I KZP 44/05

POSTANOWIENIE Z DNIA 15 GRUDNIA 2005 R. I KZP 44/05 Stronie nie przysługuje środek odwoławczy od orzeczeń i innych roz-strzygnięć wydanych w toku postępowania prowadzonego na podstawie ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. Nr 179, poz. 1843). Przewodniczący: Prezes SN L. Paprzycki. Sędziowie SN: K. Cesarz, W. Kozielewicz (sprawozdawca). Prokurator Prokuratury Krajowej: A. Herzog. Sąd Najwyższy w sprawie Krzysztofa K. po rozpoznaniu, przedsta-wionego na podstawie art. 441 § 1 k.p.k. przez Sąd Apelacyjny w P., po-stanowieniem z dnia 6 września 2005 r., zagadnienia prawnego wymaga-jącego zasadniczej wykładni ustawy: „Czy dopuszczalne jest złożenie zażalenia na postanowienie oddalające skargę strony na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postę-powaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki na podstawie przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwło-ki?” p o s t a n o w i ł odmówić podjęcia uchwały. 2 U Z A S A D N I E N I E Przedstawione Sądowi Najwyższemu pytanie prawne zostało sformu-łowane w następującej sytuacji procesowej. Sąd Okręgowy w P., postanowieniem z dnia 8 lipca 2005 r., oddalił skargę obrońcy Krzysztofa K. o stwierdzenie przewlekłości postępowania w sprawie karnej Sądu Rejonowego w G. i przyznanie od Skarbu Państwa na rzecz skarżącego kwoty pieniężnej z tytułu przewlekłości postępowania są-dowego w wysokości 10 000 zł. Na to postanowienie zażalenie złożył obrońca skarżącego. Zostało ono przedstawione do rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu w P. Sąd ten uznał, między innymi, że dotychczasowa niejednolita praktyka orzecznicza Sądu Najwyższego „stwarza poważną wątpliwość, czy dopuszczalne jest złożenie zażalenia na postanowienie oddalające skargę strony na naru-szenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki na podstawie przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki”. W związku z tym uznał, że w sprawie wyłoniło się zagadnienie prawne wymagające zasadni-czej wykładni ustawy, które sformułował w zacytowanym na wstępie pyta-niu. Uzasadniając je wskazał, między innymi, z jednej strony, na orzecze-nia Sądu Najwyższego w Izbie Karnej: z dnia 31 marca 2005 r., IV KZ 4/05, OSNKW 2005, z. 4, poz. 38 i z dnia 1 kwietnia 2005 r., SPK 19/05, OSNKW 2005, z. 7 – 8, poz. 67, w których Sąd Najwyższy zajął stanowi-sko, że przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze (...) nie prze-widują możliwości zaskarżenia jakichkolwiek orzeczeń czy innych rozstrzy-gnięć wydanych w postępowaniu w przedmiocie skargi. Z drugiej strony zauważył, że w uzasadnieniu uchwały z dnia 28 czerwca 2005 r., III SPZP 1/05, Sąd Najwyższy w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw 3 Publicznych wyraził odmienny pogląd, a mianowicie, że dopuszczalne jest złożenie zażalenia na postanowienie sądu oddalające skargę. Prokurator Prokuratury Krajowej, ustosunkowując się do przedsta-wionego pytania prawnego, wniósł o odmowę podjęcia uchwały, gdyż jego zdaniem, przedstawione przez Sąd Apelacyjny w P. pytanie prawne nie spełnia wszystkich wymogów określonych w art. 441 § 1 k.p.k. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Należy podzielić stanowisko Prokuratora Prokuratury Krajowej co do tego, że w sprawie brak jest warunków, które, zgodnie z art. 441 § 1 k.p.k., pozwalałyby Sądowi Apelacyjnemu w P. na skuteczne wystąpienie o roz-strzygnięcie zagadnienia prawnego, wymagającego zasadniczej wykładni ustawy. W orzecznictwie Sądu Najwyższego, jak też i w doktrynie, utrwalony jest pogląd, że skuteczne przekazanie pytania prawnego na podstawie art. 441 § 1 k.p.k. jest możliwe jedynie wówczas, gdy w sprawie ujawnia się zagadnienie o charakterze prawnym, a więc stanowiące istotny problem interpretacyjny, a nadto wymagające zasadniczej wykładni ustawy, czyli dotyczące przepisu rozbieżnie interpretowanego w praktyce sądowej albo przepisu o oczywiście wadliwej redakcji lub niejasno sformułowanego, umożliwiającego przeciwstawne interpretacje, a autorytatywne jego wyja-śnienie może mieć znaczenie prejudycjalne dla kształtowania przyszłego orzecznictwa. Zadaniem Sądu Najwyższego działającego w trybie art. 441 § 1 k.p.k., nie jest zaś rozstrzyganie praktycznych przypadków, czy udzie-lanie porad, jak należy postąpić w określonej sytuacji (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 7 sierpnia 1982 r., VI KZP 16/82, OSNPG 1982, Nr 10, poz. 139, z dnia 16 czerwca 1993 r., I KZP 14/93, Wok. 1993, z. 11, s. 9 – 10, z dnia 28 lipca 1994 r., I KZP 18/94, OSNKW 1994, z. 7 – 8, poz. 49, z dnia 12 marca 1996 r., I KZP 1/96, Wok. 1996, z. 7, s. 20, z dnia 19 sierpnia 1999 r., I KZP 25/99, OSNKW 1999, z. 9 – 10, poz. 53, z dnia 17 4 maja 2000 r., I KZP 7/00, OSNKW 2000, z. 5 – 6, poz. 51, z dnia 22 stycz-nia 2003 r., I KZP 42/02, niepubl., z dnia 26 lutego 2004 r., I KZP 41/03, niepubl., z dnia 21 września 2005 r., I KZP 36/05, niepubl., a także R.A. Stefański: Rola Sądu Najwyższego w kształtowaniu jednolitości orzecznic-twa w sprawach karnych, w: S. Waltoś (red.): Jednolitość orzecznictwa w sprawach karnych, Kraków 1998, s. 271 – 282, tenże: Instytucja pytań prawnych do Sądu Najwyższego w sprawach karnych, Kraków 2001, s. 254 – 300; K. Marszał: Proces karny, Katowice 1997, s. 425 – 426; R. Kmiecik, E. Skrętowicz: Proces karny, cz. ogólna, Kraków 2003, s. 45 – 49). Przedstawione Sądowi Najwyższemu przez Sąd Apelacyjny w P., postanowieniem z dnia 8 lipca 2005 r., pytanie prawne nie wymaga zasad-niczej wykładni ustawy, a więc nie może zostać uznane za zagadnienie prawne w rozumieniu art. 441 § 1 k.p.k. Należy zgodzić się z Prokuratorem Prokuratury Krajowej, że w pytaniu prawnym Sądu Apelacyjnego w P. nie wskazano, jaki przepis ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze (...) bu-dzi wątpliwości i jest w praktyce sądowej rozbieżnie interpretowany. W po-stanowieniu nie przedstawiono także żadnych rozbieżności w orzecznic-twie, albowiem za takie nie można uznać stwierdzeń zawartych we frag-mencie uzasadnienia uchwały Sądu Najwyższego w Izbie Pracy, Ubezpie-czeń Społecznych i Spraw Publicznych z dnia 28 czerwca 2005 r., III SPZP 1/05. W uchwale tej Sąd Najwyższy wyraził jedynie pogląd, że niedopusz-czalna jest skarga o wznowienie postępowania zakończonego postanowie-niem w sprawie ze skargi na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki. W tej spra-wie Sąd Najwyższy nie zajmował się kwestią dopuszczalności zaskarżenia zażaleniem rozstrzygnięć zapadłych w postępowaniu w sprawie ze skargi na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu są-dowym bez nieuzasadnionej zwłoki. Warto przy tym zwrócić uwagę, że co 5 do tej ostatniej kwestii w Sądzie Najwyższym Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych zapadały dotychczas jedynie rozstrzy-gnięcia o odrzuceniu zażaleń wnoszonych od postanowień sądów apela-cyjnych wydawanych w postępowaniu w przedmiocie skargi na przewle-kłość postępowania toczącego się w sądach okręgowych, np. sprawy: III SZ 10/05, III SO 18/05 i III SO 19/05. W tych orzeczeniach Sąd Najwyższy prezentował pogląd, że postępowanie wszczęte na skutek skargi jest po-stępowaniem incydentalnym w toku procesu cywilnego, którego skarga do-tyczy, a tym samym postanowienie w przedmiocie skargi na przewlekłość w postępowaniu sądowym nie kończy postępowania w sprawie. Ponieważ jest to postępowanie incydentalne, to nie stosuje się do niego przepisów Konstytucji, przyznających stronie prawo do zaskarżania orzeczeń wyda-nych w pierwszej instancji (art. 78) oraz przewidujących instancyjność po-stępowania (art. 176 ust. 1). Podkreślał nadto, że instancyjność postępo-wania skargowego tamowałaby w istocie rozpoznanie sprawy, w której skarga na przewlekłość została wniesiona, a tym samym kolidowałaby z celem ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze (...), którym jest przy-spieszenie toczącego się postępowania, a w konsekwencji rozpoznanie sprawy (zob. zwłaszcza uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 3 października 2005 r., III SO 19/05, niepubl.). Również Sąd Najwyż-szy w Izbie Cywilnej jednolicie prezentuje pogląd, że postępowanie wywo-łane skargą na przewlekłość ma charakter wpadkowy, a postanowienie w przedmiocie skargi na przewlekłość postępowania nie zamyka drogi do rozstrzygnięcia sprawy co do istoty i nie podlega zaskarżeniu (zob. np. po-stanowienia Sądu Najwyższego z dnia 17 sierpnia 2005 r., I CNP 3/05 i I CNP 7/05, niepubl.). Przedstawiona wyżej, jasna i konsekwentna, co do omawianej kwe-stii, linia w orzecznictwie Izby Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego oraz Izby Cywilnej Sądu Najwyższego jest, 6 co do zasady, całkowicie zgodna z poglądami prezentowanymi w orzecz-nictwie Izby Karnej Sądu Najwyższego (powołane na wstępie postanowie-nia w sprawach: IV KZ 9/05 i SPK 19/05). To usuwa „wątpliwość” wyrażoną w uzasadnieniu postanowienia Sądu Apelacyjnego w Poznaniu, że na gruncie ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze (...), „trudno wyobrazić sobie sytuację, by w jednym postępowaniu – cywilnym ustawodawca do-puszczał możliwość zaskarżenia postanowienia oddalającego skargę na przewlekłość, a postępowaniu karnym nie”. Należy jeszcze raz podkreślić, że z samego uzasadnienia projektu ustawy o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania w rozsąd-nym terminie sprawy w postępowaniu sądowym z dnia 17 listopada 2003 r. (Druk Sejmu RP Nr 2256) wynika, że zamiarem projektodawcy było ukształtowanie tego postępowania jako wpadkowego w ramach postępo-wania co do istoty sprawy. Stwierdzono tam, że za przyjęciem takiego mo-delu postępowania przemawiają dwa podstawowe argumenty. Po pierw-sze, postępowanie autonomiczne musi zakładać dwuinstancyjność (zasada konstytucyjna), co stwarza realne niebezpieczeństwo nadmiernego jego wydłużenia. Niweczy to istotę i sens wprowadzenia odrębnej skargi na przewlekłość. Po drugie, doświadczenia wynikające z funkcjonowania ana-logicznej ustawy w Republice Włoskiej wskazują, że przyjęty tam model dwuinstancyjnego postępowania, a nadto możliwość zaskarżenia orzecze-nia kasacją, spowodowały, że sądy rozpoznając liczne skargi na przewle-kłość doprowadzają w efekcie do dalszego przedłużenia postępowania co do istoty sprawy. Przypomnieć również należy, że wyrażona w art. 176 ust. 1 Konsty-tucji zasada co najmniej dwuinstancyjnego postępowania nie odnosi się do rozstrzygnięć w kwestiach wpadkowych (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 kwietnia 2005 r., SK 6/05, OTKA 2005, z.4, poz. 36). Jak pod-nosi się w doktrynie, z punktu widzenia wzorca konstytucyjnego z art. 176 7 ust. 1 nie nasuwa zastrzeżeń wprowadzenie w ustawie z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze (...) jednoinstancyjnego postępowania w przedmiocie skargi na przewlekłość postępowania (A. Zieliński: Konstytucyjny standard instancyjności postępowania sądowego, PiP 2005, z. 11, s. 15 – 16). Zarówno w orzecznictwie, jak i w doktrynie wielokrotnie wyrażony zo-stał pogląd, że przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze ... przewidują jednoinstancyjny tryb rozpoznawania takiej skargi (zob. posta-nowienia Sądu Najwyższego: z dnia 1 kwietnia 2005 r., SPK 19/05, OSNKW 2005, z. 7 – 8, poz. 67 i z dnia 31 marca 2005 r., IV KZ 9/05, OSNKW 2005, z. 4, poz. 38, oraz postanowienia Sądów Apelacyjnych: w Krakowie z dnia 30 marca 2005 r., II AKz 92/05, KSZ 2005, z. 4, poz. 29 i w Białymstoku z dnia 5 stycznia 2005 r., I ACz 1182/04, OSAB 2005, z. 1, poz. 34, a także G. Artymiak: Zasada szybkości postępowania karnego. Uwag kilka na tle ustawy o skardze na naruszenie prawa strony do rozpo-znania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki, WPP 2005, nr 1, s. 26-27; P. Kładoczny: Uwagi dotyczące litery i praktyki stosowania ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieu-zasadnionej zwłoki, OSA 2004, Nr 12 – suplement, s. 1; J. Przybylska: Od-powiedzialność państwa za przewlekłość postępowania sądowego w spra-wach cywilnych, Rejent 2004, Nr 9, s. 82; T. Ereciński, K. Weitz: Efektyw-ność ochrony prawnej udzielanej przez sądy w Polsce, PS 2005, Nr 10, s. 34; D. Szumiło-Kulczycka: Skarga na naruszenie prawa strony do rozpo-znania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki- znaczenie i zakres zastosowania w sprawach karnych w: S. Waltoś, J. Czapska, red: Zgubiona szybkość procesu karnego. Jak ją przywrócić?, Warszawa 2005, s. 248). Sąd Najwyższy w Izbie Karnej, w uzasadnieniu uchwały składu sied-miu sędziów z dnia 21 września 2005 r., I KZP 24/05, OSNKW 2005, z. 10, 8 poz. 89, analizując przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze (...) podniósł, że model postępowania przyjęty w tej ustawie spowodował, iż procedura rozpoznawania skargi nie jest postępowaniem w pierwszej ani drugiej instancji, ale sui generis postępowaniem sądowym o charakterze nadzorczym. Powyższe prowadzi do wniosku, że stronie nie przysługuje środek odwoławczy od orzeczeń i innych rozstrzygnięć wydanych w toku postępowania prowadzonego na podstawie ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postę-powaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. Nr 179, poz. 1843). Kierując się przedstawionymi motywami, Sąd Najwyższy postanowił jak na wstępie.