III UK 44/09

Wyrok z dnia 4 grudnia 2009 r. III UK 44/09 Ocena przedawnienia zobowiązania wynikającego z decyzji o odpowie-dzialności osoby trzeciej, o którym mowa w art. 118 § 2 ustawy z dnia 29 sierp-nia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (jednolity tekst: Dz.U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.) i art. 24 ust. 5d ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubez-pieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.), wykracza poza przedmiot postępowania w sprawie wszczętej odwołaniem od decyzji ustalającej taką odpowiedzialność. Przedmiotem tego postępowania może być natomiast zachowanie terminu do wydania decyzji, o którym mowa w art. 118 § 1 Ordynacji podatkowej. Przewodniczący SSN Kazimierz Jaśkowski, Sędziowie SN: Jerzy Kwaśniewski, Jolanta Strusińska-Żukowska (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 grudnia 2009 r. sprawy z odwołania Ryszarda Ś. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecz-nych-Oddziału w L. z udziałem zainteresowanego Wiesława T. o zapłatę należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, na skutek skargi kasacyjnej odwołującego się od wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 17 lutego 2009 r. [...] o d d a l i ł skargę kasacyjną. U z a s a d n i e n i e Decyzją z dnia 5 listopada 2004 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w L. stwierdził, że Ryszard Ś., członek zarządu Zakładu Odzieżowego „S.” spółki z o.o. z siedzibą w Ł. jest odpowiedzialny za zobowiązania tej spółki za okres od sierp-nia 1999 r. do lipca 2002 r. z tytułu niezapłaconych składek na ubezpieczenia spo-łeczne w kwocie 162.699,74 zł z odsetkami, na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie 19.057,55 zł z odsetkami oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świad- 2 czeń Pracowniczych w kwocie 13.488,04 zł z odsetkami. Wyrokiem z dnia 29 listopa-da 2005 r. Sąd Okręgowy w Lublinie zmienił zaskarżoną decyzję i umorzył wniosko-dawcy w całości należności z tytułu składek za okres wskazany w decyzji. Sąd Ape-lacyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 15 listopada 2006 r., uwzględniając apelację Za-kładu Ubezpieczeń Społecznych, zmienił zaskarżony wyrok i oddalił odwołanie Ry-szarda Ś. Wyrok ten został uchylony przez Sąd Najwyższy, który uchylił również wy-rok Sądu pierwszej instancji, przekazując sprawę Sądowi Okręgowemu do ponowne-go rozpoznania. Po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Okręgowy w Lublinie wyrokiem z dnia 11 lipca 2008 r. zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że nie obciążył Ryszarda Ś. za zobowiązania spółki z tytułu nieuregulowanych składek na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowni-czych za okres od sierpnia 1999 r. do lipca 2002 r. i oddalił odwołanie w pozostałej części. Sąd pierwszej instancji ustalił, że odwołujący się od 17 listopada 1996 r. był prezesem zarządu spółki z o.o. „S.”. Do 31 stycznia 2000 r. wiceprezesem zarządu i udziałowcem spółki był również Wiesław T. Na przełomie lat 2001/2002 rozpoczęły się problemy finansowe firmy z uwagi na brak ciągłości produkcji oraz w związku z nieterminowym regulowaniem zobowiązań przez głównego kooperanta spółki - firmę R. z W. Wynagrodzenia wypłacano pracownikom terminowo, nie regulowano jednak większości zobowiązań wobec Urzędu Skarbowego i Zakładu Ubezpieczeń Społecz-nych. W 2002 r. sytuacja spółki nieco się poprawiła, ale nadal jedynie w bardzo ogra-niczonym zakresie regulowała ona należności podatkowe i składkowe. W dniu 30 czerwca 2002 r. dokonano kradzieży środków trwałych należących do spółki. Skra-dzione maszyny stanowiły część linii produkcyjnej, wobec czego po tym zdarzeniu produkcja była prowadzona jedynie w szczątkowym zakresie. Zwolniono 80% pra-cowników. Firma ubezpieczeniowa wypłaciła spółce odszkodowanie w wysokości 10.000 zł. Spółka posiadała zobowiązania wobec Urzędu Gminy M. - w kwocie 31.348,36 zł, wobec [...] Urzędu Skarbowego w L. - w kwocie 27.119,60 zł oraz wo-bec ZUS - w kwocie 199.865,51 zł. W okresie 6 miesięcy poprzedzających złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości spółka regulowała jedynie bieżące należności. Zo-bowiązania wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w ogóle nie zostały uregulo-wane. Należności te były dochodzone przez ZUS w trybie postępowania egzekucyj- 3 nego. Egzekucja administracyjna skierowana do majątku spółki okazała się bezsku-teczna. W dniu 8 maja 2003 r. spółka wystąpiła o ogłoszenie upadłości. Sąd Rejono-wy w Lublinie postanowieniem z dnia 3 września 2003 r. oddalił ten wniosek na pod-stawie art. 13 § 1 ustawy - Prawo upadłościowe i naprawcze ze względu na brak majątku wystarczającego nawet na zaspokojenie kosztów postępowania. Na podstawie tak ustalonego w sprawie stanu faktycznego Sąd pierwszej in-stancji uznał, że odwołujący się ponosi odpowiedzialność za zaległości spółki z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w myśl art. 31 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.; dalej jako: ustawa systemowa) w związku z art. 116 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (jednolity tekst: Dz.U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.; dalej jako: Ordynacja), albowiem Zakład Ubezpieczeń Społecznych wykazał, że powstały one w okresie, gdy Ryszard Ś. pełnił funkcję członka zarządu tej spółki oraz że ich egzekucja okazała się bezskuteczna, nie zaszły natomiast oko-liczności zwalniające odwołującego się od tej odpowiedzialności, bo nie można uznać, iż wniosek o ogłoszenie upadłości złożył we właściwym czasie. Według Sądu Okręgowego, Ryszard Ś. nie ponosi natomiast odpowiedzialności za zaległości spółki z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwa-rantowanych Świadczeń Pracowniczych, ponieważ do tych zaległości nie stosuje się przepisów Ordynacji regulujących odpowiedzialność osób trzecich, co wynika z treści art. 32 ustawy systemowej, zgodnie z którym przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne stosuje się odpowiednio do składek na ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych jedynie w zakresie ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatko-wej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nierucho-mościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika oraz stosowania ulg i umo-rzeń. Sąd Apelacyjny w Lublinie, po rozpoznaniu apelacji obu stron od wyroku Sądu Okręgowego, wyrokiem z dnia 17 lutego 2009 r. zmienił to orzeczenie w ten sposób, że oddalił odwołanie Ryszarda Ś. od decyzji organu ubezpieczeń społecznych rów-nież w części dotyczącej jego odpowiedzialności za zaległości spółki z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i oddalił w całości apelację odwołującego się. 4 Sąd drugiej instancji uznał, iż pozytywne przesłanki odpowiedzialności wnio-skodawcy za zaległości składkowe spółki ustalone zostały w sposób prawidłowy. Za-sadnie Sąd Okręgowy uznał również, iż odwołujący się nie wykazał istnienia przesła-nek zwalniających go z tej odpowiedzialności. Według Sądu odwoławczego nietrafne było jednak stanowisko Sądu pierwszej instancji odnośnie do braku możliwości ob-ciążenia wnioskodawcy odpowiedzialnością za zaległości z tytułu składek na ubez-pieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pra-cowniczych. Sąd Apelacyjny w tym zakresie podzielił pogląd Sądu Najwyższego wy-rażony w uchwale z dnia 4 czerwca 2008 r., II UZP 3/08, zgodnie z którym członko-wie zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, na podstawie art. 116 Ordyna-cji w związku z art. 32 ustawy systemowej oraz w związku z art. 31 tej ustawy, mogą zostać obciążeni odpowiedzialnością za niezapłacone w terminie przez tę spółkę składki na oba Fundusze oraz na ubezpieczenie zdrowotne. W ocenie Sądu drugiej instancji, nie zasługiwał natomiast na uwzględnienie podstawowy zarzut apelacyjny odwołującego się dotyczący naruszenia prawa mate-rialnego, tj. art. 118 § 2 Ordynacji w związku z art. 31 ustawy systemowej przez jego niezastosowanie. Zgodnie z tym przepisem, przedawnienie zobowiązania wynikają-cego z decyzji o odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej następuje po upływie trzech lat od końca roku kalendarzowego, w którym decyzja została doręczona. Sto-sownie natomiast do art. 24 ust. 5d ustawy systemowej, przedawnienie należności z tytułu składek wynikających z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej lub następ-cy prawnego następuje po upływie 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym decyzja została wydana. Przepis ten reguluje termin przedawnienia należno-ści z tytułu składek, a zatem znajduje w niniejszej sprawie zastosowanie zamiast art. 118 § 2 Ordynacji. Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego wywiódł wnioskodawca, opierając ją na podstawie naruszenia prawa materialnego przez niezastosowanie art. 118 § 2 Ordynacji w związku z art. 31 ustawy systemowej w sytuacji, gdy od wydania decyzji przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych upłynął już termin określony w tym przepisie. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Są-dowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania oraz pozostawienie temu Sądowi rozstrzygnięcia o kosztach postępowania. 5 W uzasadnieniu skargi podniesiono, że w aktualnym stanie prawnym termin przedawnienia zobowiązania wynikającego z decyzji o odpowiedzialności osoby trze-ciej za zobowiązania składkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością regulują dwa przepisy, tj. art. 118 § 2 Ordynacji w związku z art. 31 ustawy systemowej prze-widujący trzyletni termin przedawnienia liczony od końca roku kalendarzowego, w którym została doręczona decyzja oraz art. 24 ust. 5d ustawy systemowej wskazują-cy na pięcioletni termin przedawnienia liczony od końca roku kalendarzowego, w któ-rym została wydana decyzja. Zdaniem skarżącego, w tej sytuacji powinien mieć za-stosowanie przepis korzystniejszy w danych okolicznościach dla zobowiązanego, czyli w niniejszej sprawie art. 118 § 2 Ordynacji w związku z art. 31 ustawy systemo-wej. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 476 § 2 k.p.c., sprawą z zakresu ubezpieczeń społecznych jest sprawa, w której wniesiono odwołanie od decyzji organu rentowego. Zakres i przed-miot rozpoznania sądowego wyznacza zatem treść decyzji organu rentowego. Decy-zja zapada po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego, a w późniejszym postępowaniu, wywołanym odwołaniem do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych, zgodnie z systemem orzekania w sprawach z tego zakresu, sąd rozstrzyga o prawi-dłowości zaskarżonej decyzji. W sprawie, w której wniesiono odwołanie od decyzji organu rentowego, przedmiot sporu nie może więc wykraczać poza treść tej decyzji. W niniejszej sprawie skarżący odwołał się od decyzji dotyczącej jego odpo-wiedzialności jako członka zarządu spółki kapitałowej za zobowiązania składkowe tej spółki. Taki przedmiot decyzji wyznaczał też granice sporu w sprawie sądowej. Cho-dziło zatem o rozstrzygnięcie, czy spełnione zostały przesłanki do obciążenia skarżą-cego odpowiedzialnością za zaległości składkowe spółki wynikające z art. 116 § 1 Ordynacji w związku z art. 31 ustawy systemowej, a w odniesieniu do składek na ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych - z art. 116 § 1 Ordynacji w związku z art. 32 ustawy systemowej i w związku z art. 31 tej ustawy. Jeżeli natomiast chodzi o przedawnienie, w granicach sporu sądowego wyznaczonego treścią zaskarżonej decyzji mieściło się wyłącznie stwierdzenie, czy nie upłynął termin zakreślony przepisami na wydanie tej decyzji. Zgodnie bowiem z art. 118 § 1 Ordynacji w związku z art. 31 ustawy systemowej, nie 6 można wydać decyzji o odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej, jeżeli od końca roku kalendarzowego, w którym powstała zaległość podatkowa, upłynęło 5 lat. Przedawnienie zobowiązania wynikającego z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej, o którym mowa w art. 118 § 2 Ordynacji, nie stanowi natomiast ele-mentu stosunku prawnego będącego przedmiotem decyzji ustalającej taką odpowie-dzialność (por. również wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 grudnia 2008 r., I UK 151/08, OSNP 2010 nr 11-12, poz. 146 czy wyrok Wojewódzkiego Sądu Administra-cyjnego w Szczecinie z dnia 21 stycznia 2009 r., I SA/Sz 523/08, LEX nr 510021). Kwestia ta aktualizuje się bowiem dopiero na etapie postępowania egzekucyjnego, czyli w sytuacji, gdy chodzi o wykonanie zobowiązania wynikającego z prawomocnej decyzji dotyczącej obciążenia osoby trzeciej, w tym przypadku członka zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, za zaległości składkowe tej spółki, a zatem dopiero po prawomocnym rozstrzygnięciu sporu sądowego co do prawidłowości orzeczenia odpowiedzialności osoby trzeciej za zaległości składkowe. Sąd rozpo-znający odwołanie od decyzji ustalającej odpowiedzialność członka zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością za zaległości składkowe tej spółki nie ma zatem nie tylko obowiązku, ale i uprawnienia, do badania kwestii przedawnienia zobowiązania wynikającego z tej decyzji, albowiem wykracza to poza ramy przedmiotu sporu poda-nego mu pod osąd. Wynika z tego, iż do rozpoznania niniejszej sprawy nie miał za-stosowania ani art. 24 ust. 5d ustawy systemowej, ani też art. 118 § 2 Ordynacji w związku z art. 31 ustawy systemowej, wobec czego bez znaczenia dla rozstrzygnię-cia sporu między stronami pozostaje również kwestia relacji pomiędzy tymi przepi-sami. Mając to na uwadze, Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 k.p.c. orzekł jak w sentencji. ========================================