II KO 101/21

Sygn. akt II KO 101/21 ZARZĄDZENIE Dnia 23 listopada 2021 r. W związku z pismem adwokata M. Ł. - obrońcy skazanego M. K. z dnia 7 października 2021 r., stanowiącym sygnalizację (art. 9 § 2 k.p.k.), w przedmiocie wznowienia postępowania kasacyjnego zakończonego postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 9 czerwca 2021 r., sygn. akt II KK 168/21, o oddaleniu kasacji obrońcy tego skazanego jako oczywiście bezzasadnej, nie stwierdzam podstaw do wznowienia przez Sąd Najwyższy wskazanego wyżej postępowania z urzędu (art. 542 § 3 k.p.k.). UZASADNIENIE W dniu 12 października 2021 r. do Sądu Najwyższego wpłynął wniosek z dnia 7 października 2021 r. adwokata M. Ł., obrońcy skazanego M. K., o cyt. ,,uchylenie postanowienia z dnia 9 czerwca 2021 r. w sprawie II KK 168/21 SSN Marka Siwka, oddalającego kasację skazanego oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania innemu składowi orzekającemu”. W tym wniosku podano, że jest on uzasadniony, cyt. ,,aktualnym stanowiskiem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej dotyczącym sędziów powołanych przez nową KRS.” Również powołano się na treść uchwały składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I – 4110 – 1/20, w której między innymi uchwalono, że nienależyta obsada sądu w rozumieniu art. 439 §1 pkt 2 k.p.k. albo sprzeczność składu sądu z przepisami prawa w rozumieniu art. 379 pkt 4 k.p.c., zachodzi także, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa – dalej powoływana jako KRS, ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 2 3). Sędzia Marek Siwek, który był sędzią sprawozdawcą w sprawie oznaczonej sygnaturą II KK 168/21, został powołany przez Prezydenta RP w 2018 r. na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego na wniosek KRS, ukształtowanej w trybie określonym przepisami powołanej wyżej ustawy. W związku z treścią tego wniosku, Przewodniczący Wydziału II zwrócił się do adwokata M. Ł. o niezwłoczne wskazanie trybu postępowania, które ma inicjować ten wniosek (por. pismo z dnia 13 października 2021 r. – k. 5). W odpowiedzi na to wezwanie adwokat M. Ł. w piśmie z dnia 22 października 2021 r., które wpłynęło do Sądu Najwyższego w dniu 29 października 2021 r. podał, iż jego pismo z dnia 7 października 2021 r., należy potraktować jako sygnalizację cyt. ,,o potrzebie wznowienia postępowania z urzędu na podstawie art. 542 § 1 i 3 k.p.k. w zw. z art. 439 § 1pkt 1 k.p.k”. (por. pismo z dnia 22 października 2021 r. – k. 1). W związku z powyższym dokonano wglądu do akt sprawy kasacyjnej Sądu Najwyższego, oznaczonej sygnaturą II KK 168/21. Stwierdzono, że kasacja adwokata M. Ł. – obrońcy skazanego M. K., złożona od wyroku Sądu Okręgowego w W. z dnia 11 grudnia 2020 r., sygn. akt IX Ka (…), wpłynęła do Sądu Najwyższego w dniu 19 kwietnia 2021 r. Z adnotacji znajdującej się na karcie 18 akt, wynika, że na podstawie zarządzenia Prezesa Izby Karnej sprawa o sygn. akt II KK 168/21, została przydzielona sędziemu SN Markowi Siwkowi. Następnie zarządzeniem z dnia 12 maja 2021 r. SSN Marek Siwek wyznaczył na 9 czerwca 2021 r., godz. 11.20, sala 0N21, termin posiedzenia w celu rozważenia rozpoznania kasacji w trybie art. 535 § 3 k.p.k. lub wniosku o wstrzymanie wykonania orzeczenia. Postanowieniem wydanym na tym posiedzeniu Sąd Najwyższy w składzie: SSN Marek Siwek, oddalił kasację jako oczywiście bezzasadną i obciążył skazanego kosztami sądowymi postępowania kasacyjnego (k. 22). W dnu 17 czerwca 2021 r. wpłynął wniosek obrońcy skazanego M. K., o sporządzenie na piśmie uzasadnienia w/w postanowienia ( k. 24). Uzasadnienie zostało sporządzone (k. 26 – 28), przesłane skazanemu M. K. i jego obrońcy (adnotacja na k 32 v), a akta sprawy zwrócone Sądowi Okręgowemu w W. (k. 33). W przedstawionych wyżej realiach przebiegu postępowania kasacyjnego w sprawie o sygn. akt II KK 168/21, brak jest podstaw do 3 podjęcia działań z urzędu przez Sąd Najwyższy w przedmiocie wznowienia postępowania. Po pierwsze instytucja wznowienia postępowania dotyczy postępowania sądowego rozstrzygającego w zakresie odpowiedzialności karnej oskarżonego. Tymczasem postanowienie z dnia 9 czerwca 2021 r., sygn. akt II KK 168/21, Sądu Najwyższego o oddaleniu kasacji obrońcy skazanego M. K. jako oczywiście bezzasadnej, nie jest prawomocnym orzeczeniem kończącym postępowanie sądowe w zakresie odnoszącym się do odpowiedzialności karnej M. K., bo takim jest – pierwotny w stosunku do niego – wyrok skazujący Sądu Rejonowego w W. z dnia 1 lipca 2020 r., sygn. akt VIII K (…), zmieniony wyrokiem Sądu Okręgowego w W. z dnia 11 grudnia 2020 r., sygn. akt IX Ka (…). To od prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w W. z dnia 11 grudnia 2020 r., sygn. akt IX Ka (…), adw. M. Ł. – obrońca skazanego M. K., złożył kasację. W uchwale Pełnego Składu Izby Karnej Sądu Najwyższego z dnia 9 października 2000 r., sygn. akt I KZP 37/2000, OSNKW 2000, z. 9 – 10, poz. 78, podkreślono, iż oddalenie kasacji jest jakościowo czymś zupełnie odmiennym niż utrzymanie zaskarżonego orzeczenia w mocy. Oddalając kasację sąd orzeka jedynie o niezasadności wniesionej skargi kasacyjnej, nie wkracza zaś w żadnym zakresie w sferę, w której wyrok kończący postępowanie, korzysta już z powagi rzeczy osądzonej. Podkreślono, że z istoty postępowania kasacyjnego wynika, że nie jest też ono postępowaniem zmierzającym do rozstrzygnięcia ,,o zasadności oskarżenia wniesionego w sprawie karnej” w rozumieniu art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, lecz postępowaniem zmierzającym do zbadania zasadności tego nadzwyczajnego środka zaskarżenia, jakim jest kasacja, wniesionego już po prawomocnym zakończeniu postępowania. W orzecznictwie Sądu Najwyższego od ponad dwudziestu lat, dominuje pogląd, że niedopuszczalny z mocy ustawy jest wniosek o wznowienie postępowania kasacyjnego, gdyż orzeczenie Sądu Najwyższego o oddaleniu kasacji nie jest orzeczeniem kończącym postępowanie w rozumieniu art. 544 § 2 k.p.k. w zw. z art. 540 § 1 in princ. k.p.k. Jest natomiast takim orzeczeniem wydane przez Sąd Najwyższy, po uchyleniu w wyniku kasacji prawomocnego wyroku, orzeczenie następcze o umorzeniu postępowania lub o uniewinnieniu oskarżonego (por. np. postanowienia Sądu 4 Najwyższego: z dnia 12 kwietnia 2001 r., sygn. akt III KO 53/99, OSNKW 2001, z. 7 – 8, poz. 67, z dnia 27 czerwca 2001 r., III KO 115/00, OSNKW 2001, z. 9 – 10, poz. 83, z dnia 25 listopada 2010 r., sygn. akt V KO 87/10 i powołane w nim orzeczenia, zam. R – OSNKW 2010, poz. 2369, z dnia 19 sierpnia 2015 r., sygn. akt IV KO 46/15, OSNKW 2015, z. 12, poz. 104). Żadne racje nie przemawiają za odstąpieniem od tego poglądu w przypadku postępowania w przedmiocie wznowienia z urzędu o jakim mowa w art. 542 § 3 k.p.k. Po drugie, gdyby nie podzielić tej ugruntowanej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego i przyjąć, że w trybie wznowienia postępowania, można wzruszać postanowienia Sądu Najwyższego o oddaleniu kasacji, gdyż takie postanowienia ostatecznie rozstrzygają o przedmiocie postępowania kasacyjnego (tak np. D. Szumiło – Kulczycka, Prawne warunki dopuszczalności wznowienia postępowania sądowego, w: A. Gaberle, S. Waltoś (red.), Środki zaskarżenia w procesie karnym. Księga pamiątkowa ku czci prof. Zbigniewa Dody, Kraków 2000, s. 213 – 236), to również brak by było podstaw do wznowienia z urzędu postępowania kasacyjnego w sprawie II KK 168/21. W sygnalizacji adwokat M. Ł. – obrońca skazanego M. K., wskazuje na zaistnienie w sprawie kasacyjnej II KK 168/21, na etapie postępowania przed Sądem Najwyższym, uchybienia o jakim mowa w art. 439 § 1 pkt. 1 k.p.k. Poza sporem jest, że w tym przepisie mamy do czynienia z trzema oddzielnymi bezwzględnymi powodami uchylenia orzeczenia. Mianowicie, gdy: a) orzeczenie wydała osoba w ogóle nieuprawniona do orzekania, b) orzekał sędzia niezdolny do orzekania, c) orzekał sędzia wyłączony od orzekania z mocy prawa. Jeśli chodzi o powody z lit. a, to powszechnie przyjmuje się, iż chodzi tu o osoby nie posiadające stosownych uprawnień do orzekania (np. aplikant sądowy, czy zatrudniony w sądzie urzędnik). O występowaniu danej osoby w procesie w roli sędziego uprawnionego do orzekania decyduje akt prawny powołania na określone stanowisko sędziowskie. Jeżeli więc taki akt powołania nie istnieje, to osoba jest nieuprawniona do orzekania (por. np. Z. Muras, Bezwzględne przyczyny odwoławcze w polskim procesie karnym, Toruń 2004, s. 65 – 66). Jeżeli chodzi o powody z lit. b, to obejmują one sytuacje, gdy sędzia znajduje się w takim stanie psychicznym lub fizycznym, który uniemożliwia człowiekowi normalne funkcjonowanie (np. niepoczytalność, stan nietrzeźwości, ciężka obłożna choroba). 5 Z kolei powód wskazany pod lit. c, obejmuje okoliczności o których mowa w art. 40 k.p.k., czyli wskazane w zamkniętym katalogu przyczyny wyłączenia sędziego z mocy prawa od orzekania. Z treści sygnalizacji wynika, że jej Autor bezwzględny powód odwoławczy dostrzega w fakcie, że w uchwale składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I – 4110 – 1/20, przyjęto, iż nienależyta obsada sądu w rozumieniu art. 439 §1 pkt 2 k.p.k. zachodzi także, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek KRS ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw. Przede wszystkim Autor sygnalizacji, nie zauważył, że w tej uchwale mowa jest o bezwzględnym powodzie odwoławczym z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., nie zaś o bezwzględnym powodzie odwoławczym z art. 439 § 1 pkt 1 k.p.k., jak podał w sygnalizacji. Odnosząc się zatem do sygnalizacji, to oczywistym jest, iż w realiach sprawy w wydaniu postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 9 czerwca 2021 r., sygn. akt II KK 168/21, brała udział osoba uprawniona do orzekania w Sądzie Najwyższym (por. postanowienie Prezydenta RP z dnia 10 października 2018 r., nr 1130.48.2018, o powołaniu Marka Siwka na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego, Monitor Polski 2018 r, poz. 1028). Powszechnie przyjmuje się, że w przypadku wydania przez Prezydenta RP postanowienia o powołaniu do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego, nie może być ono poddane kontroli w jakimkolwiek postępowaniu toczącym się na podstawie procedur obowiązujących w Polsce. Podnosi się również, że badanie ważności lub skuteczności postanowienia Prezydenta RP o powołaniu do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego oraz wynikającego z niego stosunku ustrojowego łączącego sędziego z Rzeczypospolitą Polską nie jest dopuszczalne w jakimkolwiek postępowaniu przed sądem lub innym organem państwowym. Nie jest też dopuszczalne ustalenie istnienia albo nieistnienia tego stosunku na drodze postępowania sądowego (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 listopada 2009 r., I CSK 16/19). Również w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, dominuje pogląd, że postanowienie Prezydenta RP o powołaniu do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego, jest aktem dyskrecjonalnym, mieszczącym się w zakresie osobistej 6 prerogatywy Prezydenta RP i nie podlega kontroli sądowej (por. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 9 października 2012 r., sygn. akt I OSK 1874/12, z dnia 7 grudnia 2017 r., sygn. akt I OSK 857/17). Powyższe nie wyklucza jednak, w dwóch przypadkach, możliwości przyjęcia wadliwości aktu powołania do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego. Po pierwsze, wówczas, gdy podczas rozpatrywania i oceny przez KRS kandydatów do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego doszło do popełnienia przestępstwa, ustalonego prawomocnym wyrokiem skazującym, które skutkowało podjęciem przez KRS uchwały zawierającej wniosek o powołanie danego uczestnika (kandydata) na sędziego (np. udzielenia korzyści majątkowej lub osobistej członkowi KRS w zamian za głosowanie za danym kandydatem, czy podrobienia lub przerobienia uchwały KRS zawierającej wniosek o powołanie do pełnienia urzędu sędziego). Po drugie, gdy wykonanie przez Prezydenta RP jego konstytucyjnej prerogatywy w zakresie powołania sędziego zostało uznane za delikt konstytucyjny i za którą to czynność Prezydent RP został prawomocnie skazany przez Trybunał Stanu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 listopada 2019 r., sygn. akt IV KO 138/19). W przypadku SSN Marka Siwka nie zachodzą okoliczności, o jakich mowa w powołanym postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 27 listopada 2019 r, sygn. akt IV KO 138/19, które skutkowałyby wadliwością aktu powołania go na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego. Na marginesie można też dodać, iż wydaje się nieprawdopodobne, aby Prezes Izby Karnej Sądu Najwyższego wydając zarządzenie o przydzieleniu sprawy kasacyjnej o sygnaturze akt II KK 168/21 SSN Markowi Siwkowi, taką decyzją procesową sensu largo, obejmował osobę, która jest nieuprawniona do orzekania w Sądzie Najwyższym, z powodu wadliwości aktu powołania na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego. Autor sygnalizacji nie podawał aby SSN Marek Siwek był niezdolny do orzekania w rozumieniu o jakim mowa pod lit. b, czy też by podlegał wyłączeniu z mocy prawa (tzw. iudex inhabilis). Podsumowując te rozważania, to nie można przyjąć aby w realiach sprawy kasacyjnej II KK 168/21, ujawniły się okoliczności z art. 439 § 1 pkt. 1 k.p.k. Tej konstatacji nie zmienia analiza wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 19 listopada 2019 r., w połączonych sprawach C – 585/18, C – 7 624/18 i C – 625/18 A.K. i in. przeciwko Sąd Najwyższy, gdyż zarówno to orzeczenie, jak i będący jego konsekwencją wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 grudnia 2019 r., sygn. akt III PO 7/19, zostały wydane w postępowaniu wymagającym oceny zgodności z prawem Unii Europejskiej przepisów ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym, odnoszących się do Izby Dyscyplinarnej. Należy przypomnieć, że z powołanego wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej jasno wynika, iż dopiero łączna ocena wątpliwości związanych z powołaniem KRS i Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego, miała pozwolić sądowi krajowemu na dokonanie oceny niezależności Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego. Z wyroku nie wynika zaś możliwość, niejako automatycznego, zakwestionowania każdego postanowienia Prezydenta RP o powołaniu do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego, które zostało wydane na wniosek KRS ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw. Jeśli zaś chodzi o powołaną w sygnalizacji uchwałę składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20, to trzeba przypomnieć, iż Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 20 kwietnia 2020 r., sygn. akt U 2/20, orzekł, że uchwała ta jest niezgodna z: 1. art. 179, art.144 ust. 3 pkt 17, art. 183 ust.1, art. 45 ust.1, art. 8 ust. 1, art. 7 i art. 2 Konstytucji RP, 2. art. 2 i art.4 ust. 3 Traktatu o Unii Europejskiej, Zatem uchwała składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., sygn. akt BSA I – 4110 – 1/20, z dniem ogłoszenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 2020 r. sygn. akt U 2/20, to jest z dniem 21 kwietnia 2020 r. ( Dz. U. z dnia 21 kwietnia 2020 r., poz. 376), nie ma już mocy zasady prawnej, a więc charakteru wiążącego sędziów Sądu Najwyższego (por. szerzej uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 3 listopada 2021 r., sygn. akt IV KK 86/21). W uchwale składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego z dnia 24 maja 2005 r., I KZP 5/05, OSNKW 2005, z. 6, poz. 48, wyrażono pogląd , że w 8 postępowaniu o wznowienie postępowania, ujętym w art. 542 § 3 k.p.k., istnieje zawsze możliwość wykorzystania inicjatywy stron w celu usunięcia rzeczywistych uchybień wymienionych w art. 439 § 1 k.p.k. Pełne zastosowanie znajduje tu instytucja przewidziana w art. 9 § 2 k.p.k., umożliwiająca stronie wystąpienie z wnioskiem (sygnalizacją ) o dokonanie czynności z urzędu. Ta inicjatywa, w razie potwierdzenia zaistnienia wskazanego uchybienia, może prowadzić do wszczęcia z urzędu postępowania wznowieniowego, zaś w braku zaistnienia uchybienia skutkującego obowiązkiem wszczęcia z urzędu postępowania wznowieniowego, nie wymaga wydania orzeczenia stwierdzającego, że wskazywana w sygnalizacji usterka nie występuje. W realiach niniejszej sprawy można byłoby zatem poprzestać jedynie na pisemnym poinformowaniu skazanego M. K. oraz jego obrońcę adwokata M. Ł., o braku podstaw do wszczęcia postępowania wznowieniowego z urzędu, jednakże za celowe uznano decyzję o braku prawnych podstaw do wszczęcia postępowania wznowieniowego z urzędu podjąć w formie niezaskarżalnego zarządzenia. Sędzia Sądu Najwyższego Wiesław Kozielewicz