IV PR 6/85

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN Z. Stypułkowska (autor uzasadnienia). Sędziowie SN: E. Jachczyk (sprawozdawca), M. Rafacz-Krzyżanowska.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Rady Robotniczej Huty (...) w W. przeciwko Ministrowi Hutnictwa i Przemysłu Maszynowego o uchylenie polecenia służbowego nr 2 Ministra Hutnictwa i Przemysłu Maszynowego z dnia 25 stycznia 1985 r. na skutek rewizji strony powodowej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Warszawie z dnia 29 maja 1985 r.uchylił zaskarżony wyrok i odrzucił pozew.Uzasadnienie faktycznePowodowa Rada Robotnicza Huty (...) w W. w pozwie przeciwko Ministrowi Hutnictwa i Przemysłu Maszynowego wniosła o uchylenie wydanego przez niego polecenia służbowego nr 2 z dnia 25 stycznia 1985 r. w sprawie przeprowadzenia przeglądu kadrowego w 1985 r. w przedsiębiorstwach i jednostkach organizacyjnych resortu hutnictwa i przemysłu maszynowego. Twierdziła, że przedmiotowe polecenie służbowe wydane zostało bez upoważnienia ustawowego i tym samym jest ono sprzeczne z art. 52 ust. 2 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych (Dz.U. Nr 24, poz. 122 ze zm.). Podniosła także, iż polecenie służbowe nr 2 stworzyło nieprzewidziane prawem obowiązki dla organów samorządu, gdyż wskazało, iż w skład komisji przeglądu kadrowego wchodzą m.in. przedstawiciele samorządu załogi.Pozwany Minister wniósł o oddalenie powództwa i zarzucił, że polecenie służbowe nr 2 wydał na podstawie art. 52 ust. 1 powołanej ustawy, który zobowiązuje go, jako organ założycielski, do dokonywania kontroli i oceny działalności przedsiębiorstwa oraz pracy jego dyrektora. Polecenie to nie stwarzało obowiązków dla organów samorządu załogi. Z uwagi na wyłącznie ocenny (kontrolny) charakter ustaleń komisji, brak przedstawiciela organu samorządu nie powoduje wadliwości jej działania. Zagwarantowanie, w poleceniu służbowym, udziału przedstawiciela organów samorządu załogi w komisjach zakładowych jest natomiast wyrazem realizacji przez resort postanowień ustawowych o uczestnictwie załogi w zarządzaniu przedsiębiorstwem oraz poszanowania uprawnień tych organów.Przystąpienie do sprawy zgłosił także Prokurator Wojewódzki w Warszawie, który przyłączył się do wywodów Ministra i wniósł o oddalenie powództwa Rady Robotniczej.Do sprawy po stronie pozwanego Ministra przystąpił w charakterze interwenienta ubocznego dyrektor Huty (...), który także wniósł o oddalenie powództwa.Sąd Wojewódzki oddalił powództwo i następująco uzasadnił swoje rozstrzygnięcie.Pozwany Minister wydał w dniu 25 stycznia 1985 r. przytoczone polecenie służbowe dotyczące przeglądu kadrowego osób zajmujących stanowiska kierownicze i samodzielne. Przegląd miał na celu zaktualizowanie opinii w sprawie przydatności pracowników na zajmowanych stanowiskach, sformułowanie uwag i zastrzeżeń wobec pracowników osiągających słabe wyniki w pracy, dokonanie ustaleń w przedmiocie rezerwy kadrowej itp. Dyrektorzy przedsiębiorstw zobowiązani zostali do przedstawienia w terminie do dnia 15 maja 1985 r. informacji dotyczących wyników przeprowadzonego przeglądu kadrowego.Istota sporu - zdaniem Sądu Wojewódzkiego - sprowadza się do tego, czy wydanie przez pozwanego Ministra polecenia służbowego nr 1 jest władczym wkroczeniem w działalność przedsiębiorstwa, w rozumieniu art. 52 ust. 2 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych. Pogląd Rady Robotniczej w tym przedmiocie nie zasługuje na aprobatę.Polecenie to zostało wydane na podstawie art. 52 ust. 1 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych, który upoważnia Ministra jako organ założycielski do dokonywania - w ramach sprawowanego nadzoru - czynności kontrolnych. Polecenie służbowe nr 2 nie zawiera natomiast władczego wkraczania w sprawy przedsiębiorstwa. Wbrew twierdzeniom powodowej Rady kwestionowane polecenie służbowe nie stwarzało dla niej żadnych obowiązków, lecz jedynie uprawnienia wynikające z art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o samorządzie załogi przedsiębiorstwa (Dz.U. Nr 24, poz. 123).Nie ma także racji powodowa Rada Robotnicza, która powołując się w związku z wykonaniem decyzji na podstawę prawną wynikającą z art. 189 k.p.c., podnosi, że chodzi o ustalenie prawa, gdyż między nią a pozwanym nie istniał żaden stosunek cywilnoprawny.Wyrok zaskarżyła powodowa Rada Robotnicza Huty (...).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Ustawa o przedsiębiorstwach państwowych, w rozdziale 12, reguluje zakres i formy nadzoru nad przedsiębiorstwem, sprawowanego przez organ założycielski.Podstawowa zasada w tym przedmiocie zawarta jest w art. 52 ustawy, wyodrębniającym dwie różne postacie sprawowania nadzoru przez organ założycielski.W myśl art. 52 ust. 1 organ założycielski dokonuje kontroli i oceny działalności przedsiębiorstwa oraz pracy dyrektora. W myśl zaś art. 52 ust. 2 organ założycielski ma prawo władczego wkraczania w sprawy przedsiębiorstwa tylko w wypadkach przewidzianych przepisami ustawowymi.Wbrew zarzutom skarżącej Rady Robotniczej należy podzielić pogląd Sądu Wojewódzkiego, wedle którego kwestionowane polecenie służbowe zostało wydane przez Ministra Hutnictwa i Przemysłu Maszynowego, jako organ założycielski, w ramach przysługujących mu uprawnień z art. 52 ust. 1 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych.Trafnie bowiem stwierdza Sąd Wojewódzki, iż organ dokonujący kontroli i oceny dla wykonania tego zadania musi mieć prawo żądania określonego zachowania względem siebie organu kontrolnego. Organ kontrolujący może występować do organu kontrolowanego m.in. z żądaniem umożliwienia mu przeglądu działalności organu kontrolowanego, wglądu do akt i materiałów, udzielenia wyjaśnień itp.Dodać do tego należy, że nie wykracza poza ramy kontroli także polecenie organu kontrolującego skierowane do pracowników organu kontrolowanego, mające na celu uzyskanie informacji niezbędnych dla dokonania kontroli i oceny przedsiębiorstwa, jak np. polecenie uzupełnienia przez przedsiębiorstwo akt osobowych pracowników, przez odpowiednie dane czy opinie.W związku z tym za nieuzasadnione należy uznać zarzuty skarżącej Rady Robotniczej, że polecenie służbowe organu założycielskiego wykraczało poza ramy kontroli, przewidzianej w art. 52 ust. 1 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych, gdyż ocena kadry kierowniczej miała być dokonana nie przez pracowników Ministerstwa, lecz przez pracowników przedsiębiorstwa. W istocie rzeczy bowiem polecenie to zmierzało do zaktualizowania danych osobowych, co mieści się w ramach prawidłowej polityki kadrowej każdego przedsiębiorstwa.Należy także podzielić pogląd wyrażony w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, iż omawiane polecenie służbowe nie zawierało żadnych elementów władczego wkraczania w sprawy przedsiębiorstwa, w rozumieniu art. 52 ust. 2 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych. Byłoby tak wówczas, gdyby pozwany organ założycielski zobowiązał dyrektora Huty (...) do dokonania określonych czynności prawnych wobec pracowników przedsiębiorstwa w zakresie wiążącego ich stosunku pracy albo też zastrzegał sobie wyręczenie dyrektora w jego uprawnieniach do dokonywania takich czynności. Trafne są także wywody Sądu Wojewódzkiego, iż polecenie to nie stwarzało żadnego obowiązku dla Rady Robotniczej, lecz jedynie wskazywało na celowość jej udziału przy jego wykonywaniu.Przedmiotowe polecenie służbowe nie może być więc uznane za decyzję organu założycielskiego, o której mowa w art. 52 ust. 2 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych, gdyż nie ustanawiało ono nowych praw czy obowiązków dla przedsiębiorstwa ani też nie dokonywało żadnych przekształceń w tym zakresie.Przewidziane w przepisie art. 57 ust. 3 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych (Dz.U. Nr 24, poz. 122 ze zm.) prawo wniesienia sprawy do sądu o uchylenie decyzji podjętej wobec przedsiębiorstwa przez organ sprawujący nad nim nadzór dotyczy decyzji władczo wkraczającej w sprawy przedsiębiorstwa, o której mowa w art. 52 ust. 2 tej ustawy.Wniesienie takiej sprawy do sądu jest natomiast niedopuszczalne w stosunku do czynności wymienionego organu, podejmowanych w ramach kontroli i oceny działalności przedsiębiorstwa oraz pracy dyrektora, na podstawie art. 52 ust. 1 tej ustawy, gdyż takiej drogi nie przewiduje powołany art. 57.Z przytoczonych wyżej względów należało uchylić zaskarżony wyrok i odrzucić pozew (art. 199 pkt 1 § 1 w związku z art. 393 § 1 k.p.c.).