I CZ 27/17

Sygn. akt I CZ 27/17 POSTANOWIENIE Dnia 28 lutego 2017 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Katarzyna Tyczka-Rote (przewodniczący) SSN Barbara Myszka (sprawozdawca) SSN Anna Owczarek w sprawie z powództwa F. spółki z o.o. w W. przeciwko J. R. o zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 28 lutego 2017 r., zażalenia pozwanego na wyrok Sądu Okręgowego w W. z dnia 27 września 2016 r., sygn. akt XXIII Ga …/16, 1. uchyla zaskarżony wyrok, 2. pozostawia rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego Sądowi, który wyda orzeczenie kończące postępowanie w sprawie. 2 UZASADNIENIE Sąd Rejonowy w W. wyrokiem z dnia 4 sierpnia 2015 r. oddalił powództwo F. sp. z o.o. w W. o zasądzenie od pozwanego J. R. kwoty 31 853,02 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 26 czerwca 2013 r. z tytułu kosztów eksploatacji budynku, w którym pozwany zajmował lokal użytkowy na podstawie umowy najmu. Sąd Rejonowy ustalił, że w dniu 31 sierpnia 2012 r. strony zawarły umowę najmu lokalu użytkowego o pow. 215,60 m2 znajdującego się w budynku powódki na okres od dnia 1 września 2012 r. do dnia 30 września 2012 r., a następnie przedłużyły ją do dnia 28 lutego 2013 r. W wynajmowanym lokalu pozwany prowadził hurtownię farmaceutyczną. Zgodnie z umową był obowiązany płacić czynsz w kwocie 4 096,40 zł miesięcznie i ponosić koszty eksploatacji lokalu – dostawy i zużycia energii elektrycznej, wody ciepłej i zimnej, CO, klimatyzacji, wentylacji, wywozu śmieci, ścieków w oparciu o ich faktyczne zużycie na podstawie odrębnej faktury, proporcjonalnie do zajmowanej powierzchni w budynku w stosunku powierzchni lokalu do całkowitej powierzchni wynajętej w budynku. Pozwany wpłacił kaucję w kwocie 4 200 zł + VAT. Ogólna powierzchnia budynku wynosiła 655 m2, a całkowita powierzchnia wynajmowana przez powódkę w czasie trwania umowy – 236,60 m2. Rozliczaniem należności za media zajmowała się firma zewnętrzna. Powódka wystawiła pozwanemu faktury VAT na łączną kwotę 36 708,52 zł. Pozwany zakwestionował wysokość należności i sposób jej wyliczenia. W dniu 1 marca 2013 r. wydał powódce zajmowany lokal. W okresie od września 2012 r. do lutego 2013 r. - według wyliczenia biegłego - koszt zużycia mediów i wywozu nieczystości stałych przypadający na wynajmowaną powierzchnię budynku (tj. 236,60 m2), w proporcji do powierzchni użytkowej budynku (tj. 2 279,08 m2), wynosił kwotę 4 535,62 zł, z czego na lokal zajmowany przez pozwanego przypadała kwota 4 132,86 zł. Pozwany miał nadpłatę wynikającą z różnicy czynszu za wrzesień 2012 r. w kwocie 2 932,05 zł, a poza tym przysługiwał mu zwrot kaucji w kwocie 5 166 zł. 3 Sąd Rejonowy stwierdził, że powódka nie przedstawiła szczegółowego wyliczenia żądanej kwoty, a jedynie ograniczyła się do przedłożenia faktur. Po weryfikacji dokonanej przez biegłego okazało się, że sposób wyliczenia powódki oraz jego wynik końcowy były nieprawidłowe. Pozwany nie miał zaległości, lecz nadpłatę czynszu i przysługiwał mu zwrot kaucji. W tej sytuacji trafny byłby też - zdaniem Sądu Rejonowego - zarzut potrącenia wierzytelności pozwanego z tytułu kaucji z wierzytelnością powódki w kwocie 4 132,86 zł. Po rozpoznaniu sprawy na skutek apelacji powódki Sąd Okręgowy w W. wyrokiem z dnia 27 września 2016 r. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Sąd Okręgowy uznał za trafny podniesiony w apelacji zarzut naruszenia art. 3531 k.c. przez pominięcie „…zapisu umowy najmu zawartej pomiędzy stronami (…) w szczególności zapisu pkt 4.5. dotyczącego sposobu obliczania dochodzonej w niniejszej sprawie należności…”. Zgodnie z odnośnym postanowieniem umowy najemca był zobowiązany ponosić koszty mediów proporcjonalnie do zajmowanej powierzchni w budynku w proporcji obliczonej jako stosunek powierzchni lokalu do całkowitej powierzchni wynajętej w budynku. Sąd pierwszej instancji nie dokonał wykładni spornego postanowienia umowy, a jedynie oparł się na wnioskach wynikających z opinii biegłego, który nie był uprawniony do samodzielnej interpretacji. Ustalenia zawarte w opinii biegłego zostały poczynione tylko na podstawie tezy wynikającej z postanowienia o dopuszczeniu dowodu. Obowiązkiem Sądu pierwszej instancji było natomiast dokonanie wykładni umowy, gdyż strony nie były zgodne co do rozumienia jej postanowienia dotyczącego kosztów eksploatacji. Brak wskazania w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku sposobu wykładni spornego postanowienia umowy „…nie daje także podstaw do rozpatrzenia zarzutu apelacji w zakresie naruszenia art. 65 k.c…”. W konsekwencji Sąd Okręgowy uznał, że zaskarżony wyrok nie poddaje się kontroli instancyjnej, gdyż Sąd pierwszej instancji nie rozpoznał istoty sprawy w rozumieniu art. 386 § 4 k.p.c. 4 W zażaleniu złożonym na wyrok Sądu Okręgowego pozwany wniósł o jego uchylenie, zarzucając naruszenie art. 386 § 4 i art. 382 k.p.c. przez błędne przyjęcie, że Sąd pierwszej instancji nie rozpoznał istoty sprawy. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Sąd drugiej instancji - jak wynika z art. 386 § 4 k.p.c. - może uchylić zaskarżony wyrok i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania w trzech wypadkach: w razie stwierdzenia nieważności postępowania (art. 386 § 2 k.p.c.), w razie nierozpoznania przez sąd pierwszej instancji istoty sprawy albo gdy wydanie wyroku wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości (art. 386 § 4 k.p.c.). W niniejszej sprawie u podstaw orzeczenia uchylającego zaskarżony wyrok i przekazującego sprawę do ponownego rozpoznania legła ocena Sądu Okręgowego, że Sąd pierwszej instancji nie rozpoznał istoty sprawy, ponieważ nie dokonał wykładni postanowień umowy zawartej przez strony, w szczególności „…zapisu pkt 4.5. dotyczącego sposobu obliczania dochodzonej w niniejszej sprawie należności…”, a jedynie oparł się na wnioskach zawartych w opinii biegłego, który nie był uprawniony do interpretacji postanowień umowy. Poza tym ze względu na niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku sposobu wykładni „…zaskarżony wyrok nie poddaje się kontroli instancyjnej…”. Przez nierozpoznanie istoty sprawy - jak przyjmuje się w orzecznictwie - należy rozumieć niezbadanie podstawy merytorycznej dochodzonego roszczenia. O sytuacji takiej można mówić, jeżeli np. sąd nie wniknął w całokształt okoliczności sprawy, ponieważ pozostając w mylnym przekonaniu ograniczył się do zbadania jedynie kwestii legitymacji procesowej jednej ze stron lub kwestii przedawnienia, w związku z czym przedwcześnie oddalił powództwo albo jeżeli zaniechał zbadania merytorycznych zarzutów pozwanego, związanych z ewentualną wierzytelnością wzajemną, przysługującą pozwanemu wobec powoda. Nie jest natomiast nierozpoznaniem istoty sprawy sama potrzeba uzupełnienia podstawy faktycznej rozstrzygnięcia (zob. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 12 lutego 2002 r., I CKN 486/00, nie publ., z dnia 21 października 2005 r., III CK 161/05, nie publ., z dnia 20 lipca 2006 r., V CSK 140/06, nie publ., z dnia 11 sierpnia 2010 r., I CSK 661/09, 5 nie publ., z dnia 26 stycznia 2011 r., IV CSK 299/10, nie publ. i z dnia 12 stycznia 2012 r., II CSK 274/11, nie publ. oraz postanowienia z dnia 15 lipca 1998 r., II CKN 838/97, nie publ., z dnia 23 września 1998 r., II CKN 897/97, OSNC 1999, nr 1, poz. 22, z dnia 25 października 2012 r., I CZ 139/12, nie publ., z dnia 9 listopada 2012 r., IV CZ 156/12, nie publ., z dnia 5 grudnia 2012 r., I CZ 168/12, OSNC 2013, nr 5, poz. 68, z dnia 15 lutego 2013 r., I CZ 186/12, nie publ., z dnia 26 września 2013 r., II CZ 43/13, nie publ., z dnia 21 listopada 2013 r., III CZ 51/13, nie publ., z dnia 25 kwietnia 2014 r., II CZ 117/13, nie publ., z dnia 13 listopada 2014 r., V CZ 73/14, nie publ., z dnia 20 lutego 2015 r., V CZ 119/14, nie publ., z dnia 26 marca 2015 r., V CZ 7/15, nie publ., z dnia 29 kwietnia 2015 r., V CZ 16/15, nie publ., z dnia 2 lipca 2015 r., V CZ 39/15, nie publ., z dnia 26 czerwca 2015 r., I CZ 60/15, nie publ. i z dnia 23 września 2016 r., II CZ 73/16, nie publ.). Uszło uwagi Sądu Okręgowego w niniejszej sprawie, że w przyjętym w kodeksie postępowania cywilnego systemie apelacji pełnej cum benefitio novorum postępowanie apelacyjne ma charakter rozpoznawczy, że sąd drugiej instancji orzeka na podstawie materiału zebranego w postępowaniu w pierwszej instancji oraz w postępowaniu apelacyjnym (art. 382 k.p.c.), że musi poczynić własne ustalenia faktyczne, samodzielnie dokonać jurydycznej oceny dochodzonych żądań, zastosować właściwe przepisy prawa materialnego i usunąć ewentualne błędy prawne sądu pierwszej instancji, niezależnie od tego, czy zostały one wytknięte w apelacji (zob. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego, zasadę prawną, z dnia 31 stycznia 2008 r., III CZP 49/07, OSNC 2008, nr 6, poz. 55). Kwestia wykładni oświadczeń woli stron dotyczy prawidłowości zastosowania prawa materialnego, obowiązkiem Sądu Okręgowego było więc poczynienie samodzielnych ustaleń faktycznych i usunięcie ewentualnych błędów Sądu pierwszej instancji. Jeżeli - w ocenie Sądu Okręgowego - wykładnia postanowienia pkt 4.5. umowy przyjęta przez Sąd pierwszej instancji na podstawie opinii biegłego okazała się błędna, rzeczą Sądu Okręgowego było dokonanie prawidłowej wykładni. 6 Rację ma skarżący podnosząc, że Sąd Okręgowy - z naruszeniem art. 386 § 4 k.p.c. - przyjął, iż doszło do nierozpoznania istoty sprawy i w wyniku tej błędnej oceny wydał orzeczenie kasatoryjne. Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815 § 1 zd. pierwsze w związku z art. 3941 § 3 k.p.c. uchylił zaskarżony wyrok. O kosztach postępowania zażaleniowego rozstrzygnie Sąd, który wyda orzeczenie kończące postępowanie w sprawie (art. 108 § 2 w związku z art. 39821 i art. 3941 § 3 k.p.c.). kc jw