął następującą uchwałę:Radzie pracowniczej przedsiębiorstwa państwowego o podstawowym znaczeniu dla gospodarki narodowej przysługuje na podstawie art. 57 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych (Dz. U. Nr 24, poz. 122 ze zm.) prawo wystąpienia o uchylenie decyzji organu założycielskiego ustalającej wynagrodzenie dyrektora tego przedsiębiorstwa.Do kognicji sądu w takiej sprawie należy badanie, czy decyzja ta jest zgodna z przepisami normującymi wynagrodzenie, nie należy natomiast ocena wysokości wynagrodzenia ustalonego w granicach zakreślonych tymi przepisami.Odmówił podjęcia uchwały w związku z zagadnieniem w pkt 2.Uzasadnienie faktyczneRada Pracownicza Kombinatu Maszyn Rolniczych (...) w L. wniosła o uchylenie decyzji Ministra Hutnictwa i Przemysłu Maszynowego w sprawie wynagrodzenia dyrektora tego Kombinatu jako naruszającej postanowienia zakładowego systemu wynagrodzeń w zakresie przyznanego dyrektorowi dodatku funkcyjnego oraz premii.Sąd Rejonowy odrzucił wniosek i następująco uzasadnił swoje rozstrzygnięcie.Kombinat został zaliczony na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 lutego 1983 r. (Dz. U. Nr 9, poz. 47) do kategorii przedsiębiorstw o podstawowym znaczeniu dla gospodarki narodowej, o którym mowa w art. 34 ust. 2 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych (Dz. U. Nr 24, poz. 122). Dyrektora takiego przedsiębiorstwa powołuje i odwołuje organ założycielski.Przepis art. 34 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych, liczący 6 ustępów, został uzupełniony ustawą z dnia 21 lipca 1983 r. o szczególnej regulacji prawnej w okresie przezwyciężania kryzysu społeczno-ekonomicznego oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 39, poz. 176) przez dodanie ust. 7. Stanowi on, że organ założycielski przedsiębiorstwa państwowego podejmuje niezbędne czynności w zakresie stosunku pracy dyrektora przedsiębiorstwa państwowego, a w szczególności określa jego wynagrodzenie oraz podejmuje inne rozstrzygnięcia związane ze stosunkiem pracy. Podejmowanie tych czynności w stosunku do dyrektora przedsiębiorstwa powołanego przez radę pracowniczą jest dokonywane przez organ założycielski w porozumieniu z tą radą.Sąd Rejonowy podkreśla, że przepis ten nie zawiera uregulowania w przedmiocie rozstrzygania sporów na tym tle powstałych, jak to ma miejsce co do sporów powstałych w związku z decyzją o powołaniu i odwołaniu dyrektora (art. 34 ust. 1 i ust. 4).Powołany zaś przez Radę Pracowniczą przepis art. 57 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych uprawnia - zdaniem Sądu Rejonowego - do wniesienia sprzeciwu i wystąpienia do sądu tylko w sprawie decyzji "podjętej wobec przedsiębiorstwa przez organ sprawujący nad nim nadzór". Natomiast decyzje podejmowane na podstawie art. 34 ust. 7 tej ustawy nie mieszczą się w pojęciu nadzoru, lecz wynikają z funkcji "założycielskich".Mając powyższe na uwadze Sąd Rejonowy uznał, że w sprawie występuje niedopuszczalność drogi sądowej, toteż z mocy art. 199 § 1 pkt 1 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c. należy odrzucić wniosek.Sąd Wojewódzki rozpoznając rewizję Rady Pracowniczej powziął wątpliwości wyrażone w treści pytania prawnego.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Nadzór nad przedsiębiorstwem państwowym, sprawowany przez organ założycielski, występuje w dwojakiej postaci.Pierwsza postać, o której mowa w art. 52 ust. 1 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych, polega na tym, że organ założycielski dokonuje kontroli i oceny działalności przedsiębiorstwa oraz pracy dyrektora. W ramach takiej formy nadzoru, organ założycielski nie wkracza władczo w sprawy przedsiębiorstwa, ale uprawniony jest do podejmowania czynności niezbędnych dla dokonania kontroli i oceny.Inną postacią nadzoru organu założycielskiego jest władcze wkraczanie w sprawy przedsiębiorstwa, uregulowane w art. 52 ust. 2 powołanej ustawy. Stanowi on, że organ założycielski ma prawo władczego wkraczania w sprawy przedsiębiorstwa tylko w wypadkach przewidzianych przepisami ustawowymi. Ta forma nadzoru wyraża się w postaci decyzji organu założycielskiego, w stosunku do których organom przedsiębiorstwa państwowego przysługuje, na podstawie art. 57 ustawy, prawo wniesienia sprzeciwu do organu założycielskiego, a w razie jego nieuwzględnienia prawo wniesienia sprawy do sądu.W świetle powyższego nie można podzielić poglądu Sądu Rejonowego, według którego przytoczone wyżej uprawnienia organów przedsiębiorstwa państwowego uzależnione są od tego, czy decyzja organu założycielskiego władczo wkraczająca w sprawy przedsiębiorstwa podjęta została w ramach jego funkcji założycielskich czy też funkcji nadzorczych. Rozumowanie takie jest bowiem rezultatem nierozróżnienia pojęć dotyczących podmiotowego określenia organu założycielskiego oraz przedmiotu jego działania.Uzasadniony jest natomiast pogląd wyrażony w rewizji Rady Pracowniczej, że prawo władczego wkraczania organu założycielskiego w sprawach przedsiębiorstwa państwowego wynika ze sprawowanego przez ten organ nadzoru nad tym przedsiębiorstwem. Przemawia za tym także usytuowanie przepisu art. 52 ust. 2, regulującego tę materię, w rozdziale 12 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych pod tytułem "Nadzór nad przedsiębiorstwem państwowym".Trafnie też podnosi skarżący, że z mocy powołanego art. 52 ust. 2 uprawnienia organu założycielskiego do władczego wkraczania w sprawy przedsiębiorstwa państwowego ustanowione zostały nie tylko w wymienionym rozdziale 12, ale i w innych rozdziałach ustawy o przedsiębiorstwach państwowych (np. w rozdziale 6), czy też w innych ustawach (np. w art. 96 ust. 4 ustawy o wynalazczości, jedn. tekst: Dz. U. z 1984 r. Nr 33, poz. 177). W stosunku zaś do decyzji organu założycielskiego, podjętych na podstawie tych przepisów, organom przedsiębiorstwa przysługuje stosownie do art. 57 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych, prawo wystąpienia o ich uchylenie, chyba że przepis szczególny zawiera odmienny tryb rozstrzygania sporów między organami przedsiębiorstwa a organem sprawującym nad nimi nadzór.Przykładem takiego uregulowania jest, przytoczony przez Sąd Rejonowy, przepis art. 34 ust. 1 i ust. 4 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych. Przepis ten ustanawia szczególny tryb rozstrzygania sporów powstałych w związku z powołaniem lub odwołaniem dyrektora przedsiębiorstwa państwowego. Decyzje bowiem w tym przedmiocie podejmuje nie tylko organ założycielski, lecz także rada pracownicza. Wbrew więc odmiennemu stanowisku Sądu Rejonowego, przepis ten nie może stanowić wskazówki interpretacyjnej co do wyłączenia trybu przewidzianego w art. 57 ustawy w stosunku do decyzji organu założycielskiego, podjętej w przedmiocie uregulowanym w art. 34 ust. 7 ustawy.Decyzja organu założycielskiego władczo wkraczająca w sprawy przedsiębiorstwa państwowego charakteryzuje się zwłaszcza tym, że powoduje bądź zmiany w zakresie organizacyjno-prawnym przedsiębiorstwa, bądź też nakłada na nie określone obowiązki czy obciążenia natury finansowej.Decyzja organu założycielskiego ustalająca, na podstawie powołanego art. 34 ust. 7 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych, wynagrodzenie dyrektora władczo wkracza w sprawy przedsiębiorstwa w takim zakresie, w jakim dotyczy jego zobowiązań w stosunku do dyrektora. Zawarte bowiem w tym przepisie uprawnienia organu założycielskiego nie zmieniają charakteru stosunku prawnego łączącego dyrektora, jako pracownika, z przedsiębiorstwem, jako jego zakładem pracy. Z tego też tytułu, na przedsiębiorstwie ciążą obowiązki wynikające ze stosunku pracy, w tym obowiązek świadczenia na rzecz dyrektora wynagrodzenia za pracę. Nadane zaś, z mocy tego przepisu, organowi założycielskiemu uprawnienia nie mogą być rozumiane w ten sposób, że decyzja tego organu - stwarzająca określone obciążenia finansowe dla przedsiębiorstwa - wyłączona jest spod kontroli jej zgodności z prawem, na co trafnie wskazuje uzasadnienie pytania prawnego. W tej zaś materii bez znaczenia jest okoliczność, czy dyrektora przedsiębiorstwa państwowego powołuje - jak w rozpoznawanej sprawie - organ założycielski, czy też rada pracownicza. Prowadzi to do wniosku, że radzie pracowniczej przedsiębiorstwa państwowego o podstawowym znaczeniu dla gospodarki narodowej przysługuje na podstawie art. 57 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych prawo wystąpienia o uchylenie decyzji organu założycielskiego ustalającej wynagrodzenie dyrektora tego przedsiębiorstwa.Uprawnienia organu założycielskiego co do określenia wynagrodzenia dyrektora przedsiębiorstwa państwowego należy rozumieć w ten sposób, że w ramach obowiązujących w tym przedmiocie przepisów dokonuje on oceny wysokości tego wynagrodzenia. Oznacza to, że do kognicji sądu w takiej sprawie należy badanie, czy decyzja ta jest zgodna z przepisami normującymi wynagrodzenia, nie należy natomiast ocena wysokości wynagrodzenia ustalonego w granicach zakreślonych tymi przepisami.Sytuacje zaś takie występują zwłaszcza wtedy, gdy przepisy o wynagrodzeniach przewidują wysokość poszczególnych jego składników w systemie określającym ich dolną i górną granicę (tzw. system widełkowy).Jeżeli chodzi o zagadnienie zawarte w pkt 2, to należało, na podstawie art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 20 września 1984 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 15, poz. 241), odmówić podjęcia uchwały, gdyż wątpliwości w nim przytoczone mieszczą się w treści zagadnienia ujętego w pkt 1.Z wymienionych względów Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi jak w sentencji uchwały.