III CZP 8/89

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w T. o wpis zmian statutu spółdzielni po rozpatrzeniu na posiedzeniu jawnym dnia 28 lutego 1989 r. zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Opolu postanowieniem z dnia 5 stycznia 1989 r. I Cr. 613/88 do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy osoba prawna może nabyć członkostwo w rolniczej spółdzielni produkcyjnej?"podjął następującą uchwałę.Uzasadnienie faktycznePostanowieniem z dnia 2 listopada 1988 r. Sąd Rejonowy w Opolu odmówił wpisu do rejestru zmian w statucie Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej dotyczących nabycia członkostwa w tej Spółdzielni przez osobę prawną. Sąd stanął na stanowisku, iż członkiem rolniczej spółdzielni produkcyjnej może być tylko osoba fizyczna.Na skutek rewizji Spółdzielni Sądowi Wojewódzkiemu nasunęło się zagadnienie prawne ujęte w sentencji uchwały, które przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia (art. 391 k.p.c.).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy rozważył, co następuje:Ustawa z dnia 16 września 1982 r. Prawo spółdzielcze (Dz. U. z 1982 r. Nr 30, poz. 210 z późn. zm.), składa się z dwóch części. Część pierwsza zatytułowana "Spółdzielnie" obejmuje z kolei dwa tytuły: tytuł I pt. "Przepisy wspólne" oraz tytuł II pt. "Przepisy szczególne dla spółdzielni produkcji rolnej, spółdzielni kółek rolniczych, spółdzielni pracy i spółdzielni mieszkaniowych". W przepisach wspólnych zawarta jest m.in. regulacja członkostwa spółdzielni, a w tym przepis art. 15 § 4 i 5 dopuszczający możliwość członkostwa spółdzielni osób prawnych. Przepisy te odgrywają więc rolę przepisów prawa spółdzielczego. Ze względu na swoistość niektórych rodzajów spółdzielni wspomniane przepisy nie są w pełni adekwatne do tych spółdzielni, stąd też ustawodawca w sposób szczególny uregulował łączące się z nimi stosunki prawne. Dotyczy to spółdzielni wymienionych w tytule II, czyli również spółdzielni produkcji rolnej, do których prawo spółdzielcze zalicza także rolnicze spółdzielnie produkcyjne. Odpowiedzi zatem na pytanie, czy osoba prawna może być członkiem rolniczej spółdzielni produkcyjnej, należy przede wszystkim poszukiwać w przepisach szczególnych, dopiero gdyby te przepisy nie zawierały w tym względzie żadnych postanowień, należałoby sięgnąć do przepisów ogólnych zgodnie z paremią lex specialis derogat legi generali.Otóż z przepisów art. 138-172 prawa spółdzielczego odnoszących się do rolniczych spółdzielni produkcyjnych wynika, że te spółdzielnie charakteryzują się trzema cechami: 1) prowadzą zespołowe gospodarstwo rolne, 2) czynią to "w oparciu o osobistą pracę członków", 2) są spółdzielniami zrzeszającymi wyłącznie osoby fizyczne. Wprawdzie w § 2 art. 138 prawa spółdzielczego jest mowa o możliwości prowadzenia przez rolniczą spółdzielnię produkcyjną działalności wytwórczej i usługowej w zakresie ustalonym w statucie, z czego można by wnosić, że członkami rolniczych spółdzielni produkcyjnych mogą być także osoby prawne, ale treści tego paragrafu nie można odrywać od § 1 art. 138. W tym ostatnim przepisie zaś sformułowanie "prowadzenie zespołowego gospodarstwa rolnego w oparciu o osobistą pracę członków" przemawia za tezą, że chodzi tu o osoby fizyczne. Stanowisko to wspiera unormowania zawarte w art. 139 prawa spółdzielczego, według którego członkami spółdzielni mogą być rolnicy, a także w art. 155 tego prawa stanowiącym o obowiązku i prawie pracy członka w spółdzielni.Wspomniana działalność wytwórcza i usługowa rolniczej spółdzielni produkcyjnej może być prowadzona "obok" gospodarstwa rolnego, co oznacza, że prowadzenie gospodarstwa rolnego stanowi zasadniczą działalność spółdzielni. Taki kierunek uregulowania ma głęboki sens. Chodzi bowiem o to, by rolnicze spółdzielnie produkcyjne nie zostały przekształcone w zakłady przemysłowe, handlowe czy usługowe, tracąc podstawową działalność, którą jest prowadzenie zespołowe gospodarstwa rolnego. Przy dopuszczeniu członkostwa osób prawnych rolniczych spółdzielni produkcyjnych istnieje niebezpieczeństwo zatracenia przez te spółdzielnie ich podstawowej działalności. Okoliczność tę miał na uwadze ustawodawca i dlatego w sposób szczególny uregulował m.in. członkostwo w tego typu spółdzielniach.Z tych przyczyn udzielono odpowiedzi jak w sentencji uchwały.