II PZ 8/17

Sygn. akt II PZ 8/17 POSTANOWIENIE Dnia 7 czerwca 2017 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Bohdan Bieniek (przewodniczący) SSN Zbigniew Korzeniowski (sprawozdawca) SSN Bogusław Cudowski w sprawie z powództwa K. G. przeciwko P. SA w [...] o przywrócenie do pracy i zapłatę wynagrodzenia chorobowego, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 7 czerwca 2017 r., zażalenia strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego w [...] z dnia 13 grudnia 2016 r., sygn. akt IV Pa …/16, oddala zażalenie. UZASADNIENIE Sąd Okręgowy w [...] wyrokiem z 13 grudnia 2016 r. uchylił wyrok częściowy Sądu Rejonowego w [...] z 22 czerwca 2016 r. w części oddalającej powództwo K. G. o przywrócenie do pracy a zasadzającej mu odszkodowanie za niezgodne z prawem rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia i w tym zakresie przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Pozwana spółka P. rozwiązała z powodem umowę o pracę na podstawie art. 52 § 1 pkt 1 k.p., zarzucając naruszenie nietykalności cielesnej I. G. Sąd Rejonowy ustalił, że 31 sierpnia 2015 r. powód przybył do biura pracodawcy w celu złożenia zaświadczenia lekarskiego, pisma do zarządu w sprawie skierowania na badania profilaktyczne, pisma do zarządu w sprawie 2 wykorzystania urlopu wypoczynkowego. W biurze była I. G., która odmówiła mu przyjęcia tych dokumentów. Obecne w biurze dwie inne osoby nie odniosły się do jego prośby. Powód podszedł do kserokopiarki zrobić kopię, a po jej wykonaniu podszedł do biurka D. D. i na jednym z pism, które zamierzał złożyć, odbił pieczęć „za zgodność z oryginałem” i „wpłynęło 2015 08 25”. I. G. usiłowała przeszkodzić powodowi w samowolnym korzystaniu z kserokopiarki i pieczątek. Powód nie dał sobie przeszkodzić w tych czynnościach. Pomiędzy powodem a I. G. doszło do napięcia. Ponieważ I. G., ani inny pracownik pozwanego nie przyjął tych pism, powód zabrał korespondencję, wyszedł z biura, po czym komplet dokumentów wysłał do pozwanego pocztą i faksem. Wcześniej dokumenty te usiłował doręczyć 28 sierpnia 2015 r., ale B. G. i I. G. odmówili ich przyjęcia. O zdarzeniu I. G. powiadomiła zarząd spółki w osobie B. G. W tym samym dniu postanowił on rozwiązać z powodem umowę o pracę bez wypowiedzenia. Oświadczenie pracodawcy wskazujące przyczynę rozwiązania stosunku pracy wysłano powodowi mailem a także pocztą. Maila powód odebrał tego samego dnia, a przesyłkę pocztową 11 września 2015 r. Sąd Rejonowy stwierdził, że pracodawca naruszył art. 30 § 3 k.p., który wymaga aby oświadczenie o rozwiązaniu umowy o pracę miało formę pisemną. Wymagania formy pisemnej nie spełnia wysłanie maila. Jeżeli mail jest doręczony pracownikowi szybciej, niż korespondencja wysłana pocztą, to nie jest zachowana forma pisemna, a to oznacza, że pracodawca narusza przepisy o rozwiązywaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia (art. 56 § 1 k.p.). Pozwany skutecznie rozwiązał umowę o pracę ale uchybił wymaganej formie pisemnej. Sąd jednak nie uwzględnił roszczenia o przywrócenie do pracy, gdyż jest ono oczywiście niecelowe. Powód jest w konflikcie z I. G. małżonką oraz synem B. G., obecnym prezesem zarządu pozwanego. Nie jest możliwe, w takiej sytuacji, prawidłowe realizowanie stosunku pracy, zwłaszcza, że powód, pomimo odwołania z funkcji prezesa zarządu, nadal przejawia zachowania władcze. W sposób nieuprawniony posługuje się narzędziami pracodawcy, takimi jak pieczątki, kserokopiarki. Nie jest oczywiście słuszne nieodbieranie pism od powoda przez pracodawcę, ale o tym, że pracodawca nie chce ich odebrać powód wiedział już wcześniej i zamiast wysłać je pocztą, ponownie udał się do siedziby spółki. Nie sposób nie przyjąć, że tylko po to, 3 aby eskalować napięcia ze sfery życia osobistego. Bez znaczenia jest to, czy powód pchnął I. G., czy nie, oraz czy naruszył jej nietykalność cielesną. Pozwany naruszył art. 30 § 3 k.p., ale nie może to w zaistniałym stanie rzeczy skutkować przywróceniem do pracy, z uwagi na głęboki konflikt rodzinny z elementami romansu powoda w tle. Z tych przyczyn Sąd Rejonowy orzekł o odszkodowaniu zamiast o przywróceniu do pracy (art. 56 § 1 k.p. w związku z art. 58 k.p.). W apelacji powód domagał się przywrócenia do pracy. Pozwany w apelacji zarzucił naruszenie art. 30 § 3 k.p. i wniósł o oddalenie powództwa. Sąd Okręgowy stwierdził, że nie doszło do naruszenia art. 30 § 3 k.p., co uzasadnia uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania (art. 386 § 4 k.p.c.). Sąd Rejonowy nie rozpoznał istoty sprawy. Jakkolwiek przeprowadził stosowne postępowanie dowodowe, to nie ustalił, czy wskazana w oświadczeniu pracodawcy przyczyna była prawdziwa, konkretna i na tyle istotna, że uzasadniała rozwiązanie stosunku pracy bez zachowania okresu wypowiedzenia. Rozstrzygnięcie ogranicza się jedynie do art. 30 § 3 k.p. i ocena prawna w tym zakresie nie jest prawidłowa. Pracodawca wysłał powodowi oryginał pisma rozwiązującego umowę o pracę przesyłką priorytetową. Sąd Okręgowy wskazał na wyrok Sądu Najwyższego z 18 stycznia 2007 r., II PK 178/06 i stwierdzenie, że podwójne doręczenie tego samego oświadczenia woli o rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia nie narusza art. 61 k.c. w związku z art. 300 k.p., ani art. 30 § 3 k.p., jeżeli zostało sporządzone i dotarło do pracownika na piśmie. Pozwany nie naruszył wymagań dokonania rozwiązania umowy o pracę na piśmie (art. 30 § 3 k.p.). Sąd Okręgowy stwierdził „formalną poprawność rozwiązania umowy o pracę”, jednak dalej koniecznym stało się zbadanie jego zasadności, tj. stwierdzenie czy przyczyny rozwiązania były prawdziwe i czy stanowiły ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych. Nie jest w ogóle znane stanowisko Sądu Rejonowego w kwestii dotyczącej oceny zachowania powoda 31 sierpnia 2015 r., które – według pozwanego – uzasadniało rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia, a to osłabia orzeczenie i przede wszystkim uniemożliwia jego kontrolę. Sąd nie rozważył, czy faktycznie miało miejsce ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków 4 pracowniczych przez powoda, które pozwoliłoby na stwierdzenie, czy rozwiązanie umowy o pracę było uzasadnione. Dopiero takie ustalenie mogłoby skutkować orzeczeniem o przywróceniu pracownika do pracy na poprzednich warunkach albo o odszkodowaniu. Sąd odwoławczy nie może samodzielnie rekonstruować motywów i racji, którymi kierował się Sąd pierwszej instancji. Eliminuje to możliwość kontroli subsumcji, wobec czego koniecznym jest uchylenie zaskarżonego wyroku w tym zakresie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Z tych względów Sąd Rejonowy przeprowadzi szczegółowe ustalenia w zakresie tego, czy faktycznie doszło do ciężkiego naruszenia przez powoda podstawowych obowiązków pracowniczych. Należy wziąć pod rozwagę wszystkie towarzyszące okoliczności. Ponadto stwierdzenie, że przywrócenie do pracy jest niemożliwe (bądź niecelowe – Sąd Rejonowy nie wskazuje podstawy) z uwagi na głęboki konflikt rodzinny z elementami romansu powoda w tle jest całkowicie dowolne. Sąd Rejonowy nie prowadził w tym zakresie żadnego postępowania dowodowego, pomijając już kwestię wpływu konfliktu rodzinnego na treść stosunku pracy. Nie rozpoznanie istoty sprawy w zakresie zasadności żądania uzasadnia uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania w zaskarżonej części (art. 386 § 4 k.p.c.). Co do niedopłaty wynagrodzenia chorobowego apelacja powoda została oddalona (art. 385 k.p.c.). W zażaleniu na uchylenie części wyroku pozwany zarzucił naruszenie art. 386 § 4 k.p.c., gdyż Sąd pierwszej instancji rozpoznał istotę sprawy, a wydanie wyroku nie wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości. Wskazano, że Sąd przeprowadził w całości postępowanie dowodowe. Sąd drugiej instancji dysponuje materiałem niezbędnym do rozstrzygnięcia sprawy. Odmienna ocena prawna dowodzi jedynie, że istota sprawy została rozpoznana nieprawidłowo. Uzupełniające postępowanie dowodowe może być przeprowadzone w postępowaniu apelacyjnym. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. 5 Ocena zarzutów musi uwzględniać, że sprawa o rozwiązanie stosunku zatrudnienia z reguły ma dwie warstwy. Pierwsza to zakaz naruszenia przepisów o rozwiązywaniu umów o pracę. Druga to warunek zasadności (kauzalności) rozwiązania umowy. Jest tak nie tylko w zwykłym wypowiedzeniu umowy o pracę na czas nieokreślony (art. 45 § 1 k.p.), lecz również w przypadku rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika (przykładowo art. 30 § 3 k.p., art. 52 § 1 k.p., art. 56 § 1 k.p.). Rozróżnia się to, gdyż w tej sprawie Sąd pierwszej instancji rozpoznał tylko część dotyczącą naruszenia przepisów prawa, a ściśle art. 30 § 3 k.p. Sąd mógł, choć nie musiał rozpoznać i drugą część, czyli zasadność rozwiązania umowy. Sprawa przeszła do rozpoznania przed Sąd drugiej instancji, który suwerennie stwierdził, że nie doszło do naruszenia art. 30 § 3 k.p. Pozostaje zatem część druga, czyli zasadność rozwiązania umowy. Nie można zakwestionować stwierdzenia Sądu drugiej instancji, że Sąd pierwszej instancji nie zajął tu stanowiska („nie jest w ogóle znane”). Jest to zatem sytuacja nierozpoznania istoty sprawy, bo poprzestanie na pierwszej części nie pozwala zakończyć sprawy, skoro Sąd drugiej instancji ocenił jej rozpoznanie za nieprawidłowe. W trybie wniesionego zażalenia ocena ta nie podlega kontroli. Wprawdzie Sąd pierwszej instancji zebrał materiał dowodowy dotyczący drugiej części, to jednak podstawy uchylenia z art. 386 § 4 k.p.c. oparte są na alternatywie, czyli wynikają z nierozpoznania istoty sprawy albo z wymogu przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości. W ocenie składu spełnia się pierwsza sytuacja, czyli nierozpoznanie istoty sprawy. Ocena ta może budzić kontrowersje, bo Sąd pierwszej instancji orzekł merytorycznie, czyli po stwierdzeniu naruszenia art. 30 § 3 k.p. Nie zamyka to jednak sprawy, bo Sąd drugiej instancji uznaje, że nie doszło do naruszenia tego przepisu. Nie zachodzi więc rozpoznanie istoty sprawy, skoro dalej pozostaje potrzeba rozstrzygnięcia o zasadności rozwiązania umowy o pracę na podstawie art. 52 § 1 pkt 1 k.p. Jest to kwestia zasadnicza. 6 Innymi słowy skoro rozpoznanie istoty sprawy na gruncie art. 52 i 56 k.p. może być ograniczone tylko do formalnej części sporu, co sąd drugiej instancji może uznać za nieprawidłowe, to dalej sprawa nie jest rozpoznana co do istoty, jeżeli rozstrzygnięcie pomija i nie wynika z części drugiej (materialnej). Oceny powyższej nie podważa odwołanie się w zażaleniu do formuły pełnej apelacji, bo o powodzeniu zażalenia nie decyduje tylko materiał zgormadzony w sprawie, ale rozstrzygnięcie sprawy w wymaganym zakresie, czyli co do istoty. W pierwszej kolejności właśnie przez Sąd pierwszej instancji, co właściwe jest rozpoznawaniu sprawy w dwuinstancyjnym postępowaniu (art. 176 ust. 1 Konstytucji). Kwestia przywrócenia do pracy czy odszkodowania jest zależna od rozstrzygnięcia o zasadności rozwiązania zatrudnienia, stąd jedynie dodatkowo może przemawiać za stanowiskiem zaskarżonego wyroku w aspekcie oceny zasadności zażalenia. Z tych motywów orzeczono jak w sentencji (art. 39814 k.p.c. w związku z art. 3941 § 3 k.p.c.). kc