IV PP 2/87

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN Z. Stypułkowska (sprawozdawca). Sędziowie SN: B. Błachowska, Z. Zaziemski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym sprawy z wniosku Rady Pracowniczej Przedsiębiorstwa Robót Instalacyjno-Montażowych Budownictwa Rolniczego i Gospodarki Żywnościowej (...) w P. G. o uchylenie decyzji Wojewody G. z dnia 5 maja 1986 r. na skutek rewizji wnioskodawcy i uczestnika postępowania Michała O. na postanowienie Sądu Rejonowego w Gdańsku z dnia 31 października 1986 r.:postanowił uchylić zaskarżone postanowienie i umorzyć postępowanie w sprawie. Uzasadnienie faktyczneWojewoda G. działając jako organ założycielski decyzją z dnia 5 maja 1986 r., podjętą na podstawie art. 56 ust. 1 ustawy z 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych (Dz. U. Nr 24, poz. 122), zawiesił Michała O. w czynnościach dyrektora Przedsiębiorstwa Robót Instalacyjno-Montażowych Budownictwa Rolniczego (...) w P.G. Powołując się zaś na art. 56 ust. 2 tej ustawy wyznaczył tymczasowego kierownika Przedsiębiorstwa. W stosunku do powyższej decyzji zarówno dyrektor, jak i rada pracownicza Przedsiębiorstwa wnieśli, w trybie przewidzianym w art. 57 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych, sprzeciw do organu założycielskiego, a następnie wobec podtrzymania decyzji o zawieszeniu dyrektora w jego czynnościach sprawa została wniesiona do Sądu Rejonowego w Gdańsku.Sąd Rejonowy w Gdańsku postanowieniem z dnia 31 października 1986 r. oddalił wniosek o uchylenie decyzji z dnia 5 maja 1986 r. o zawieszeniu dyrektora w jego czynnościach.Rewizję od tego postanowienia wnieśli rada pracownicza i dyrektor Przedsiębiorstwa podnosząc zarzuty merytoryczne co do zasadności powyższej decyzji w świetle art. 56 ust. 1 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych. Zarzucili też, że wniesienie sprzeciwu wstrzymuje, z mocy art. 57 ust. 2 tej ustawy, wykonanie decyzji organu założycielskiego o zawieszeniu dyrektora w jego czynnościach, a mimo to wyznaczony przez organ założycielski tymczasowy kierownik Przedsiębiorstwa podjął i nadal sprawuje swoje funkcje. Ponadto - jak wywodzą skarżący - okres zawieszenia dyrektora w jego czynnościach nie może przekraczać okresu sześciu miesięcy, o którym mowa w art. 56 ust. 2 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych, który to okres w rozpoznawanej sprawie już minął.Sąd Wojewódzki przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia - na podstawie art. 391 § 1 k.p.c. - następujące zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości.:I. W jaki sposób należy interpretować określenie "dalsze pełnienie przez dyrektora funkcji stanowi istotne naruszenie prawa lub zagraża podstawowym interesom gospodarki narodowej" zawarte w art. 56 ust. 1 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych (Dz. U. Nr 24, poz. 122) - stanowiącym przesłanki zawieszenia dyrektora przez organ założycielski, a w szczególności, czy w powyższym określeniu mieści się: a) brak zachowania prawidłowych relacji ekonomicznych między przyrostem produkcji a wynagrodzeniem w przedsiębiorstwie, b) brak terminowego rozliczenia należności budżetowych przez przedsiębiorstwo, c) brak wypracowania i zastosowania w praktyce właściwych form i trybu współdziałania między organami przedsiębiorstwa a zakładową organizacją związkową, d) negatywna ocena realizacji zadań społeczno-politycznych w przedsiębiorstwie wyrażona cofnięciem rekomendacji przez PZPR do dalszego zajmowania stanowiska dyrektora w przedsiębiorstwie.2. Jaki jest zakres kognicji sądu w sprawie wniesionej na drogę postępowania sądowego przez radę pracowniczą oraz dyrektora w wyniku nieuwzględnienia sprzeciwu od decyzji zawieszającej dyrektora przedsiębiorstwa w jego czynnościach, a w szczególności, czy z art. 57 ust. 2 i 3 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych wynika upoważnienie do ustalenia przez sąd, że wyznaczenie tymczasowego kierownika przedsiębiorstwa i podjęcie przez niego czynności było przedwczesne.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy przyjmując sprawę do rozpoznania zważył, co następuje:W aktualnym stanie faktycznym sprawy niezbędne jest ustosunkowanie się przede wszystkim do następujących problemów: czy wniesienie sprzeciwu w stosunku do decyzji organu założycielskiego, podjętej na podstawie art. 56 ust. 1 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych, o zawieszeniu dyrektora przedsiębiorstwa w jego czynnościach wstrzymuje wykonanie tej decyzji oraz, czy zawieszenie dyrektora w czynnościach podlega ograniczeniu czasowemu.Dla wyjaśnienia pierwszej z wymienionych kwestii należy sięgnąć do art. 56 ust. 2 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych, według którego w razie zawieszenia dyrektora przedsiębiorstwa w czynnościach organ założycielski wyznacza tymczasowego kierownika przedsiębiorstwa na okres nie przekraczający sześciu miesięcy.Z wykładni gramatycznej tego przepisu wynika, że wyznaczenie tymczasowego kierownika przedsiębiorstwa przez organ założycielski powinno być dokonane jednocześnie z podjęciem przez ten organ decyzji o zawieszeniu dyrektora w czynnościach.Takie uregulowanie przemawia za tym, że decyzja o zawieszeniu dyrektora w czynnościach jest natychmiast wykonalna, skoro ustawodawca wiąże ją z wyznaczeniem osoby zastępującej w czynnościach dyrektora, jako organu zarządzającego i reprezentującego przedsiębiorstwo na zewnątrz (art. 33 ustawy o p.p.). Funkcje zaś takiego organu w przedsiębiorstwie wykonywane są jednoosobowo.Przemawia za tym także cel i funkcja, jaką ma do spełnienia instytucja zawieszenia określonej osoby w czynnościach. Polega zaś ona na dopuszczalności, w sytuacjach prawem przewidzianych, natychmiastowego odsunięcia tej osoby od wykonywania czynności związanych z danym stanowiskiem czy zawodem. W sprzeczności z charakterem tej instytucji więc pozostaje pogląd, że wniesienie sprzeciwu w stosunku do decyzji o zawieszeniu dyrektora w czynnościach wstrzymuje wykonanie tej decyzji do czasu zakończenia sporu między organem założycielskim i organami przedsiębiorstwa, w postaci prawomocnego wyroku sądu. Pogląd taki nie da się też pogodzić z zasadami racjonalnej organizacji pracy przedsiębiorstwa, skoro wniesienie w ciągu siedmiu dni - jak to przewiduje art. 57 ust. 2 omawianej ustawy - sprzeciwu powodowałoby także wstrzymanie wykonywania powierzonych już tymczasowemu kierownikowi czynności, przywrócenie tych czynności dyrektorowi, a w wypadku niekorzystnego dla niego rozstrzygnięcia sporu - ponowne zawieszenie go w czynnościach.W rewizjach podnosi się jednak zarzut, że do decyzji organu założycielskiego o zawieszeniu dyrektora przedsiębiorstwa w czynnościach stosuje się art. 57 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych, który w ust. 2 przewiduje, że wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonanie decyzji.Wykładni tej nie można podzielić.Artykuł 56 ust. 3 wymienionej ustawy stanowi, że rada pracownicza i dyrektor przedsiębiorstwa mogą w stosunku do decyzji organu założycielskiego o zawieszeniu dyrektora w czynnościach zgłosić sprzeciw, który podlega rozpatrzeniu w trybie przewidzianym w art. 57.Z użytego w tym przepisie zwrotu "w trybie" należy wyprowadzić wniosek, że odsyła on jedynie do zawartych art. 57 uregulowań o charakterze procesowym, a mianowicie dotyczących terminu i organu, do jakiego należy zgłosić sprzeciw, terminu do wniesienia sprawy do sądu czy też terminu instrukcyjnego dla sądu do wyznaczenia rozprawy. Pogląd powyższy znajduje także uzasadnienie w wykładni systemowej ustawy o przedsiębiorstwach państwowych, a wynikającej z analizy treści art. 37. Przepis ten uprawnia radę pracowniczą - między innymi - do wystąpienia z wnioskiem do organu założycielskiego o odwołanie dyrektora powoływanego przez ten organ. W wypadku nieuwzględnienia wniosku może ona - na podstawie art. 37 ust. 4 - zgłosić sprzeciw, który podlega rozpatrzeniu w trybie art. 57. Nie może zaś budzić wątpliwości, że użyty w tym przepisie zwrot "w trybie" odsyła tylko do uregulowań procesowych, ponieważ w toku postępowania przewidzianego w powołanym art. 37 nie są podejmowane żadne tego typu decyzje, których wykonanie mogłoby podlegać ***.W świetle powyższego, stwierdzić należy, że powołany art. 57 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych reguluje dwie różne materie, a mianowicie procesową oraz dotyczącą skutków materialnoprawnych wniesienia sprzeciwu, w postaci wstrzymania wykonania decyzji organu założycielskiego. Tylko do pierwszej z nich można odnieść zwrot o trybie rozpatrzenia sprzeciwu, używany w powołanych przepisach tej ustawy.Uzasadnione są natomiast zarzuty skarżących, że zawieszenie dyrektora przedsiębiorstwa w czynnościach podlega z mocy ustawy ograniczeniu czasowemu.Z art. 56 ust. 2 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych wynika, że tymczasowy kierownik przedsiębiorstwa nie może być wyznaczony na okres dłuższy niż sześć miesięcy. Skoro zaś, jak to już wykazano, zachodzi ścisła więź między decyzją organu założycielskiego o zawieszeniu dyrektora w czynnościach i wyznaczeniem tymczasowego kierownika przedsiębiorstwa - należy przyjąć, że zawieszenie dyrektora nie może też przekraczać sześciu miesięcy. Ustanowione bowiem w tym przepisie ograniczenie czasowe dla działalności tymczasowego kierownika przedsiębiorstwa znajduje swoje uzasadnienie tylko w tym, że dyrektor przedsiębiorstwa nie wykonuje wówczas swoich czynności.Podkreślić też należy, że pogląd o nieograniczonym w czasie zawieszeniu dyrektora w czynnościach sprzeczny jest z charakterem instytucji zawieszenia w czynnościach, a ponadto mógłby w praktyce prowadzić do takich następstw, jakie wywołuje odwołanie dyrektora przez właściwy organ.W stosunku zaś do dyrektora przedsiębiorstwa powoływanego i odwoływanego przez radę pracowniczą (art. 34 ust. 1 ustawy o p.p.) - jak to ma miejsce w rozpoznawanej sprawie - stanowiłoby to nie przewidziane przepisami ustawowymi, a więc sprzeczne z art. 52 ust. 2 powołanej ustawy, wkraczania w sprawy przedsiębiorstwa.Ustawodawca bowiem nie przewidział dla organu założycielskiego analogicznych uprawnień - jak ustanowiono w art. 37 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych - dla rady pracowniczej w postaci możliwości zgłoszenia wniosku i wdania się w spór o odwołanie dyrektora powołanego przez tę radę.Prowadzi to do wniosku, że ingerencja organu założycielskiego będąca następstwem negatywnej oceny pracy dyrektora przedsiębiorstwa, powoływanego i odwoływanego przez radę pracowniczą, ograniczona została do możliwości zawieszenia go w czynnościach, i to na okres nie dłuższy niż sześć miesięcy.Ustawodawca więc uznał, że powyższy okres jest wystarczający nie tylko dla rozstrzygnięcia sprawy w trybie sporu, przewidującego krótkie terminy do wszczęcia i prowadzenia postępowania, lecz zwłaszcza do przeprowadzenia działań wyjaśniających i mediacyjnych, w celu uzgodnienia stanowisk między organem założycielskim i organami przedsiębiorstwa co do oceny pracy dyrektora przedsiębiorstwa i podjęcie w tym zakresie stosownych decyzji. Dalsze zaś przedłużenie okresu zawieszenia dyrektora w czynnościach stwarzałoby stan niepewności co do prawidłowego i efektywnego funkcjonowania przedsiębiorstwa, godząc tym także w interesy załogi reprezentowanej przez organ przedsiębiorstwa, jakim jest rada pracownicza.Zauważyć też należy, że instytucja zawieszenia w czynnościach znana jest ustawom dotyczącym niektórych zawodów. Z uregulowań zawartych w tych ustawach wynika, że traktowana jest ona jako środek natychmiastowej ingerencji kompetentnego organu, polegający na odsunięciu określonej osoby od wykonywania czynności zawodowych i jako środek o ograniczonym w czasie działaniu (np. art. 83 i nast. ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela, Dz. U. Nr 3, poz. 19, czy też art. 82 i 83 ust. 1 pkt 2 i ust. 3 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze, Dz. U. Nr 16, poz. 124).Przytoczone rozważania prowadzą do następujących wniosków.Wniesienie przez radę pracowniczą i dyrektora przedsiębiorstwa, w trybie art. 57 ust. 2 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych (Dz. U. Nr 24, poz. 122 ze zm.), sprzeciwu w stosunku do decyzji organu założycielskiego o zawieszeniu dyrektora przedsiębiorstwa w jego czynnościach nie wstrzymuje wykonania tej decyzji.Okres zawieszenia dyrektora przedsiębiorstwa w czynnościach nie może przekraczać sześciu miesięcy, o których mowa w art. 56 ust. 2 tej ustawy, po upływie zaś tego okresu dyrektor podejmuje swoje czynności, jeżeli wcześniej nie został przez właściwy organ odwołany.W rozpoznawanej sprawie decyzja Wojewody G. o zawieszeniu dyrektora Przedsiębiorstwa (...) została podjęta w dniu 6 maja 1986 r. Oznacza to, że z dniem 6 listopada tego roku, z mocy prawa, zakończył się okres zawieszenia i dyrektor powinien podjąć swoje czynności. Wyrok Sądu Rejonowego zapadł przed tą datą, lecz w chwili orzekania przez Sąd Najwyższy okres ten już upłynął (art. 316 § 1 w związku z art. 13 § 2 k.p.c.).W tym stanie faktycznym wydanie orzeczenia merytorycznego stało się zbędne, w rozumieniu art. 355 § 1 w związku z art. 13 § 2 k.p.c., skoro żądanie skarżących zmierza w swej istocie do przywrócenia dyrektorowi Przedsiębiorstwa prawa dalszego wykonywania jego czynności, a co nastąpiło już wcześniej na podstawie omówionych przepisów ustawy o przedsiębiorstwach państwowych.Z tych względów orzeczono jak w sentencji postanowienia.