WZP 5/88

Skład orzekającyPrzewodniczący: gen. bryg. K. Lipiński. Sędziowie: płk A. Kaszycki, płk H. Kmieciak, płk J. Juszczak, ppłk J. Medyk (sprawozdawca), ppłk B. Szerszenowicz, płk E. Zawiłowski. Zastępca Naczelnego Prokuratora Wojskowego: A. Suski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu na posiedzeniu w dniu 29 września 1988 r. przedstawionego - w trybie art. 18 ust. 1-3 w zw. z art. 13 pkt 4 ustawy z dnia 20 września 1984 r. o Sądzie Najwyższym (Dz.U. Nr 45, poz. 241) - przez Prezesa Izby Wojskowej Sądu Najwyższego wniosku o podjęcie uchwały zawierającej odpowiedź na pytanie:"Jak zakwalifikować czyn żołnierza, który w czasie pełnienia służby szczególnej w rozumieniu art. 325 § 1 k.k. nie przeciwdziałał stwierdzonemu faktowi spożywania napojów alkoholowych na terenie objętym zakresem pełnionej służby?"na podstawie art. 13 pkt 4, art. 18 ust. 1 i 2 oraz art. 23 ust. 2 wyżej cytowanej ustawy o Sądzie Najwyższymuchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneUdzielając odpowiedzi na przedstawione pytanie prawne, należy mieć na względzie to, że:I. Czyn polegający na spożywaniu przez żołnierzy napojów alkoholowych na terenie wojskowym stanowi wykroczenie, określone w art. 43 ust. 3 w zw. z art. 14 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, a w związku z tym stanowi wyraźne naruszenie dyscypliny wojskowej.Artykuł 325 § 1 k.k. ma charakter blankietowy, co oznacza, że obowiązki nałożone na żołnierza pełniącego służbę szczególną w rozumieniu tego przepisu sformułowane są w wydanych przez kompetentne władze wojskowe odrębnych przepisach określonych w regulaminach, zarządzeniach lub instrukcjach, regulujących tok tej służby. Ze sformułowania: "tok służby" należy wnosić, że chodzi o służbę o "uregulowanym toku", a więc taką, jaką jest służba wartownicza, konwojowa, wewnętrzna, graniczna, garnizonowa, porządkowa itp.Wobec tego, jeżeli przepisy regulujące tok służb szczególnych stanowią, że do obowiązków żołnierzy pełniących te służby należy m.in. obowiązek przeciwdziałania popełnianiu wykroczeń, a w szczególności przeciwdziałania spożywaniu napojów alkoholowych przez innych żołnierzy na terenie objętym zakresem pełnionej służby, to należy uznać, że obowiązek ten ma charakter obowiązku szczególnego w rozumieniu art. 44 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi.Kwestia więc, czy omawiany obowiązek należy do zakresu powinności służbowych żołnierza pełniącego określoną służbę szczególną, jest kwestią faktu, który należy każdorazowo ustalać na podstawie przepisów regulujących tok tej służby (por. np. pkt 198 ust. 2 regulaminu służby wewnętrznej Sił Zbrojnych PRL dotyczący zakresu obowiązków oficera dyżurnego jednostki).W opisanej sytuacji faktycznej, gdy obowiązek przeciwdziałania spożywaniu napojów alkoholowych jest jednocześnie obowiązkiem wynikającym z pełnionej służby szczególnej, nie ulega wątpliwości, że przy prawnej sumbsumcji analizowanego czynu, objętego sformułowanym na wstępie pytaniem prawnym, wchodzą w grę art. 325 § 1 k.k. i art. 44 powołanej ustawy z dnia 26 października 1982 r.II. Na tle tego stwierdzenia istnieją wątpliwości, czy tego rodzaju czyn żołnierza należy kwalifikować tylko na podstawie art. 325 § 1 k.k., czy też wyłącznie na podstawie art. 44 ustawy z dnia 26 października 1982 r. albo na podstawie obu tych przepisów.Przyjęcie kwalifikacji prawnej tylko z art. 325 § 1 k.k. nie odzwierciedlałoby faktu, że żołnierz z tytułu wykonywanego w ramach pełnionej służby szczególnej i nadzoru nad przestrzeganiem dyscypliny oraz porządku wojskowego był szczególnie zobowiązany akurat do przeciwdziałania spożywaniu napojów alkoholowych przez żołnierzy na terenie objętym zakresem pełnionej przezeń służby szczególnej. Ponadto przyjęcie w analizowanej sytuacji tylko kwalifikacji prawnej z art. 44 powołanej ustawy z dnia 26 października 1982 r., w którym to omawiany obowiązek przeciwdziałania nałożony jest na podmiot nie mający związku z pełnieniem służby szczególnej, nie odzwierciedlałoby tej istotnej okoliczności, że sprawcą niedopełnienia tego szczególnego obowiązku był żołnierz pełniący służbę szczególną, a więc podmiot ściśle określony w art. 325 § 1 k.k.Uwagi te uzasadniają wniosek, że żaden z tych przepisów samoistnie nie odzwierciedla wszystkich prawnych cech omawianego czynu i w związku z tym całej jego kryminalnej zawartości (stopnia społecznego niebezpieczeństwa), a czyni to dopiero łączne uwzględnienie obu tych przepisów. Oznacza to, że pomiędzy ich zakresami zachodzi logiczny stosunek krzyżowania się, uzasadniający w myśl art. 10 § 2 k.k. kumulatywne zakwalifikowanie omawianego czynu na podstawie art. 325 § 1 k.k. i art. 44 powołanej ustawy z dnia 26 października 1982 r.III. W świetle tych wszystkich rozważań nie można podzielić stanowiska wyrażonego w wyroku Izby Wojskowej SN z dnia 15 kwietnia 1988 r. - WR 145/88, że art. 325 § 1 k.k. jest przepisem szczególnym w stosunku do art. 44 ustawy z dnia 26 października 1982 r. ze względu na "wyspecyfikowany podmiot, którym może być tylko żołnierz". Zawężenie kryterium oceny: przepis ogólny - przepis szczególny, sprowadzające się - w myśl wszystkich innych znamion typizujących przestępstwa, zawarte w porównywanych przepisach, nie może przekonywać.Przepisem szczególnym bowiem jest taki przepis, który zawiera wszystkie znamiona innego przepisu (ogólnego) i ponadto dodatkowe znamię (lub znamiona) specjalizujące, które zawężają zakres innego przepisu (ogólnego).Artykuł 325 § 1 k.k. w stosunku do art. 44 cytowanej ustawy z dnia 26 października 1982 r. niewątpliwie zawęża krąg podmiotów, ale rozszerza zakres obowiązków.Mając na względzie, stwierdzić należy, że art. 325 § 1 k.k. nie zawiera w swej treści tych wszystkich znamion, które określone zostały w art. 44 cytowanej ustawy z dnia 26 października 1982 r., i odwrotnie. Ten ostatni przepis nie zawiera też znamion, które od strony podmiotowej typizują przestępstwo określone w art. 325 § 1 k.k.W świetle tych rozważań skład siedmiu sędziów Izby Wojskowej Sądu Najwyższego uchwalił ustalenie odpowiedzi na pytanie prawne Prezesa Izby Wojskowej Sądu Najwyższego jak na wstępie.