IV KO 26/20

Sygn. akt IV KO 26/20 POSTANOWIENIE Dnia 18 maja 2020 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Przemysław Kalinowski w sprawie J. B., M. S., M. S. i M. P. oskarżonych z art. 286 § 1 k.k. i in. po rozpoznaniu w dniu 18 maja 2020 r., wystąpienia Sądu Okręgowego w K. z dnia 11 lutego 2020 r., sygn. akt III K (…) w przedmiocie wdania się w spór w przedmiocie właściwości do rozpoznania w/w sprawy z Sądem Apelacyjnym w (…) na podstawie art. 38 § 1 k.p.k. p o s t a n o w i ł rozstrzygnąć spór o właściwość między Sądem Apelacyjnym w (…) i Sądem Okręgowym w K. w ten sposób, że uchyla postanowienie Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 17 grudnia 2019 r., sygn. akt II AKo (…) i sprawę J. B. i innych przekazuje do rozpoznania Sądowi Okręgowemu w B.. UZASADNIENIE Wystąpienie Sądu Okręgowego w K. z dnia 11 lutego 2020 r. w sprawie sygn. akt III K (…), dotyczące wszczęcia sporu w przedmiocie właściwości miejscowej z Sądem Apelacyjnym w (…), który przekazał sprawę w/w oskarżonych do właściwości Sądu obecnie wszczynającego spór i wywody zaprezentowane dla jego wsparcia, zasługiwały na uwzględnienie. Nie ulega wątpliwości, że sprawa oskarżonych J. B., M. S., M. S. i M. P. należy do właściwości Sądu Okręgowego w B.. W postanowieniu Sądu Apelacyjnego w (…), który zdecydował o odstąpieniu od tej reguły zauważono 2 wprawdzie, że przepis art. 36 k.p.k. wprowadza wyjątek od zasady rozpoznania sprawy przez sąd właściwy z mocy ustawy i powinien być stosowany z dużą ostrożnością, ale jednocześnie wyrażono przekonanie, iż okoliczności występujące w niniejszej sprawie uzasadniają skorzystanie z tej instytucji procesowej. W ocenie Sądu Najwyższego należy zgodzić się tylko z pierwszą częścią tego poglądu. Rzeczywiście, możliwość zmiany właściwości miejscowej sądu wynikającej pierwotnie z norm ustawowych, dokonywana na podstawie art. 36 k.p.k., powinna mieć charakter wyjątkowy. Za taką oceną przemawia zestawienie przesłanek wymienionych w tym przepisie, których organizacyjno-porządkowy charakter nie budzi wątpliwości, z konstytucyjną normą art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, statuującej gwarancję rozpoznania sprawy przez sąd właściwy, tj. ustalony według generalnych reguł określonych w ustawie. Zasadą powinno być zatem osądzenie sprawy w sądzie przewidzianym w ustawie jako właściwy do jej rozpoznania, a korzystanie z tzw. właściwości delegacyjnej należy traktować jako wyjątek od zasady właściwości miejscowej sądu. Tym samym również przesłanki, które mają uzasadniać odstępstwo od tej zasady powinny podlegać restrykcyjnej wykładni. W realiach tej sprawy tak się nie stało. Przypomnieć najwyraźniej należy, że treść przepisu art. 36 k.p.k. pozwala sądowi wyższego rzędu na zmianę właściwości miejscowej wyłącznie w sytuacji, gdy spełnione są obie przesłanki wymienione w tej normie, tj. gdy „większość osób, które należy wezwać na rozprawę, zamieszkuje blisko tego sądu, a z dala od sądu właściwego”. Tymczasem, w tej sprawie oczywisty jest brak już pierwszego z elementów wymienionych w art. 36 k.p.k., bowiem wcale większość osób nie zamieszkuje blisko Sądu Okręgowego w K.. Spośród 34 osób przewidzianych do wezwania na rozprawę 6 mieszka w B., a 4 w K.. Dodatkowo, w odległości do 100 km od siedziby Sądu Okręgowego w B. mieszka kolejnych 6 osób, a w tej samej odległości od Sądu Okręgowego w K. – mieszkają jeszcze 3 osoby. Zatem, w żadnym wypadku „większość osób podlegających wezwaniu” nie zamieszkuje blisko sądu, do którego przekazano sprawę J. B. i innych. Jeżeli ponadto się zważy, że spośród pozostałych świadków niemal wszyscy mają do pokonania od 200 do ponad 600 km, do każdego z Sądów będących przedmiotem rozważań, to oczywiste jest, że w 3 obu wariantach osoby te zamieszkują z dala od siedzib obu tych sądów, co w istotny sposób ogranicza oddziaływanie drugiej przesłanki mającej uzasadniać przekazanie niniejszej sprawy do Sądu Okręgowego w K.. Natomiast, odwoływanie się do okoliczności związanych z organizacją transportu zbiorowego, istniejącej sieci połączeń drogowych i kolejowych, warunków podróżowania różnymi środkami transportu, może mieć znaczenie w indywidualnych sytuacjach. Jednak jako generalne kryterium stosowania instytucji przewidzianej w art. 36 k.p.k., nie znajduje wsparcia ustawowego, a dla wykorzystania w praktyce, wymagałoby przeprowadzenia rozbudowanej analizy poprzedzonej ustaleniem wyboru środka komunikacji przez osobę wzywaną. W tej sytuacji, wyeliminowanie podstawowego argumentu organizacyjno-technicznego, przemawiało za przyznaniem decydującego znaczenia prymatowi właściwości wynikającej z ustawy, tj. przekazaniem sprawy J. B. i innych Sądowi Okręgowemu w B.. Jedynie na marginesie argumentacji przywołanej w motywach postanowienia Sądu Apelacyjnego w (…) w tej sprawie, warto odnotować, że w treści art. 36 k.p.k. ustawodawca nie posłużył się kryterium zamieszkania „bliżej” ani „najbliżej”, ani tym bardziej pojęciem „w pobliżu”. Podobnie, pojęcie „większość” też ma dość jednoznacznie określony zakres. Mając to wszystko na uwadze Sąd Najwyższy postanowił, jak na wstępie.