I KO 44/23

I KO 44/23 POSTANOWIENIE Dnia 13 września 2023 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Paweł Kołodziejski w sprawie P.W. o odszkodowanie i zadośćuczynienie za niewątpliwie niesłuszne tymczasowe aresztowanie, po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 13 września 2023 r., wniosku Sądu Okręgowego w Poznaniu zawartego w postanowieniu z dnia 7 czerwca 2023 r., sygn. akt III Ko 349/23, o rozstrzygnięcie sporu o właściwość miejscową, na podstawie art. 38 § 1 k.p.k. a contrario p o s t a n o w i ł : wniosek Sądu Okręgowego w Poznaniu pozostawić bez rozpoznania. UZASADNIENIE Do Sądu Okręgowego w Płocku wpłynął wniosek o odszkodowanie i zadośćuczynienie za niewątpliwie niesłuszne tymczasowe aresztowanie P.W., zastosowane postanowieniem Sądu Rejonowego w Płocku z dnia 13 grudnia 2017 r., sygn. akt II Kp 564/17 (k. 4-6). W dnu 13 lutego 2023 r. Sąd Okręgowy w Płocku wystąpił do Sądu Apelacyjnego w Łodzi o przekazanie przedmiotowej sprawy do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu (k. 157-159). Organem właściwym do reprezentowania Skarbu Państwa jest bowiem Prezes Sądu Apelacyjnego w Łodzi, co w ocenie sądu wnioskującego uzasadniało postąpienie zgodnie z art. 442 pkt 1 k.p.c., stosowanym odpowiednio na podstawie art. 558 k.p.k. I KO 44/23 2 Przychylając się do powyższego wniosku, Sąd Apelacyjny w Łodzi postanowieniem z dnia 19 kwietnia 2023 r., sygn. akt II AKo 43/23, na podstawie art. 442 pkt 1 k.p.c. w zw. z art. 558 k.p.k. i art. 43 k.p.k. przekazał sprawę z wniosku pełnomocnika P.W. do rozpoznania sądowi równorzędnemu, tj. Sądowi Okręgowemu w Poznaniu (k.166-167). Sąd Okręgowy w Poznaniu, postanowieniem z dnia 7 czerwca 2023 r., sygn. akt III Ko 349/23 zwrócił się do Sądu Najwyższego o rozstrzygnięcie na podstawie art. 38 § 1 k.p.k. sporu pomiędzy Sądem Okręgowym w Poznaniu a Sądem Apelacyjnym w Łodzi w przedmiocie właściwości miejscowej do rozpoznania sprawy P.W. o odszkodowanie i zadośćuczynienie za niewątpliwie niesłuszne tymczasowe aresztowanie (k. 177-178). Z uzasadnienia decyzji sądu wnioskującego wynika, że gdyby sam fakt reprezentowania Skarbu Państwa przez prezesa danego sądu w sprawach o odszkodowanie za niesłuszne tymczasowe aresztowanie wykluczał bezstronność tego sądu, a tym samym uniemożliwiał rozpoznanie tych spraw, ustawodawca uwzględniłby tę okoliczność przy formułowaniu przepisów ogólnych. Tymczasem przepisy ogólne są jednoznaczne i nakazują, by sprawę o odszkodowanie zgłosić w sądzie okręgowym, w którego okręgu wydano orzeczenie w pierwszej instancji i to właśnie ten sąd jest właściwy do jej prowadzenia. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Wystąpienie Sądu Okręgowego w Poznaniu nie mogło być przedmiotem merytorycznego rozpoznania w oparciu o art. 38 § 1 k.p.k. Wskazany przepis reguluje kwestię rozstrzygania sporów kompetencyjnych mających miejsce wyłącznie pomiędzy sądami właściwymi do merytorycznego rozpoznania sprawy. Spór taki nie jest więc możliwy pomiędzy sądem, którego właściwość została ustalona z delegacji (niezależnie od podstawy prawnej takiej decyzji) i sądem wyższego rzędu, który wskazał ten sąd jako właściwy do rozpoznania sprawy. W takim wypadku sąd wyższego rzędu nie wypowiada się bowiem (negatywnie czy pozytywnie) w przedmiocie własnej właściwości do rozpoznania sprawy (wydania orzeczenia w przedmiocie procesu), a dokonuje wyłącznie oceny okoliczności warunkujących jej przekazanie, które dotyczą dwóch I KO 44/23 3 sądów niższego rzędu (równorzędnych). Stąd też sąd, któremu sąd wyższego rzędu nad sądem właściwym przekazał sprawę do rozpoznania, nie może kwestionować tej decyzji poprzez inicjowanie sporu o właściwość w oparciu o art. 38 § 1 k.p.k. (por. uchwała SN z dnia 14 września 2022 r., I KZP 11/22, OSNK 2022, nr 11-12, poz. 42). Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy zauważyć należy, że Sąd Apelacyjny w Łodzi nie był właściwy do orzekania w przedmiocie odszkodowania i zadośćuczynienia za niewątpliwie niesłuszne tymczasowe aresztowanie P.W., a rozstrzygał wyłącznie kwestię incydentalną, dotyczącą wskazania – z inicjatywy Sądu Okręgowego w Płocku – innego sądu równorzędnego do rozpoznania tej sprawy. Zatem wniosek Sądu Okręgowego w Poznaniu nie zmierza do rozstrzygnięcia rzeczywistego sporu pomiędzy dwoma sądami właściwymi do rozpoznania sprawy, a jedynie wywołania kontroli zasadności samej decyzji o zastosowaniu właściwości z delegacji. Tymczasem jak wskazano wyżej, nie temu służy instytucja z art. 38 § 1 k.p.k. Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy postanowił jak w części dyspozytywnej. (P.B.) [ms]