III PZP 2/12

Uchwała Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego z dnia 21 marca 2012 r. III PZP 2/12 Przewodniczący Prezes SN Walerian Sanetra, Sędziowie SN: Teresa Flemming-Kulesza, Katarzyna Gonera, Kazimierz Jaśkowski (sprawozdawca, uza-sadnienie), Halina Kiryło, Jerzy Kwaśniewski (sprawozdawca), Zbigniew Myszka. Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej Henryki Gajdy-Kwapień, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym w dniu 21 marca 2012 r. wniosku Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 2012 r., […], skierowanego do rozpoznania przez skład siedmiu sędziów Sądu Najwyższego, o podjęcie uchwały zawierającej odpowiedź na następujące pytanie prawne: „Czy tygodniowy obowiązkowy wymiar godzin dydaktycznych, opiekuńczych i wychowawczych nauczycieli pedagogów, psychologów, logopedów, doradców zawo-dowych prowadzących zajęcia związane z wyborem kierunku kształcenia i zawodu zatrudnionych w jednostkach organizacyjnych wymienionych w art. 42 ust. 3 pkt 3 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (tekst jednolity: Dz.U. z 2006 r. Nr 97, poz. 674 ze zm.) określa wyżej powołany przepis, czy też tygodniowy obo-wiązkowy wymiar godzin zajęć takich nauczycieli określa na podstawie art. 42 ust. 7 pkt 3 Karty Nauczyciela organ prowadzący szkołę lub placówkę?” p o d j ą ł uchwałę: Tygodniowy obowiązkowy wymiar godzin zajęć nauczycieli pedagogów, psychologów, logopedów i doradców zawodowych prowadzących zajęcia związane z wyborem kierunku kształcenia i zawodu, zatrudnionych w jednost-kach organizacyjnych wymienionych w art. 42 ust. 3 lp. 3 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (jednolity tekst: Dz.U. z 2006 r. Nr 97, poz. 674 ze zm.) określa na podstawie art. 42 ust. 7 pkt 3 Karty Nauczyciela organ prowadzący szkołę lub placówkę. 2 U z a s a d n i e n i e Na podstawie art. 60 § 1 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyż-szym (Dz.U. Nr 240, poz. 2052 ze zm.) Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego wniósł o rozpoznanie przez skład siedmiu sędziów Sądu Najwyższego zagadnienia prawnego wskazanego w sentencji uchwały. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, że to za-gadnienie prawne wynikło z rozbieżności w orzecznictwie Sądu Najwyższego w od-niesieniu do wykładni przepisów art. 42 ust. 3 i ust. 7 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (jednolity tekst: Dz.U. z 2006 r. Nr 97, poz. 674 ze zm.) i okre-ślenia, który z tych przepisów ma zastosowanie w stosunku do nauczycieli logope-dów i nauczycieli pedagogów zatrudnionych w placówkach oświaty wymienionych w art. 42 ust. 3 tej ustawy. W art. 42 ust. 3 KN zostały ustalone obowiązkowe wymiary godzin zajęć dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych nauczycieli zatrudnio-nych w pełnym wymiarze czasu pracy w placówkach oświatowych wymienionych w tym przepisie, między innymi nauczycieli zatrudnionych w szkołach podstawowych, gimnazjach i szkołach ponadgimnazjalnych (art. 42 ust. 3 KN pkt 3). Przepis art. 42 ust. 7 pkt 3 KN stanowi, że organ prowadzący szkołę lub pla-cówkę określa „tygodniowy obowiązkowy wymiar godzin zajęć nauczycieli szkół nie-wymienionych w ust. 3, nauczycieli szkół, o których mowa w art. 1 ust. 2 pkt 1a, nau-czycieli prowadzących kształcenie w formie zaocznej, nauczycieli kolegiów pracowni-ków służb społecznych, nauczycieli kształcenia na odległość, nauczycieli realizują-cych w ramach stosunku pracy obowiązki określone dla stanowisk o różnym tygo-dniowym obowiązkowym wymiarze godzin, pedagogów, psychologów, logopedów, doradców zawodowych prowadzących zajęcia związane z wyborem kierunku kształ-cenia i zawodu w celu wspomagania uczniów w podejmowaniu decyzji edukacyjnych i zawodowych, o których mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 22 ust. 2 pkt 11 ustawy o systemie oświaty, bibliotekarzy bibliotek pedagogicznych oraz zasa-dy zaliczania do wymiaru godzin poszczególnych zajęć w formie zaocznej i w kształ-ceniu na odległość”. Przepis art. 42 ust. 7 pkt 3 KN wywołuje wątpliwość wykładni-czą, czy ma zastosowanie do pedagogów, psychologów, logopedów i doradców za-wodowych mających status nauczycieli zatrudnionych w jednostkach organizacyj-nych wymienionych w art. 42 ust. 3 KN, czy też ma zastosowanie tylko do pracowni-ków zatrudnionych na wyżej wskazanych stanowiskach w charakterze specjalistów w takich jednostkach organizacyjnych i niemających statusu nauczyciela. 3 Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 25 stycznia 2007 r., I PK 195/06 (OSNP 2008 nr 5-6, poz. 62) orzekł, że tygodniowy obowiązkowy wymiar godzin zajęć dydaktycz-nych, wychowawczych i opiekuńczych mianowanego nauczyciela logopedy jest okre-ślony na podstawie art. 42 ust. 3 KN, a nie przez przepisy wydane na podstawie art. 13 pkt 2 ustawy z dnia 15 lipca 2004 r. o zmianie ustawy - Karta Nauczyciela oraz o zmianie innych ustaw (Dz.U. Nr 179, poz. 1845). Ta ustawa nadała w art. 1 pkt 21 lit. b nowe brzmienie przepisowi art. 42 ust. 7 pkt 3 KN. Przepis art. 13 pkt 2 tej ustawy, powoływany w wyżej wskazanym wyroku z dnia 25 stycznia 2007 r., był przepisem przejściowym. Nakazywał organom prowadzącym szkoły wydanie przepisów dosto-sowujących dotychczasowe przepisy do nowego brzmienia art. 42 ust. 7 pkt 3 KN. W przepisie art. 42 ust. 7 pkt 3 w nowym brzmieniu zostały dodane stanowiska logope-dów oraz doradców zawodowych prowadzących zajęcia związane z wyborem kierun-ku kształcenia i zawodu w celu wspomagania uczniów w podejmowaniu decyzji edu-kacyjnych i zawodowych. Do tych stanowisk odnosił się przepis przejściowy art. 13 pkt 2 powołanej wyżej ustawy zmieniającej z dnia 15 lipca 2004 r., stanowiący, że organy prowadzące szkoły w terminie dwóch miesięcy od dnia wejścia w życie tej ustawy określą „tygodniowy obowiązkowy wymiar godzin zajęć logopedów oraz do-radców zawodowych prowadzących zajęcia związane z wyborem kierunku kształce-nia i zawodu w celu wspomagania uczniów w podejmowaniu decyzji edukacyjnych i zawodowych, o których mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 22 ust. 2 pkt 11 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz.U. z 1996 r. Nr 67, poz. 329 z późn. zm.)”. W treści tego przepisu została więc powtórzona część treści prze-pisu art. 42 ust. 7 pkt 3 KN w nowym brzmieniu nadanym przez wyżej powołaną ustawę zmieniającą z dnia 15 lipca 2004 r. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia 2007 r., I PK 195/06, który od-nosi się do przepisu przejściowego art. 13 pkt 2 ustawy zmieniającej z dnia 15 lipca 2004 r., może być odnoszony do art. 42 ust. 7 pkt 3 KN w brzmieniu nadanym tą ustawą i obecnie obowiązującym oraz do relacji między tym przepisem a art. 42 ust. 3 KN. Sąd Najwyższy w tym wyroku uznał, że do nauczyciela mianowanego nie miały zastosowania przepisy wydane na podstawie art. 13 pkt 2 wyżej powołanej ustawy zmieniającej z dnia 15 lipca 2004 r. Ten przepis nakazuje organowi prowadzącemu szkołę określenie tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć logopedów oraz doradców zawodowych prowadzących zajęcia związane z wyborem kierunku kształcenia i zawodu w celu wspomagania uczniów w podejmowaniu decyzji eduka- 4 cyjnych i zawodowych, o których mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 22 ust. 2 pkt 11 ustawy o systemie oświaty. Sąd Najwyższy wskazał, że chodzi tu o roz-porządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 7 stycznia 2003 r. w spra-wie udzielania i organizacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach (Dz.U. Nr 11, poz. 114). W celu prowadzenia tych zajęć, zgodnie z § 15 tego rozporządzenia, w szkołach mogą być zatrudnieni pedagodzy, psycholodzy i logopedzi jako specjaliści, a nie jako nauczyciele. Do tych specjalistów znajduje zastosowanie art. 42 ust. 7 pkt 3 KN, stanowiący o określeniu czasu ich tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin przez organ prowadzący szkołę. Przeciwny pogląd wyraził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 11 stycznia 2011 r., I PK 153/10 (OSNP 2012 nr 5-6, poz. 63), wydanym w sprawie z powództw dwóch nauczycielek, z których jedna była nauczycielem logopedą, a druga - nauczycielem pedagogiem, o wynagrodzenie za pracę w godzinach ponadwymiarowych. Organ prowadzący szkołę w akcie wydanym na podstawie art. 42 ust. 7 pkt 3 KN ustalił, że obowiązkowy wymiar zajęć takich nauczycieli wynosi 22 godziny. Powódki twierdziły, że akt wydany na podstawie art. 42 ust. 7 pkt 3 KN nie może określić tygodniowego obowiązkowego wymiaru zajęć dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych lo-gopedów i pedagogów będących nauczycielami zatrudnionymi w szkołach i placów-kach wymienionych w art. 42 ust. 3 KN i powoływały się na wykładnię art. 42 ust. 3 i art. 42 ust. 7 pkt 3 KN dokonaną przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 25 stycznia 2007 r., I PK 195/06. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 11 stycznia 2011 r., I PK 153/10 uznał, że nie jest trafny pogląd wyrażony w wyroku z dnia 25 stycznia 2007 r., I PK 195/06. Sąd Najwyższy stwierdził, że nie ulega wątpliwości, iż art. 42 KN po-dobnie jak i inne przepisy tej ustawy odnosi się do nauczycieli w rozumieniu jej art. 3 pkt 1, zgodnie z którym ilekroć w ustawie jest mowa o „nauczycielach bez bliższego określenia - rozumie się przez to nauczycieli, wychowawców i innych pracowników pedagogicznych zatrudnionych w przedszkolach, szkołach i placówkach wymienio-nych w art. 1 ust. 1 i 1a”. Dlatego art. 42 ust. 3 określa tygodniowe normy zajęć obo-wiązkowych w różnych typach szkół nauczycieli przedmiotów edukacyjnych, jak i na-uczycieli praktycznej nauki zawodu, wychowawców, bibliotekarzy bibliotek szkolnych oraz nauczycieli poradni psychologiczno-pedagogicznych. Wynikające z tego przepi-su różnice w wymiarach obowiązkowych zajęć nauczycieli zatrudnionych na wymie-nionych w nim stanowiskach w różnych typach szkół nie są przypadkowe, ale w 5 oczywisty sposób wynikają z charakteru pracy, rodzaju oraz rozmiaru obowiązków i obciążeń związanych z zajmowanym przez nauczyciela stanowiskiem. Przepis art. 42 ust. 7 pkt 3 KN nadaje organowi prowadzącemu szkołę lub pla-cówkę uprawnienie do określania tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć, między innymi, pedagogów, psychologów, logopedów i doradców zawodo-wych, o których mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 22 ust. 2 pkt 11 ustawy o systemie oświaty. Zgodnie z art. 1 ustawy o systemie oświaty zadaniem tego systemu jest nie tylko zapewnienie obywatelom realizacji prawa do kształcenia się oraz prawa dzieci i młodzieży do wychowania i opieki, odpowiednich do wieku i osiągniętego rozwoju (pkt 1), ale również dostosowanie treści, metod i organizacji nauczania do możliwości psychofizycznych uczniów, a także możliwości korzystania z pomocy psychologiczno-pedagogicznej i specjalnych form pracy dydaktycznej (pkt 4). Oznacza to, że szkoły i placówki objęte tym systemem zobowiązane są do reali-zowania zarówno zadań edukacyjnych i opiekuńczo-wychowawczych w stosunku do uczniów i wychowanków, jak i zadań w ramach pomocy psychologiczno-pedagogicz-nej świadczonej również na rzecz rodziców i opiekunów oraz nauczycieli. Wynika to wprost z art. 64 ust. 1 powołanej ustawy, zgodnie z którym podstawowymi formami działalności dydaktyczno-wychowawczej szkoły są nie tylko zajęcia edukacyjne (pkt 1 i 2) i praktyczna nauka zawodu w szkołach prowadzących kształcenie zawodowe (pkt 5), ale także zajęcia dydaktyczno-wyrównawcze i specjalistyczne organizowane dla uczniów mających trudności w nauce oraz inne zajęcia wspomagające rozwój dzieci i młodzieży z zaburzeniami rozwojowymi (pkt 3). W celu realizacji tego zadania art. 22 ust. 2 pkt 11 ustawy o systemie oświaty nadaje ministrowi właściwemu do spraw oświaty i wychowania umocowanie do określenia w drodze rozporządzenia zasad udzielania i organizacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej w szkołach i placów-kach, które powinny tworzyć warunki dla zaspokajania potrzeb rozwojowych i eduka-cyjnych uczniów, w szczególności wspomagać rozwój uczniów i efektywności ucze-nia się. Wydane na podstawie art. 22 ust. 2 pkt 11 ustawy o systemie oświaty powo-łane rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 7 stycznia 2003 r. nakłada na dyrektora szkoły obowiązek organizowania takiej pomocy (§ 15 ust. 1) oraz określa zasady organizacji i udzielania uczniom, ich rodzicom oraz nauczycie-lom pomocy psychologiczno-pedagogicznej, w tym, między innymi, w formie zajęć specjalistycznych: korekcyjno-kompensacyjnych, logopedycznych, socjoterapeutycz-nych oraz innych zajęć o charakterze terapeutycznym, a także zajęć psychoeduka- 6 cyjnych dla uczniów i rodziców (§ 5 ust. 2 pkt 2, 5 i 6 w związku z § 2 pkt 5). Zajęcia te mogą być prowadzone w grupach o określonej w przepisach rozporządzenia licz-bie uczestników przez nauczycieli posiadających przygotowanie w zakresie terapii pedagogicznej, logopedii lub logopedii szkolnej, w zakresie pracy o charakterze tera-peutycznym lub socjoterapii, pedagogów, psychologów oraz innych nauczycieli po-siadających przygotowanie do prowadzenia zajęć specjalistycznych (§ 7 ust. 1 i § 11). W przedszkolu, szkole lub placówce mogą być zatrudnieni pedagog, psycholog, logopeda i doradca zawodowy, których zakres zadań określają przepisy rozporzą-dzenia (§ 15 ust. 2-6). Sąd Najwyższy uznał, że przedstawione wyżej uregulowania należy rozumieć w ten sposób, że w zależności od rozmiaru indywidualnych potrzeb dzieci i młodzieży uczących się w danej szkole lub placówce, a konkretnie mniejszego lub większego zapotrzebowania w danej szkole na zajęcia z zakresu pomocy psychologiczno-peda-gogicznej, realizacja tych zajęć może odbywać się albo poprzez powierzenie ich prowadzenia nauczycielom (np. zajęć edukacyjnych) posiadającym odpowiednie przygotowanie albo poprzez zatrudnienie nauczyciela posiadającego odpowiednie kwalifikacje (art. 9 ust. 1 KN) między innymi na stanowisku pedagoga lub logopedy z powierzeniem mu obowiązków i zadań określonych w przepisach rozporządzenia. W takim przypadku obowiązkowy wymiar zajęć podlega ustaleniu na podstawie art. 42 ust. 7 pkt 3 KN. Jest to rozwiązanie zrozumiałe i zasługujące na akceptację, gdy się uwzględni, że stanowisko nauczyciela przedmiotu edukacyjnego, dla którego pensum zostało określone w art. 42 ust. 3 pkt 3 KN, jest stanowiskiem innym, związanym z innymi zadaniami, obowiązkami i uciążliwościami, od stanowiska nauczyciela peda-goga lub nauczyciela logopedy, podobnie jak jest stanowiskiem innym od stanowiska nauczyciela praktycznej nauki zawodu czy nauczyciela bibliotekarza, dla których określona została większa liczba godzin obowiązkowego wymiaru zajęć (por. rozwa-żania zawarte w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 5 marca 1990 r., III PZP 51/89, OSNC 1990 nr 12, poz. 140 oraz w wyrokach Sądu Najwyż-szego z dnia 1 lipca 1998 r., I PKN 217/98, OSNAPiUS 1999 nr 15, poz. 479 i z dnia 5 lutego 2002 r., I PKN 849/00, LEX nr 54887). Można również stwierdzić, że o ile art. 42 ust. 3 pkt 3 określa obowiązkowy wymiar zajęć dla nauczycieli bezpośrednio realizujących zadania edukacyjne szkoły, to art. 42 ust. 7 pkt 3 odnosi się, między innymi, do ustalenia tego wymiaru dla nauczycieli zatrudnionych na stanowiskach 7 związanych z realizacją zadań szkoły z zakresu pomocy psychologiczno-pedago-gicznej. Pierwszy Prezes stwierdził, że w obu tych wyrokach jako akt wydany na pod-stawie art. 22 ust. 2 pkt 11 ustawy o systemie oświaty, o którym jest mowa w art. 42 ust. 7 pkt 3 KN, powoływane jest rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 7 stycznia 2003 r., które już nie obowiązuje, gdyż zostało zastąpione rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z dnia 17 listopada 2010 r. w sprawie zasad udzielania i organizacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach (Dz.U. Nr 228, poz. 1487), które weszło w ży-cie z dniem 1 lutego 2011 r. Powyższa zmiana stanu prawnego nie spowodowała jednak, że przedstawiona wyżej sprzeczność w orzecznictwie Sądu Najwyższego, dotyczy nieobowiązującego już stanu prawnego. Sprzeczność ta dotyczy bowiem wykładni przepisów art. 42 ust. 3 i ust. 7 KN i określenia relacji miedzy tymi przepi-sami, a nie wykładni przepisów rozporządzenia wydanego na podstawie art. 22 ust. 2 pkt 11 ustawy o systemie oświaty. Pierwszy Prezes zwrócił uwagę, że ustawodawca w art. 42 ust. 7 pkt 3 KN zastosował wysoce wadliwą technikę legislacyjną, naruszającą konstytucyjnie usta-loną hierarchię źródeł prawa. W art. 42 ust. 7 pkt 3 KN powołane są bowiem przepisy aktu wykonawczego wydanego do innej ustawy i to na dodatek w postaci abstrakcyj-nej („pedagogów, psychologów, logopedów, doradców zawodowych prowadzących zajęcia związane z wyborem kierunku kształcenia i zawodu w celu wspomagania uczniów w podejmowaniu decyzji edukacyjnych i zawodowych, o których mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 22 ust. 2 pkt 11 ustawy o systemie oświaty”). Przepisy aktu wykonawczego do innej ustawy mają więc konkretyzować treść art. 42 ust. 7 pkt 3 KN. Ponadto podstawa do wydania rozporządzenia zawarta w art. 22 ust. 2 pkt 11 ustawy o systemie oświaty jest bardzo ogólna i stanowi, że minister właści-wy do spraw oświaty i wychowania określi w drodze rozporządzenia „zasady udziela-nia i organizacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej w szkołach i placówkach, które powinny tworzyć warunki dla zaspokajania potrzeb rozwojowych i edukacyjnych uczniów, w szczególności wspomagać rozwój uczniów i efektywność uczenia się”. Powyższe upoważnienie ustawowe do wydania rozporządzenia nasuwa poważne wątpliwości, czy jest zgodne z określonymi w art. 92 ust. 1 Konstytucji wymaganiami, jakim musi odpowiadać upoważnienie ustawowe do wydania rozporządzenia. Upo-ważnienie ma być szczegółowe i określać zakres spraw przekazanych do uregulo- 8 wania, a także zawierać wytyczne dotyczące treści aktu, których brak w art. 22 ust. 2 pkt 11 ustawy o systemie oświaty. Ani w art. 22 ust. 2 pkt 11 ustawy o systemie oświaty, ani w żadnym innym przepisie tej ustawy nie zostały wymienione stanowiska pedagogów, psychologów, logopedów, doradców zawodowych, o których mowa jest w art. 42 ust. 7 pkt 3 KN. W art. 42 ust. 7 pkt 3 KN zostały więc wymienione stanowiska, które mają być dopiero określone w akcie wykonawczym do ustawy o systemie oświaty, a ta ustawa nie przewiduje utworzenia takich stanowisk w drodze aktu wykonawczego. Tylko w art. 42 ust. 7 pkt 3 KN są wymienione stanowiska pedagogów, psychologów, logopedów i doradców zawodowych w szkołach i innych placówkach oświatowych. Powyższy przepis Karty Nauczyciela określa więc przedmiot regulacji rozporządzenia wydane-go na podstawie art. 22 ust. 2 pkt 11 ustawy o systemie oświaty, gdy chodzi o utwo-rzenie takich stanowisk w szkołach i innych placówkach objętych przepisami Karty Nauczyciela. Przepis art. 92 ust. 1 Konstytucji nie pozostawia wątpliwości, że jedna ustawa nie może określać treści aktu wykonawczego do drugiej ustawy, a wytyczne do wydania treści aktu mają być zawarte w ustawie zawierającej upoważnienie do wydania rozporządzenia i nie mogą być wywodzone z innych ustaw. Regulacja za-warta w omawianym fragmencie art. 42 ust. 7 pkt 3 KN nasuwa poważne wątpliwo-ści, gdy chodzi o jej zgodność z art. 2 Konstytucji, wyrażającym zasadę państwa prawnego, oraz z art. 92 ust. 1 Konstytucji, określającym wymagania, jakim musi od-powiadać ustawowe upoważnienie do wydania rozporządzenia. Ogólnie omawiany fragment art. 42 ust. 7 pkt 3 KN narusza konstytucyjną hierarchię źródeł prawa. Roz-porządzenie wydane do ustawy o systemie oświaty ma być aktem konkretyzującym przepisy art. 42 ust. 3 i ust. 7 pkt 3 KN, a regulacje ustawowe Karty Nauczyciela za-warte w wyżej wymienionych przepisach mają być wykładane na podstawie przepi-sów tego rozporządzenia. Zagadnienie walidacji wyżej wskazanego fragmentu art. 42 ust. 7 pkt 3 KN pojawia się wówczas, gdy powyższe uregulowanie miałoby być poddane takiej funk-cjonalnej wykładni, iż obejmuje ono zarówno nauczycieli w ścisłym rozumieniu tego pojęcia w Karcie Nauczyciela, mających specjalność pedagoga, psychologa, logope-dy lub doradcy zawodowego, jak i pedagogów, psychologów, logopedów i doradców zawodowych niezatrudnionych jako nauczyciele w ścisłym znaczeniu tego pojęcia, będących „innymi pracownikami pedagogicznymi” zgodnie z dosłownym brzmieniem terminologii zastosowanej w art. 3 pkt 1 KN i nauczycieli w szerokim znaczeniu w 9 świetle definicji nauczyciela zawartej w tym przepisie. Przy powyższej wykładni funk-cjonalnej art. 42 ust. 7 pkt 3 wyłącza nauczycieli pedagogów, psychologów, logope-dów i doradców zawodowych (nauczycieli w ścisłym znaczeniu) z regulacji zawartej w art. 42 ust. 3 pkt 1-3 KN. Te przepisy odnoszą się do nauczycieli przedszkoli i szkół w ścisłym znaczeniu pojęcia „nauczyciel”, co wynika z konstrukcji tabeli zawartej w art. 42 ust. 3 KN. W tej tabeli pojęcie „nauczyciel” występuje z dookreśleniem typu placówki oświatowej (przedszkola, szkoły określonego typu lub innej placówki) i uży-wane jest odrębnie pojęcie „wychowawca”, występujące w art. 3 pkt 1 KN, zawierają-cym definicję pojęcia „nauczyciel” w znaczeniu szerokim. Językowa wykładnia art. 42 ust. 3 KN nie pozostawia większych wątpliwości, że obejmuje on wszystkich nauczy-cieli w ścisłym znaczeniu publicznych przedszkoli i szkół wymienionych w art. 1 ust. 1 pkt 1 KN, a więc także nauczycieli o specjalnościach pedagoga, psychologa, logope-dy lub doradcy zawodowego. Na wykładni funkcjonalnej przepisów art. 42 ust. 3 i ust. 7 pkt 3 KN, podważa-jącej wnioski wynikające z wykładni językowej tych przepisów, opiera się pogląd wy-rażony w omówionym wyżej wyroku z dnia 11 stycznia 2011 r., I PK 153/10, w którym Sąd Najwyższy nie rozważał, czy w przyjętej wykładni art. 42 ust. 7 pkt 3 KN jest w analizowanej części zgodny z konstytucyjnymi zasadami systemu źródeł prawa. Pogląd przeciwny, który wyraził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 25 stycznia 2007 r., I PK 195/06, opiera się na wykładni językowej. Sąd Najwyższy zinterpretował użyte w art. 42 ust. 7 pkt 3 KN sformułowanie „pedagodzy, psycholodzy, logopedzi, doradcy zawodowi prowadzący zajęcia związane z wyborem kierunku kształcenia i zawodu w celu wspomagania uczniów w podejmowaniu decyzji edukacyjnych i za-wodowych, o których mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 22 ust. 2 pkt 11 ustawy o systemie oświaty” zgodnie z dosłownym jego brzmieniem. Sąd Najwyż-szy uznał, że w tym sformułowaniu zostały wymienione stanowiska będące stanowi-skami „innych pracowników pedagogicznych”, zgodnie z dosłownym brzmieniem art. 3 pkt 1 KN, a więc stanowiskami nauczycieli w szerokim rozumieniu pojęcia „nauczy-ciel”. To sformułowanie nie odnosi się do nauczycieli w ścisłym znaczeniu tego poję-cia, których dotyczy art. 42 ust. 3 KN. Przepis art. 42 ust. 3 KN nie obejmuje, co po-zostaje poza wszelkim sporem, pedagogów, psychologów, logopedów i doradców zawodowych będących nauczycielami tylko w szerokim znaczeniu tego pojęcia. Sąd Najwyższy w tym wyroku użył w celu określenia tej grupy pracowników pojęcia „spe-cjaliści”. To określenie można przełożyć na znacznie dłuższe określenie, które będzie 10 dostosowane do terminologii użytej w art. 3 pkt 1 KN: „inni pracownicy pedagogiczni, którzy są w rozumieniu art. 3 pkt 1 KN nauczycielami w szerokim rozumieniu”. Taki zabieg jest niezbędny z punktu widzenia rozpatrzenia przedstawionego w pytaniu prawnym zagadnienia prawnego i krytycznych uwag sformułowanych w wyroku z dnia 11 stycznia 2011 r., I PK 153/10, w stosunku do poglądu wyrażonego w powyż-szym wyroku. Te krytyczne uwagi w części odnoszą się wprost do określenia „spe-cjaliści”, którego użył Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 25 stycznia 2007 r., I PK 195/06. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 11 stycznia 2011 r., I PK 153/10, zamieścił następujący fragment: „Należy zauważyć, że art. 42, podobnie jak pozostałe przepisy Karty Nauczyciela, odnosi się wyłącznie do nauczycieli (w rozumieniu art. 3 pkt 1), a nie innych grup zawodowych. Skoro więc przepis ten istotnie w żadnym miejscu nie wymienia stanowiska specjalisty, przewiduje natomiast w ust. 7 pkt 3 między innymi stanowiska pedagoga i logopedy, których mowa w przepisach rozporządzenia z dnia 7 stycznia 2003 r., to jednoznacznie stanowi o możliwości zatrudniania na tych sta-nowiskach osób będących nauczycielami”. Zgodnie z art. 3 ust. 1 KN ilekroć w ustawie jest mowa o nauczycielach bez bliższego określenia, rozumie się przez to nauczycieli, wychowawców i innych pra-cowników pedagogicznych zatrudnionych w przedszkolach, szkołach i placówkach wymienionych w art. 1 ust. 1 i 1a. Powyższe określenie nauczyciela w rozumieniu Karty Nauczyciela w żaden sposób nie daje się odwrócić w taki sposób, że jeżeli Karta Nauczyciela mówi o wychowawcach lub innych pracownikach pedagogicznych, wymieniając nazwy tych pracowników, to należy przez to rozumieć także nauczycieli w ścisłym znaczeniu tego słowa. Takie stanowisko jest utrwalone w orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 5 marca 1990 r., III PZP 51/89, OSNCP 1990 nr 12, poz. 140. oraz wyroki Sądu Naj-wyższego z dnia 1 lipca 1998 r., I PKN 217/98, OSNAPiUS 1999 nr 15, poz. 479 i z dnia 5 lutego 2002 r., I PKN 849/00, LEX nr 54887). Szczególnie wyraźnie to stano-wisko zostało wyrażone w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 5 marca 1990 r., III PZP 51/89. Powyższa uchwała dotyczy wprawdzie nieobo-wiązujących już regulacji zawartych w art. 42 KN, ale ogólniejsze sformułowanie w niej zawarte można odnieść do art. 42 KN w brzmieniu obecnie obowiązującym. Sąd Najwyższy w uzasadnieniu tej uchwały, zawierającej odpowiedź na pytanie prawne dotyczące wymiaru zajęć nauczycieli psychologów i nauczycieli pedagogów zatrud- 11 nionych w zakładach poprawczych i schroniskach dla nieletnich, przedstawił nastę-pujący wywód prawny: „Według art. 3 Karty Nauczyciela, zawierającego słownik wyrażeń ustawo-wych, ilekroć w ustawie jest mowa o nauczycielach bez bliższego określenia, tylekroć rozumie się przez to nauczycieli, wychowawców i innych pracowników pedagogicz-nych. Tego rodzaju unormowanie rodzi określone konsekwencje. Dlatego w niektó-rych tylko sytuacjach wychowawcy i inni pracownicy pedagogiczni uważani mogą być za nauczycieli, ale nie odwrotnie. Oznacza to, że Karta Nauczyciela nie zawiera upoważnienia do stosowania - w jakiejkolwiek sytuacji - przepisów dotyczących tylko wychowawców do nauczycieli. Tym samym wyłączona jest możliwość zaakceptowania poglądu wyrażonego przez Ministra Sprawiedliwości co do tego, że określenie „wychowawca” zawarte w art. 42 ust. 1 pkt 9c Karty Nauczyciela ma tak ogólny charakter, iż obejmuje wszyst-kich pracowników spełniających funkcje wychowawcze w zakładach poprawczych i schroniskach dla nieletnich, a więc także nauczycieli psychologów i nauczycieli pe-dagogów. Kolejnym argumentem przemawiającym za rozróżnieniem określenia wycho-wawca od wyrażenia nauczyciel jest brzmienie art. 42 ust. 1 Karty Nauczyciela. Przepis ten w pkt 1-5 oraz 10-11 posługuje się określeniem nauczyciel, natomiast w pkt 6-9 - wychowawca i w zależności od tego normuje tygodniowy wymiar godzin. Nie można zakładać, że to rozróżnienie jest wynikiem niedokładności lub niedopatrzenia - właśnie w odniesieniu do zakładów poprawczych czy schronisk dla nieletnich - albo że intencją ustawodawcy było rozumienie przez pojęcie wychowaw-cy wszystkich innych pracowników tych placówek. Zresztą art. 42 ust. 1 pkt 9c Karty Nauczyciela expressis verbis posługuje się określeniem wychowawcy w zakładach poprawczych i schroniskach dla nieletnich, a nie określeniem nauczyciela czy innych pracowników pedagogicznych mimo jednoznacznego rozróżniania tych grup zawo-dowych”. W obecnie obowiązującym art. 42 ust. 7 pkt 3 KN jest mowa o pedagogach, psychologach, logopedach i doradcach zawodowych, natomiast w obecnie obowią-zującym art. 42 ust. 1 pkt 1-3 KN - o nauczycielach przedszkoli i szkół. Zgodnie z przedstawionym wyżej ogólnym wywodem z uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego, użyte w art. 42 ust. 7 pkt 3 KN określenia „pedagog”, „psycholog”, „lo-gopeda” i „doradca zawodowy” nie mogą być rozumiane tak rozciągliwie, aby obej- 12 mowały także nauczycieli w ścisłym znaczeniu mających wyżej wskazane specjalno-ści. Takich nauczycieli obejmuje art. 42 ust. 3 pkt 1-3 KN. Uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 5 marca 1990 r., III PZP 51/89. oraz wyroki Sądu Najwyższego z dnia 1 lipca 1998 r., I PKN 217/98 i z dnia 5 lutego 2002 r., I PKN 849/00, zostały powołane zarówno w wyroku Sądu Naj-wyższego z dnia 25 stycznia 2007 r., I PK 195/06, jak i w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 11 stycznia 2011 r., I PK 153/10 w celu wsparcia wyrażonych w nich przeciw-nych poglądów. Powołane orzeczenia wspierają, jak zostało to przedstawione wyżej, pogląd wyrażony w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia 2007 r., I PK 195/06. Pogląd wyrażony w wyroku z dnia 11 stycznia 2011 r., I PK 153/10, stanowi odejście od poglądu wyrażonego w tych wyrokach, że jeżeli w przepisach Karty Nau-czyciela jest mowa o wychowawcach lub innych pracownikach pedagogicznych, to nie można tymi pojęciami obejmować także nauczycieli w ścisłym znaczeniu. Przy wykładni art. 42 ust. 3 i ust. 7 pkt 3 KN w sposób przedstawiony w wy-roku Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia 2007 r., I PK 195/06, nie występuje za-gadnienie walidacji art. 42 ust. 7 pkt 3 KN w analizowanej części. Przepis art. 42 ust. 7 pkt 3 KN odnosi się w tej interpretacji do pedagogów, psychologów, logopedów i doradców zawodowych niebędących nauczycielami w ścisłym znaczeniu, a tym sa-mym nieobjętych przepisami art. 42 ust. 3 pkt 1-3 KN. Regulacja organu prowadzą-cego szkołę lub placówkę obowiązkowego tygodniowego wymiaru zajęć tych pra-cowników może być dla tych pracowników tylko korzystniejsza od ogólnego przepisu art. 42 ust. 1 KN, zgodnie z którym czas pracy nauczyciela (w szerokim rozumieniu) nie może przekraczać 40 godzin na tydzień. Swoiste źródła prawa pracy, o których mowa jest w art. 9 k.p., tj. układy zbiorowe pracy i inne oparte na ustawie porozumie-nia zbiorowe, regulaminy i statuty mogą bowiem zawierać korzystniejsze dla pracow-ników regulacje od przepisów ustawowych. Przepis art. 42 ust. 7 pkt 3 KN przy oma-wianej interpretacji jest tylko wadliwie skonstruowany przez to, że odwołuje się do aktu podustawowego, wydanego w celu wykonania innej ustawy. Inaczej sprawa się przedstawia, gdyby art. 42 ust. 7 pkt 3 KN miał wyłączać nauczycieli w ścisłym zna-czeniu mających specjalność pedagoga, psychologa, logopedy lub doradcy zawodo-wego z zakresu zastosowania art. 42 ust. 3 KN. W takiej interpretacji byłby niezgodny z art. 92 ust. 1 Konstytucji RP przede wszystkim przez to, że niekorzystne dla pra-cowników wyjątki od regulacji ustawowych, byłyby wprowadzane nie rozporządze-niem, lecz aktem organu prowadzącego publiczną szkołę lub placówkę (aktem prawa 13 miejscowego - uchwałą rady gminy). Konstytucja nie przewiduje innej postaci aktu wykonawczego do ustawy od rozporządzenia, a upoważnienie ustawowe do wydania rozporządzenia musi spełniać wymagania określone w art. 92 Konstytucji. Okolicz-ność, że art. 42 ust. 7 pkt 3 odsyła do aktu wykonawczego do innej ustawy, ma w tym kontekście drugorzędne znaczenie. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 11 stycznia 2011 r., I PK 153/10, stwierdził, że art. 42 ust. 3 KN „określa tygodniowe normy zajęć obowiązkowych w różnych ty-pach szkół zarówno nauczycieli przedmiotów edukacyjnych, jak i nauczycieli prak-tycznej nauki zawodu, wychowawców, bibliotekarzy bibliotek szkolnych oraz nauczy-cieli poradni psychologiczno-pedagogicznych”. Z tego stwierdzenia Sąd Najwyższy wywiódł wniosek, że nauczyciele o specjalnościach pedagoga, psychologa, logopedy i doradcy zawodowego nie są objęci art. 42 ust. 3 KN, gdyż nie są nauczycielami „przedmiotów edukacyjnych” (takiego określenia w art. 42 ust. 3 KN nie ma). W stosunku do powyższego stwierdzenia Pierwszy Prezes zwrócił uwagę, że w art. 42 ust. 3 KN w zasadzie wymienieni są ogólnie nauczyciele określonych typów szkół i innych placówek oświatowych: „nauczyciele przedszkoli, z wyjątkiem nauczy-cieli pracujących z grupami dzieci 6-letnich” (pkt 1), „nauczyciele przedszkoli i innych placówek przedszkolnych pracujących z grupami dzieci 6-letnich” (pkt 2), „nauczy-ciele przedszkoli specjalnych, szkół podstawowych, gimnazjów, szkół specjalnych, liceów ogólnokształcących, liceów profilowanych i liceów uzupełniających ... (pkt 3). Tylko w stosunku do nauczycieli szkół prowadzących szkolenie zawodowe użyte zo-stało pojęcie „nauczyciele przedmiotów teoretycznych”, a w stosunku do nauczycieli szkół artystycznych - pojęcie „nauczyciele przedmiotów artystycznych i ogólnokształ-cących” (dalsza część pkt 3). Jedyną grupą nauczycieli, która została wyodrębniona ze względu na nauczany przedmiot, są „nauczyciele praktycznej nauki zawodu” we wszystkich typach szkół (pkt 5). Z punktu widzenia wykładni językowej art. 42 ust. 3 KN nauczyciele o specjalnościach pedagoga, psychologa, logopedy i doradcy zawo-dowego zatrudnieni w przedszkolach, szkołach podstawowych, gimnazjach, szkołach specjalnych, liceach ogólnokształcących, liceach profilowanych i liceach uzupełniają-cych są bez żadnych wątpliwości objęci przez ten przepis. Przy wykładni językowej art. 42 ust. 3 KN pewne wątpliwości mogłyby się nasuwać, gdy chodzi o takich nau-czycieli zatrudnionych w szkołach prowadzących kształcenie zawodowe i szkołach artystycznych, ze względu na to, że w stosunku do nauczycieli tych szkół jest mowa o „nauczycielach przedmiotów teoretycznych” i „nauczycielach przedmiotów arty- 14 stycznych i ogólnokształcących”. W kontekście art. 42 ust. 3 pkt 5 KN, który dotyczy nauczycieli praktycznej nauki zawodu we wszystkich typach szkół należałoby raczej opowiedzieć się za tym, że zajęcia prowadzone przez nauczycieli o specjalnościach pedagoga, psychologa, logopedy i doradcy zawodowego są „przedmiotami teore-tycznymi” (szkoły zawodowe) lub „przedmiotami ogólnokształcącymi” (szkoły arty-styczne). Twierdzenie, że art. 42 ust. 3 KN nie obejmuje nauczycieli o specjalno-ściach pedagoga, psychologa, logopedy i doradcy zawodowego we wszystkich pu-blicznych przedszkolach i szkołach, mogłoby mieć podstawę tylko w wykładni funk-cjonalnej, która przełamywałaby wynik wykładni językowej. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 11 stycznia 2011 r., I PK 153/10, takiej wykładni nie przeprowadził w przeko-nujący sposób. W sytuacji, gdy nauczyciele o specjalnościach pedagoga, psycho-loga, logopedy i doradcy zawodowego w publicznych przedszkolach i szkołach byliby objęci przez art. 42 ust. 3 KN, do odpowiedzi na postawione pytanie prawne nie by-łoby w ogóle potrzeby szczegółowego rozpatrywania art. 42 ust. 7 pkt 3 KN i rozwa-żania jego konstytucyjności. Przepis art. 42 ust. 2 pkt 1 KN wyraźnie i jednoznacznie określa relację między art. 42 ust. 3 a art. 42 ust. 7 pkt 3 KN. Zgodnie z art. 42 ust. 2 pkt 1 KN w ramach czasu pracy, o którym mowa w ust. 1, oraz ustalonego wynagro-dzenia nauczycieli obowiązany jest realizować: „zajęcia dydaktyczne, wychowawcze i opiekuńcze, prowadzone bezpośrednio z uczniami lub wychowankami albo na ich rzecz, w wymiarze określonym w ust. 3 lub ustalonym na podstawie ust. 4a albo ust. 7”. Określony nauczyciel (w szerokim rozumieniu) jest objęty albo przepisem art. 42 ust. 3 KN, albo przepisem art. 42 ust. 7 pkt 3 KN. Przepis art. 42 ust. 7 pkt 3 KN nie wprowadza wyjątków od zastosowania art. 42 ust. 3 KN. Na wykładnię przepisów ustawowych nie może w żadnym wypadku wpływać treść rozporządzenia wydanego na podstawie art. 22 ust. 2 pkt 11 ustawy o systemie oświaty, do którego odsyła art. 42 ust. 7 pkt 3 KN. To odesłanie może być rozumiane tylko w taki sposób, że w tym rozporządzeniu utworzone są stanowiska psychologa, pedagoga, logopedy i doradcy zawodowego, niebędące stanowiskami nauczyciel-skimi w ścisłym znaczeniu. Regulowanie zatrudnienia nauczycieli w ścisłym znacze-niu tego słowa w oczywisty sposób nie mieści się w granicach ustawowego upoważ-nienia do wydania rozporządzenia. Przepis art. 42 ust. 7 pkt 3 nie odsyła do całego rozporządzenia, lecz tylko do tej jego części, która mówi o wskazanych stanowi-skach. Dopóki więc takie rozporządzenie, nieskonkretyzowane w odesłaniu, będzie 15 istniało, odesłanie będzie miało rzeczywistą treść. Wszelkie inne rozumienie tego odesłania stanowiłoby naruszenie hierarchii źródeł prawa i zasad wykładni prawa. Należy przy tym zaznaczyć, że w części objętej odesłaniem rozporządzenie poprzednio obowiązujące i rozporządzenie obecnie obowiązujące mają treść werbal-nie podobną, a merytorycznie tożsamą. Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodo-wej z dnia 17 listopada 2010 r. w sprawie zasad udzielania i organizacji pomocy psy-chologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach stanowi w § 4 ust. 2: „Pomocy psychologiczno-pedagogicznej w przedszkolu, szkole i placówce udzielają uczniom nauczyciele, wychowawcy grup wychowawczych oraz specjaliści wykonujący w przedszkolu, szkole i placówce zadania z zakresu pomocy psychologiczno-pedagogicznej, w szczególności psycholodzy, pedagodzy, logopedzi i doradcy zawodowi, zwani dalej >>specjalistami<<”. Poprzednio obowiązujące roz-porządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 7 stycznia 2003 r. stanowiło w § 15 ust. 2: „W przedszkolu, szkole lub placówce mogą być zatrudnieni pedagog, psycholog i logopeda. W szkole i placówce może być zatrudniony również doradca zawodowy”. Sąd Najwyższy w wyrokach z dnia 25 stycznia 2007 r., I PK 195/06 oraz z dnia 11 stycznia 2011 r., I PK 153/10, odwołał się tylko do treści § 15 ust. 2 wyżej wymienionego rozporządzenia. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 11 stycznia 2011 r., I PK 153/10. odwołał się natomiast do całości regulacji zawartych w wyżej wymienio-nym rozporządzeniu, a także do art. 22 ust. 2 pkt 11 ustawy o systemie oświaty, bę-dącego podstawą do wydania tego rozporządzenia i wyprowadził z takiej analizy wnioski dotyczące rozstrzygnięcia spornego zagadnienia prawnego. Pierwszy Prezes podniósł, że rozstrzygnięcie przedstawionego zagadnienia prawnego ma bardzo istotne znaczenie praktyczne. Od jego rozstrzygnięcia zależy bowiem, czy nauczy-ciele pedagodzy, psycholodzy, logopedzi i doradcy zawodowi zatrudnieni w publicz-nych przedszkolach, szkołach i innych placówkach będą podlegali, gdy chodzi o ob-owiązkowy tygodniowy wymiar zajęć dydaktycznych, opiekuńczych i wychowaw-czych, jednolitej regulacji Karty Nauczyciela (art. 42 ust. 3 KN), czy też aktom prawa miejscowego o różnej treści, wydanym przez organy samorządu terytorialnego na podstawie art. 42 ust. 7 pkt 3 KN, przy braku kryteriów tego zróżnicowania. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 stycznia 2011 r., I PK 153/10 jako wyrok późniejszy i mający rozbudowaną treść uzasadnienia przyjętej wykładni, zdaje się być w praktyce odbierany jako końcowe stanowisko Sądu Najwyższego i ustalenie prawidłowej wykładni prawa w sprawie objętej treścią wnoszonego pytania praw- 16 nego. Na powołaniu tego wyroku opiera się uzasadnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 października 2011 r., I OSK 1194/11 (opublikowany w internetowej bazie orzeczeń NSA i wojewódzkich sądów administracyjnych: http:// orzeczenia.nsa.gov.pl), wydanego w sprawie ze skargi na uchwałę rady jednego z podwarszawskich miast ustalającą tygodniowy obowiązkowy wymiar zajęć dla nau-czycieli specjalistów zatrudnionych w szkołach i przedszkolach, podjętą na podstawie art. 47 ust. 7 pkt 3 KN. Jest to jedyny wyrok, w którym Naczelny Sąd Administracyjny wypowiedział się w sprawie wykładni art. 42 ust. 3 i ust. 7 pkt 3 KN, gdy chodzi o na-uczycieli pedagogów, psychologów, logopedów i doradców zawodowych. W wyżej wskazanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 25 lutego 2011 r., I SA/Wa 2039/09 (opublikowany w internetowej bazie orzeczeń NSA i wojewódzkich sądów administracyjnych: http:// orzecze-nia.nsa.gov.pl), stwierdził nieważność zaskarżonej uchwały argumentując analogicz-nie, jak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 25 stycznia 2007 r., I PK 195/06. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 5 października 2011 r., I OSK 1194/11, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Naczelny Sąd Administracyjny, uzasadniając wyrok, powołał wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 styczni 2011 r., I PK 153/10 i powtórzył prawie dosłownie wywód prawny przedsta-wiony w tym wyroku. W uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego nie ma jednak żadnego odniesienia do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia 2007 r., I PK 195/06, i przedstawionej w tym wyroku argumentacji uzasadniającej odmienną wykładnię przepisów art. 42 ust. 3 i ust. 7 pkt 3 KN. Te wyroki Wojewódz-kiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i Naczelnego Sądu Administracyjnego nie są pomocne w rozstrzygnięciu istniejącej w orzecznictwie Sądu Najwyższego rozbieżności w wykładni prawa. Nie dostarczają bowiem żadnych nowych argumen-tów przemawiających za i przeciw jednej lub drugiej wykładni przepisów art. 42 ust. 3 i ust. 7 pkt 3 KN. Powyższy wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadnia jednak dodatkowo potrzebę rozstrzygnięcia przez powiększony skład Sądu Najwyż-szego przedstawionego w pytaniu zagadnienia prawnego. Według Pierwszego Pre-zesa istnieją przy tym istotne argumenty przemawiające za przyjęciem wykładni przedstawionej w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia 2007 r., I PK 195/06. Prokurator wniósł o podjęcie uchwały, że tygodniowy obowiązkowy wymiar godzin zajęć dydaktycznych, opiekuńczych i wychowawczych nauczycieli pedago-gów, psychologów, logopedów, doradców zawodowych prowadzących zajęcia zwią- 17 zane z wyborem kierunku kształcenia i zawodu zatrudnionych w jednostkach organi-zacyjnych wymienionych w art. 42 ust. 3 pkt 3 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (tekst jednolity: Dz.U. z 2006 r. Nr 97, poz. 674 ze zm.) określa wyżej powołany przepis. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. 1. Rozważając wątpliwości podniesione w pytaniu prawnym, w pierwszym rzę-dzie należy odnieść się do zawartego w nim twierdzenia, że wykładnia językowa jed-noznacznie wskazuje na niestosowanie art. 42 ust. 7 pkt 3 KN do nauczycieli wyko-nujących pracę pedagogów, psychologów, logopedów i doradców zawodowych, wskutek czego stosuje się do nich art. 42 ust. 3 l.p. 3 KN przewidujący pensum w wy-miarze 18 godzin zajęć tygodniowo. To stwierdzenie jest nieuzasadnione. W zakresie wykładni językowej dokonano porównania dwóch grup pracowni-ków wymienionych art. 42 ust. 7 pkt 3 KN i stwierdzono, że skoro w odniesieniu do pierwszej z nich używany jest wyraz „nauczyciel”, a w stosunku do drugiej grupy wy-raz ten jest pominięty, to oznacza to, że druga grupa (pedagodzy, psycholodzy, logo-pedzi i doradcy zawodowi) obejmuje tylko te osoby wykonujące wymienione zawody, które nie są nauczycielami. Możliwe jest jednak również inne rozumienie tego przepi-su. Trzeba bowiem mieć na uwadze, że Karta Nauczyciela nie określa precyzyjnie pojęcia „nauczyciel”, wyraźnie wskazując, że ma ono dwa znaczenia: szerokie i wą-skie. Przepis art. 3 pkt 1 stanowi bowiem, że ilekroć w ustawie jest mowa o nauczy-cielach bez bliższego określenia - rozumie się przez to nauczycieli, wychowawców i innych pracowników zatrudnionych w przedszkolach, szkołach i placówkach wymie-nionych w art. 1 ust. 1. Pominięcie wyrazu „nauczyciel” przy wymienianiu tych czte-rech rodzajów pracy może być spowodowane tym, że jeżeli pojęcie „nauczyciel” ro-zumiane jest wąsko, to nie byłoby podstawy do zatrudniania pedagogów, psycholo-gów logopedów i doradców zawodowych będących nauczycielami w ścisłym znacze-niu tego słowa. Można także podnieść, że art. 42 ust. 7 pkt 3 KN dotyczy nauczycieli w szerokim rozumieniu, dlatego że zgodnie z art. 42 ust. 2 pkt 1 KN pensum ustala się nauczycielowi nie tylko na podstawie art. 42 ust. 3 i 4a, ale także na podstawie art. 42 ust. 7. 2. Zarzuty naruszenia Konstytucji przez regulację zawartą w art. 42 ust. 7 pkt 3 KN są bezpodstawne. 18 Odnosząc się do twierdzenia, że art. 22 ust. 2 pkt 11 ustawy o systemie oświaty narusza art. 92 ust. 1 Konstytucji przez rzekomy brak wytycznych dotyczą-cych treści rozporządzenia trzeba zauważyć, iż te wytyczne są w nim zawarte. Prze-pis art. 22 ust. 2 pkt 11 ustawy o systemie oświaty składa się z dwóch części: pierw-sza zobowiązuje ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania do określenia w drodze rozporządzenia „zasad ustalania i organizacji pomocy psychologiczno-pe-dagogicznej w szkołach i placówkach”, a druga zawiera wytyczne do treści tego roz-porządzenia, „które powinny tworzyć warunki dla zaspokajania potrzeb rozwojowych i edukacyjnych uczniów, w szczególności wspomagać rozwój uczniów i efektywność uczenia się”. Na podstawie tego artykułu Minister Edukacji Narodowej wydał rozporządze-nie z dnia 17 listopada 2010 r. w sprawie zasad udzielania i organizacji pomocy psy-chologicznej i pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach (Dz.U. Nr 228, poz. 1487), do którego odsyła art. 42 ust. 7 pkt 3 KN. Nie można po-dzielić twierdzenia wnioskodawcy, że to odesłanie narusza konstytucyjną hierarchię źródeł prawa. Pracownicy podlegający regulacji art. 42 ust. 7 pkt 3 KN są bowiem wprost wymienieni w tym artykule, a rozporządzenie jedynie określa szczegółowo ich obowiązki. Użyty w art. 42 ust. 7 pkt 3 zwrot „o których mowa w przepisach wyda-nych na podstawie art. 22 ust. 2 pkt 11 ustawy o systemie oświaty” odnosi się nie do pedagogów, psychologów, logopedów i doradców zawodowych, lecz do zajęć zwią-zanych z wyborem kierunku kształcenia i zawodu w celu wspomagania uczniów w podejmowaniu decyzji edukacyjnych i zawodowych. Podnoszone w pytaniu prawnym wątpliwości związane z dopuszczalnością regulowania czasu pracy nauczycieli przez radę gminy nie mają podstaw. Uchwała rady gminy nie jest aktem wykonawczym do ustawy w rozumieniu art. 92 ust. 1 Kon-stytucji. Organ samorządu terytorialnego ma odrębne umocowanie w art. 94 Konsty-tucji do ustanawiania prawa miejscowego na podstawie i w granicach upoważnienia zawartego w ustawie (tu: art. 42 ust. 7 pkt 3 KN). 3. Wobec bezzasadności zastrzeżeń odnoszących się do zgodności art. 42 ust. 7 pkt 3 KN z Konstytucją i braku możliwości ustalenia jednoznacznej treści tego przepisu na podstawie wykładni językowej, powstaje konieczność posłużenia się in-nymi metodami interpretacji prawa. W ramach wykładni historycznej trzeba zauważyć, że przed dniem 1 stycznia 1999 r. pensum nauczycieli pedagogów, psychologów, logopedów i doradców zawo- 19 dowych określało rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej wydane na podstawie wówczas obowiązującego art. 42 ust. 9 KN. W rozporządzeniu z dnia 18 czerwca 1997 r. w sprawie tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć niektórych nauczycieli oraz zasad zaliczania do wymiaru godzin poszczególnych zajęć w kształ-ceniu zaocznym i w systemie kształcenia na odległość (Dz.U. Nr 67, poz. 425) zo-stało ono określone na 20 godzin tygodniowo (§ 1 ust. 1 pkt 4). Ten sam wymiar określony był w § 1 ust. 1 pkt 3 poprzedniego rozporządzenia z dnia 15 września 1982 r. (Dz.U. Nr 29, poz. 207 ze zm.) w odniesieniu do pedagogów i psychologów (stanowiska logopedów i doradców zawodowych nie były wówczas przewidziane). Samo przeniesienie z dniem 1 stycznia 1999 r. przez art. 38 pkt 6 lit. c oraz d ustawy z dnia 24 lipca 1998 r. o zmianie niektórych ustaw określających kompetencje orga-nów administracji publicznej - w związku z reformą ustrojową państwa (Dz.U. Nr 106, poz. 668 ze zm.) upoważnienia do określenia tego pensum z Ministra Edukacji Naro-dowej na organ prowadzący szkołę, przy braku merytorycznej różnicy treści obecnie obowiązującego art. 42 ust. 7 pkt 3 KN w stosunku do treści uchylonego art. 42 ust. 9 KN nie może mieć wpływu na wykładnię prawa materialnego, będącego podstawą do określenia wymiaru pensum. Zmiana wykładni tej podstawy materialnoprawnej była-by uzasadniona tylko w razie zmiany jej treści (co nie nastąpiło), a nie z powodu umiejscowienia jej w innym ustępie art. 42 KN. Trzeba przy tym zauważyć, że także po zmianie właściwości organu określającego pensum, Minister Edukacji Narodowej i Sportu uważa, iż wymiar pensum w odniesieniu do nauczycieli pedagogów, psycho-logów logopedów i doradców zawodowych ustala organ prowadzący szkołę lub pla-cówkę zgodnie z art. 42 ust. 7 pkt 3 KN. Wynika to wprost z odpowiedzi z dnia 15 grudnia 2004 r. udzielonej w imieniu Ministra na interpelację poselską nr 8861 (IV kadencja Sejmu). Rozważając pytanie prawne z punktu widzenia wykładni systemowej i funkcjo-nalnej należy zgodzić się z argumentacją przedstawioną w wyroku z dnia 11 stycznia 2011 r. Karta Nauczyciela przewiduje w art. 42 ust. 3 w 11 punktach różne wymiary pensum (od 15 do 30 godzin tygodniowo) w zależności od rodzaju pracy. Stanowisko nauczyciela przedmiotu edukacyjnego, którego pensum jest określone w art. 42 ust. 3 l.p. 3 KN w wymiarze 18 godzin tygodniowo, jest bardziej uciążliwe i pracochłonne niż stanowiska pedagogów, psychologów, logopedów i doradców zawodowych. Te cztery rodzaje pracy wymagają takich samych kwalifikacji i nakładu pracy niezależnie 20 od tego, czy są zajmowane przez nauczycieli, czy przez pracowników niemających tego statusu. W pytaniu prawnym podniesiono wątpliwości co do przydatności w jego roz-strzygnięciu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 października 2011 r., I OSK 1194/11, gdyż wyrok ten nie dostarcza nowych argumentów dla stosowania art. 42 ust. 7 pkt 3 KN, a jedynie powtarza wywód Sądu Najwyższego z wyroku z dnia 11 stycznia 2011 r., I PK 153/10. Pomniejszanie znaczenia tego wyroku Naczel-nego Sądu Administracyjnego nie ma uzasadnienia. Trzeba bowiem zauważyć, że zgodność orzecznictwa Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego jest istotną wartością w demokratycznym państwie prawnym (art. 2 Konstytucji) oraz że stanowi element prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji). W obecnym systemie prawnym nie ma żadnych rozwiązań instytucjonalnych umożliwiających usunięcie rozbieżności orzecznictwa między dwoma pionami sądownictwa: powszechnym i administracyjnym. Tymczasem obywatele w ramach prawa do sądu mają prawo oczekiwać, że ich sprawy będą tak samo rozstrzygane w obu pionach sądownictwa. Wykładnia każdej ustawy musi być zgodna z Konstytucją, przy czym chodzi tu nie tylko o zgodność z tymi jej przepisami, które odnoszą się bezpośrednio do ustalenia właściwego rozumienia poszczególnych przepisów ustaw, ale także o przepisy ustrojowe. Uwzględnianie przez sądy jednego pionu sądownictwa poglądów wyrażo-nych w orzeczeniach wydanych w drugim pionie służy realizacji jednolitości orzecz-nictwa, wymaganej przez art. 2 i art. 45 ust. 1 Konstytucji. Dlatego należy uznać, że powołany wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego - mimo że nie zawiera dodat-kowych, szczegółowych argumentów przemawiających za zajętym stanowiskiem - przez sam fakt akceptacji poglądu Sądu Najwyższego z wyroku z dnia 11 stycznia 2011 r., I PK 153/10 jest istotnym argumentem przemawiającym za udzieleniem od-powiedzi zgodnej ze stanowiskiem zajętym w tych wyrokach. Z tych względów podjęto uchwałę jak w sentencji. ========================================