III PZP 54/88

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Bała.Sędziowie SN: S. Szymańska, E. Mzyk (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej, W. Sztejn, w sprawie z powództwa Jadwigi S. i Zofii K. przeciwko Spółdzielni Pracy Przemysłu Chemicznego w J. o zapłatę po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Przemyślu postanowieniem z dnia 14 grudnia 1988 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:1. "Czy dochodzenie przez byłego pracownika odszkodowania od zakładu pracy za utracony dodatek do emerytury należny mu z tytułu pracy w szczególnych warunkach jest roszczeniem związanym ze stosunkiem pracy?2. Czy na pracodawcy ciąży obowiązek informowania "z urzędu" pracownika lub Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o uprawnieniach do dodatku z tytułu pracy w szczególnych warunkach, jeśli pracownik przeszedł na emeryturę przed wejściem w życie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent inwalidzkich dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43)?"podjął następującej treści uchwałę:1. Roszczeniem związanym ze stosunkiem pracy (art. 476 § 1 k.p.c.) jest także żądanie byłego pracownika odszkodowania dochodzonego od zakładu pracy za utracony dodatek do emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach. 2. Zakład pracy nie ma obowiązku, bez uprzedniego wniosku byłego pracownika lub żądania organu rentowego, wydania zaświadczenia stwierdzającego wykonanie pracy w szczególnych warunkach, jeżeli pracownik przeszedł na emeryturę przed wejściem w życie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent inwalidzkich dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43 ze zm.). Uzasadnienie faktycznePrzedstawione Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne wyłoniło się na tle następującego stanu faktycznego:Powódki były zatrudnione w pozwanej Spółdzielni i z dniem 31 grudnia 1981 r. przeszły na wcześniejszą emeryturę. Pozwana Spółdzielnia nie dołączyła do wniosków emerytalnych zaświadczenia stwierdzającego wykonywanie pracy w szczególnych warunkach, gdyż wówczas nie przysługiwały z tego tytułu dodatki do emerytury. Dodatek taki wprowadzony został rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent inwalidzkich dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43). Powódki otrzymały dodatek w wysokości 10% na podstawie decyzji organu rentowego z dnia 10 czerwca 1987 r. począwszy od dnia 1 marca 1987 r. Według twierdzeń pozwu z winy pozwanej Spółdzielni dodatek nie został wypłacony wcześniej, zatem zobowiązana jest ona do zapłaty odszkodowania na podstawie art. 97 § 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin za nieprzedawniony okres 2 lat, tj. od dnia 1 marca 1985 r. Sąd Rejonowy w Jarosławiu wyrokiem z dnia 28 czerwca 1988 r. oddalił powództwo uznając, że po wejściu w życie powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. na pozwanej Spółdzielni nie ciążył obowiązek zawiadomienia zakładu ubezpieczeń społecznych o wykonywaniu przez powódki pracy w szczególnych warunkach, które w 1983 r. były już emerytkami. Rozpoznając rewizję powódek od powyższego wyroku Sąd Wojewódzki w Przemyślu przedstawił w trybie art. 391 § 1 k.p.c. pytanie prawne, budzące poważne wątpliwości, sformułowane w części wstępnej uchwały. Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Stosownie do art. 476 § 1 pkt 1 k.p.c. przez sprawy z zakresu prawa pracy rozumie się sprawy o roszczenia ze stosunku pracy lub z nim związane. Sprawami ze stosunku pracy są sprawy, w których podstawą dochodzonego roszczenia jest niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania wynikającego z umowy o pracę lub przepisów prawa pracy, w tym również układu zbiorowego pracy lub regulacji zakładowych. Sprawami natomiast związanymi ze stosunkiem pracy są sprawy, w których podstawa prawna wynika nie z bezpośredniej realizacji praw i obowiązków stosunku pracy, lecz z innych ustawowych lub umownych obowiązków zakładu pracy wobec pracownika. Jeden z ustawowych obowiązków uspołecznionych zakładów pracy względem pracownika zawiera unormowanie artykułu 96 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.), zwanej dalej "ustawą o z.e.p." Powołany przepis nakłada na uspołeczniony zakład pracy obowiązek m.in. udzielania pracownikowi i pozostałym po nim członkom rodziny informacje o przysługujących im świadczeniach, przygotowania wniosku o emeryturę i przedłożenia go organowi rentowemu, a także udzielenia niezbędnej pomocy w trakcie postępowania w sprawach o świadczeniach z ustawy o z.e.p. Tego rodzaju regulacja ustawowa uzasadnia wniosek, że żądanie zasądzenia odszkodowania związanego z naruszeniem tych obowiązków przez uspołeczniony zakład pracy jest roszczeniem związanym ze stosunkiem pracy w rozumieniu art. 476 § 1 pkt 1 k.p.c. Chodzi bowiem o takie obowiązki, które powstały w czasie trwania stosunku pracy i wiążą się z przyznaniem emerytury, zaś ich naruszenie mogło lub spowodowało szkodę. Bez znaczenia jest przy tym okoliczność, że roszczenie dochodzone jest po upływie pewnego okresu, tj. wówczas gdy pracownik uzyskał już status emeryta. Decyduje bowiem data wypełnienia lub niewypełnienia obowiązku związanego z przejściem na emeryturę, a więc określony okres związany z ustaniem stosunku pracy i przejściem na emeryturę. Z tych też względów należało udzielić odpowiedzi jak w pkt 1 uchwały. Znacznie szerszym zagadnieniem jest pytanie, czy i jakie obowiązki spoczywają na zakładzie pracy po przejściu pracownika na emeryturę, a w tym - tak jak to ma miejsce w sprawie - czy zakład pracy ma obowiązek informowania "z urzędu" pracownika lub Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o uprawnieniach do dodatku z tytułu pracy w szczególnych warunkach. Trafnie wyeksponował przy tym Sąd Wojewódzki przedstawione pytanie w sytuacji, gdy pracownik przyszedł na emeryturę przed wejściem w życie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent inwalidzkich dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43).W istocie chodzi bowiem o sytuację, gdy zmiana stanu prawnego rzutuje na wysokość przyznanych uprzednio świadczeń emerytalnych i pobieranych przez byłego pracownika. Obowiązek uspołecznionego zakładu pracy udzielania pracownikowi informacji o przysługujących mu świadczeniach, o których mowa w art. 96 ust. 1 pkt 1, nie zawiera ograniczeń czasowych tego obowiązku. Mogłoby to sugerować, że taki obowiązek ma charakter ciągły, z tym jednak zastrzeżeniem, iż dotyczy pracownika a nie już emeryta. Co istotniejsze, celem omawianego przepisu jest zabezpieczenie interesów pracownika, z którym rozwiązany zostaje stosunek pracy w związku z przejściem na emeryturę lub rentę. Do tego okresu czasowego odnoszą się przewidziane w art. 96 ustawy o z.e.p. obowiązki uspołecznionego zakładu pracy. Akcentuje to unormowanie art. 96 ust. 3 ustawy o z.e.p., które wprost mówi o postępowaniu i jego trakcie w zakresie przyznania świadczeń z tej ustawy. Oznacza to, że obowiązki z art. 96 ustawy o z.e.p. obejmują okres ustalania świadczeń dla byłego pracownika. Aczkolwiek więc nie ustaje więź pomiędzy zakładem pracy a emerytami, to jednak nie można wyprowadzić wniosku, że powołany przepis art. 96 ustawy o z.e.p. nakłada na zakład pracy obowiązki względem byłego pracownika po jego przejściu na emeryturę. Tym samym na zakładzie pracy nie spoczywa obowiązek informowania z urzędu byłych pracowników o każdorazowej zmianie stanu prawnego, która ma lub może mieć wpływ na wysokość emerytury.Obowiązek taki musiałby być wyraźnie określony w akcie normatywnym. Obowiązku takiego nie statuuje art. 96 ustawy o z.e.p. ani jakikolwiek inny przepis prawa. Zresztą realizacja takiego obowiązku byłaby niezwykle utrudniona i stanowiłaby nadmierne obciążenie zakładu pracy, które nie dałoby się pogodzić z racjonalnie pojmowanymi obowiązkami zakładu pracy względem byłego pracownika. Z powyższych względów na drugie pytanie należało udzielić odpowiedzi przeczącej, co orzeczono jak w sentencji.