II CR 84/89

Skład orzekającyPrzewodniczący: SSN W. Łysakowski.Sędziowie SN: T. Bukowski, T. Miłkowski (sprawozdawca).Protokolant: M. Czarnecka.SentencjaSąd Najwyższy - Izba Cywilna i Administracyjna po rozpoznaniu w dniu 2 maja 1989 r. sprawy z powództwa Konstantego S. przeciwko Skarbowi Państwa - Urząd Miasta i Gminy w C. oraz Urząd Miasta i Gminy w D. o ustalenie, na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Koszalinie z dnia 25 listopada 1988 r., sygn. akt I C /88,zmienia zaskarżony wyrok i ustala, że powód Konstanty S., w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., pozostawił na terenie Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich w miejscowości B., rejonu s., obwodu G., następujący majątek nieruchomy:1) grunty rolne (ziemia orna) o powierzchni 10 ha, w tym 2 ha klasy pierwszej i 8 ha klasy drugiej, obejmujące również sad liczący 20 jabłoni,2) stodołę drewnianą na podmurówce, wybudowaną w 1932 r., o wymiarach 23 m x 13 m, ze ścianami o wysokości 3 m, z ociosanych bali sosnowych i dębowych stojaków, z dwoma wrotami i dwoma sąsiekami oraz klepiskiem, z dachem dwuspadowym krytym blachą.Uzasadnienie faktycznePowód wystąpił o ustalenie, że pozostawił majątek nieruchomy we wsi B. koło G., to jest na terenach znajdujących się obecnie w granicach Związku Radzieckiego.Działający w imieniu pozwanego Skarbu Państwa Urząd Miasta i Gminy w D. nie wypowiedział się wprost o słuszności roszczenia powoda, twierdził natomiast, że nie ma żadnych informacji i dokumentów o mieniu nieruchomym powoda, poza korespondencją na ten temat między powodem a polskimi placówkami w ZSRR i zaświadczeniem archiwalnym z G. Urząd Miasta i Gminy w C. nie zajął żadnego stanowiska w sprawie.Sąd Wojewódzki oddalił powództwo. Sąd ten ustalił, że rodzice powoda byli właścicielami gospodarstwa rolnego w B. o powierzchni 10 ha z domem drewnianym, stodołą drewnianą i oborą drewnianą. Matka powoda zmarła w 1937 roku, a ojciec w 1942 roku. Powód odziedziczył gospodarstwo po rodzicach jako jedyny ich syn. Prowadził on to gospodarstwo do 1948 r., następnie wstąpił do kołchozu. W 1957 roku powód i jego żona przyjechali w ramach repatriacji do Polski. Mieszkają oni jako najemcy w lokalu podlegającym szczególnemu trybowi najmu, w domu stanowiącym własność Państwa i chcieliby nabyć ten lokal na własność w ramach rekompensaty za mienie pozostawione za granicami kraju.Oddalając powództwo Sąd Wojewódzki miał na uwadze, że osoby, które pozostawiły w ZSRR swoje mienie nieruchome po wejściu w życie umowy z dnia 25.III.1957 r., nie były uprawnione do ekwiwalentu za to mienie, co wyklucza możność zaliczenia wartości takiego mienia na poczet opłaty za użytkowanie wieczyste lub ceny kupna nabywanych od Państwa nieruchomości. Powód nie ma więc interesu prawnego w ustaleniu pozostawienia mienia nieruchomego w ZSRR. Wobec tego brak jest podstaw z art. 189 k.p.c. do uwzględnienia powództwa.Od powyższego wyroku powód wniósł osobiście sporządzoną rewizję, z której treści wynika żądanie zmiany tego wyroku i uwzględnienia powództwa. Zdaniem powoda, repatriacja przeprowadzona w 1957 r. była dalszym ciągiem akcji repatriacyjnej opartej na układach z 1944 r., według których przewidziana była rekompensata za mienie pozostawione przez obywateli polskich w ZSRR.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Przyjmując, że powód nie ma interesu prawnego w ustaleniu pozostawienia mienia nieruchomego w ZSRR, Sąd Wojewódzki powołał się na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 26.II.1988 r., III AZP 17/87 (nie publikowana). Według tej uchwały, osoby, które pozostawiły w Związku Radzieckim swoje mienie nieruchome po wejściu w życie umowy z dnia 25.III.1957 r. między Rządem Polskiej Rzeczypospolitej ludowej a Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich w sprawie terminu i trybu dalszej repatriacji z ZSRR osób narodowości polskiej (Dz. U. Nr 47, poz. 222), nie były uprawnione do ekwiwalentu za to mienie, co wyklucza możność zaliczenia wartości tego mienia na poczet opłaty za użytkowanie wieczyste lub ceny kupna nabywanych od Państwa nieruchomości.Według treści art. 17 wymienionej umowy wchodzi ona w życie w dniu wymiany dokumentów ratyfikacyjnych, co nastąpiło 10.VII.1957 r. (oświadczenie rządowe z dnia 20.VIII. 1957 r., Dz. U. Nr 47, poz. 223).Sąd I instancji ustalił, że powód przybył w ramach repatriacji w dniu 13.IV.1957 r., a więc przed wejściem w życie omawianej umowy. Nie jest więc prawidłowy wniosek Sądu Wojewódzkiego, że do powoda ma zastosowanie wspomniana uchwała Sądu Najwyższego z dnia 26.II.1988 r. Przeciwnie, w uzasadnieniu tej uchwały podkreślono, że w okresie od września 1944 r. do czasu kiedy zawarto umową o reparacji z 1957 r. żadnych innych umów dotyczących repatriacji osób narodowości polskiej z terenów ZSRR nie zawierano, przy czym czas faktycznego zakończenia repatriacji prowadzonej na zasadach określonych w umowie z 1944 r. nie jest znany ani możliwy do ustalenia. Prowadzi to do wniosku, że jedyną podstawą powrotu osób narodowości polskiej do kraju przed wejściem w życie umowy z dnia 25.III.1957 r. mogła być umowa o repatriacji zawarta w 1944 r. między Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a rządami sąsiadujących z Polska republik radzieckich.W tej sytuacji należy przyjąć, że repatriacja powoda nie nastąpiła na podstawie umowy ze Związkiem Radzieckim w 1957 r., gdyż w chwili jego przybycia do Polski umowa ta jeszcze nie obowiązywała. Powód ma więc interes prawny w ustaleniu, że pozostawił na terenie ZSRR mienie nieruchome.Z ustaleń Sądu Wojewódzkiego wynika, że powód pozostawił na terenie Związku Radzieckiego w miejscowości B. obwodu g. majątek nieruchomy - grunty o obszarze 10 ha i stodołę drewnianą, przy czym Sąd I instancji dokładnie określił rodzaj gruntów i zadrzewień, jak również wymiary stodoły, materiał, z jakiego została zbudowana i rok budowy.Pozwala to na końcowe rozstrzygnięcie sprawy w II instancji przez dokonanie odpowiedniego ustalenia na podstawie art. 189 k.p.c. Dopuszczalność takiego ustalenia w postępowaniu sądowym została przyjęta w zasadzie prawnej - uchwała Sądu Najwyższego z dnia 17.XII.1987 r., III CZP 68/87 (OSNCP 1988, z.6, poz. 74).Wobec powyższego Sąd Najwyższy, na podstawie art. 390 § 1 k.p.c., zmienił zaskarżony wyrok i dokonał ustalenia zawartego w sentencji.