III KO 71/17

Sygn. akt III KO 71/17 POSTANOWIENIE Dnia 23 stycznia 2018 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Kazimierz Klugiewicz (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Andrzej Ryński SSN Dorota Rysińska w sprawie M. O., skazanego z art. 56 ust. 3 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii w zw. z art. 12 k.k. i art. 64 § 1 k.k., po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu, w dniu 23 stycznia 2018 r., kwestii wznowienia z urzędu, postępowania w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia 2 lutego 2017 r., utrzymującym w mocy wyrok Sądu Okręgowego w [...] z dnia 7 marca 2016 r., na podstawie art. 544 § 2 k.p.k. i art. 547 §1 k.p.k., p o s t a n o w i ł stwierdzić brak podstaw do wznowienia postępowania z urzędu. UZASADNIENIE Wyrokiem Sądu Okręgowego w [...] z dnia 7 marca 2016 r., sygn. akt II K ../14, oskarżony M. O. został uznany za winnego tego, że jesienią 2009 r. w K., działając z góry powziętym zamiarem, w krótkich odstępach czasu oraz w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, wbrew przepisom ustawy, uczestniczył w obrocie znacznymi ilościami środków odurzających w postaci marihuany w ilości 250 gram 2 w ten sposób, że trzykrotnie nabył ją od K. S. za kwotę 3400 zł celem dalszej sprzedaży, przy czym zarzucanego mu czynu dopuścił się będąc uprzednio skazany wyrokiem Sądu Rejonowego w K. z dnia 18.12.2002 r., sygn. akt II K …/02 za przestępstwo z art. 279 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 2 k.k. na karę roku i 10 miesięcy pozbawienia wolności, którą odbył od dnia 18.05.2002 r. do dnia 12.06.2002 r. oraz od dnia 12.06.2004 r. do dnia 03.06.2005 r., tj. popełnienia przestępstwa z art. 56 ust. 3 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii w zw. z art. 12 k.k. i art. 64 § 1 k.k. i za to wymierzono mu karę dwóch lat pozbawienia wolności oraz 150 stawek dziennych grzywny po 10 zł każda. Sąd Apelacyjny w [...], po rozpoznaniu m.in. apelacji obrońcy oskarżonego M. O., wyrokiem z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt II AKa …/16, zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego w [...] – w odniesieniu do M. O. – utrzymał w mocy. W złożonym obecnie piśmie z dnia 26.06.2017 r. skazany M.O. postuluje wznowienie postępowania, albowiem w jego ocenie „skazano go dwukrotnie co do jednego zajścia”. Pierwszy wyrok zapadł w Sądzie Rejonowym w K., sygn. akt II K …/11, a drugi w Sądzie Okręgowym w [...], sygn. akt II K …/14. W obydwu sprawach został skazany za handel (obrót), w efekcie czego zapadły dwa odrębne wyroki skazujące. Prokurator Prokuratury Krajowej w pisemnej odpowiedzi na wystąpienie skazanego, wniósł o stwierdzenie braku podstaw do wznowienia postępowania z urzędu. Sąd Najwyższy rozważył, co następuje. Wbrew poglądowi wyrażonemu przez skazanego M.O., w przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do wznowienia postępowania z urzędu. Skazany M.O. w istocie rzeczy podnosi, że orzeczenia w postepowaniu zakończonym prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia 2 lutego 2017 r., zostały wydane pomimo to, że postępowanie karnego co do tego samego czynu tej samej osoby zostało już prawomocnie zakończone (res iudicata), a więc że zaistniała przesłanka określona w art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k. i w takiej sytuacji Sąd Najwyższy, zgodnie z art. 542 § 3 k.p.k. i art. 544 § 2 k.p.k., winien wznowić postępowanie z urzędu. Wcześniej bowiem został on skazany za ten sam czyn wyrokiem Sądu Rejonowego w K. z dnia 10 grudnia 2014 r., sygn. akt II K …/11, 3 utrzymanym następnie w mocy wyrokiem Sądu Okręgowego w [...] z dnia 2 września 2015 r. Należy zatem w tym miejscu przypomnieć, że wyrokiem Sądu Rejonowego w K. z dnia 10 grudnia 2014 r., sygn. akt II K ../11, M.O. został uznany za winnego tego, że w nieustalonym okresie czasu, nie wcześniej niż od lipca 2009 r. i nie później niż do maja 2010 r. w K., w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, w krótkich odstępach czasu, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, wbrew przepisom ustawy, uczestniczył w obrocie znaczną ilością substancji psychotropowych i środków odurzających w ten sposób, że około pięć razy sprzedał po około 100 gramów łącznie marihuany i amfetaminy, w tym każdorazowo nieustaloną ilość marihuany i nieustaloną ilość amfetaminy, tj. popełnienia przestępstwa z art. 56 ust. 3 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii w zw. z art. 12 k.k., za które wymierzono mu karę dwóch lat pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem je wykonania na okres próby lat 5 oraz 100 stawek dziennych grzywny po 10 zł każda.. Dokonując ustaleń faktycznych Sąd Rejonowy w K. w uzasadnieniu swojego orzeczenia wskazał: „w nieustalonym okresie, nie wcześniej niż od lipca 2009 r. i nie później niż do maja 2010 roku M.O. około pięć razy sprzedał M. T. i M.T. amfetaminę i marihuanę. Każdorazowo było to łącznie około 100 gramów marihuany i amfetaminy, w tym nieustalona ilość marihuany i nieustalona ilość amfetaminy”. Jak już wskazano wcześniej, Sąd Okręgowy w [...], po rozpoznaniu m.in. apelacji obrońcy oskarżonego M. O., wyrokiem z dnia 2 września 2015 r., sygn. akt XIII Ka …/15, zaskarżony wyrok utrzymał w mocy. Na żadnym wcześniejszym etapie postępowania w sprawie zakończonej wyrokiem Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia 2 lutego 2017 r., kwestia ewentualnego zaistnienia przesłanki z art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k. (powaga rzeczy osądzonej), nie była podnoszona, ani przez skazanego, ani przez jego obrońcę. Niemniej, Sąd Okręgowy w [...] w uzasadnieniu swojego wyroku w zakresie wymierzonej kary, odwołał się również do zapadłego w dniu 10 grudnia 2014 r. wyroku Sądu Rejonowego w K., a więc miał go również na uwadze. Swoje natomiast ustalenia faktyczne co do sprawstwa M. O. opisał Sąd Okręgowy w [...] w następujący 4 sposób: „część marihuany pochodzącej z uprawy w D. sprzedał oskarżony K. S. Jesienią 2009 r. oskarżony ten udał się do K. w celu spotkania z oskarżonym M. O., którego poznał wcześniej w zakładzie karnym w trakcie odbywania kary pozbawienia wolności. Ww. umawiali się telefonicznie na spotkania w pobliżu sklepu Kaufland. W trakcie trzech transakcji oskarżony K.S. sprzedał oskarżonemu M. O. 250 gram marihuany, przy czym za ostatnie 50 gramów nie otrzymał zapłaty. Marihuanę oskarżony M.O. nabywał ja w cenie 17 zł za gram”. Zauważyć również należy, że wcześniej, tj. w dniu 17 sierpnia 2017 r. Sąd Apelacyjny w [...], nie stwierdził podstaw do wznowienia postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w [...] z dnia 2 września 2015 r., sygn. akt XIII …/15, utrzymującym w mocy wyrok Sądu Rejonowego w K. z dnia 10 grudnia 2014 r., sygn. akt II K …/11. W uzasadnieniu tego stanowiska – po porównaniu opisów obydwu przypisanych skazanemu czynów - wskazano, że w tej sprawie nie mamy do czynienia z tymi samymi czynami, a więc nie doszło do naruszenia art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k., a w konsekwencji do zaistnienia przesłanki z art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k., albowiem skoro wyrok Sądu Rejonowego w K. z dnia 10 grudnia 2014 r. w sprawie II K …/11, w zakresie skazującym M.O., nie jest tożsamy z wyrokiem wydanym przez Sąd Okręgowy w [...] z dnia 7 marca 2016 r. w sprawie II K …/14, to nie sposób uznać, iż w przedmiotowej sprawie ma miejsce naruszenie powagi rzeczy osądzonej. Stanowisko Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia 17 sierpnia 2017 r. jest zresztą o tyle zrozumiałe i oczywiste, że przecież w sprawie zakończonej wyrokiem Sądu Okręgowego w [...] z dnia 2 września 2015 r., nie mogło dojść do naruszenia powagi rzeczy osądzonej, skoro w kolejnej sprawie wyrok Sądu Okręgowego w [...] zapadł dopiero 7 marca 2016 r., a wyrok Sądu Apelacyjnego w [...] dopiero w dniu 2 lutego 2017 r. Rzeczą oczywistą jest, że od strony normatywnej konstrukcja czynu ciągłego z art. 12 k.k., chociaż składa się z wielu zachowań (elementów), to stanowi konstrukcję jednego czynu przestępnego, co z kolei ma ten skutek, iż prawomocne skazanie za czyn ciągły (art. 12 k.k.) stoi na przeszkodzie, ze względu na treść art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k., ponownemu postępowaniu o później ujawnione zachowania, będące elementami tego czynu, które nie były przedmiotem wcześniejszego 5 osądzenia, niezależnie od tego, jak ma się społeczna szkodliwość nowo ujawnionych fragmentów czynu ciągłego do społecznej szkodliwości zachowań uprzednio w ramach tego czynu osądzonych. Prawomocne skazanie za czyn ciągły stwarza stan materialnej prawomocności w stosunku do okresu objętego tym skazaniem, także w odniesieniu do jednostkowych zachowań, które nie zostały objęte opisem czynu przypisanego (zob. m.in. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 15 czerwca 2007 r., I KZP 15/07, OSNKW 2007 r., z. 7-8, poz. 55). Warunkiem przyjęcia stanu prawomocności materialnej jest jednak tożsamość czynu, a nie tylko wzajemne podobieństwo, identyczna kwalifikacja prawna, czy pomieszczenie zachowań w tożsamym przedziale czasowym. M.O. w obydwu powyżej przywołanych postepowaniach został uznany za winnego popełnienia w warunkach czynu ciągłego (art. 12 k.k.) przestępstw opisanych w art. 56 ust. 3 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii. Co więcej, okres popełnienia przestępstwa przypisanego skazanemu wyrokiem Sądu Okręgowego w [...] (jesień 2009 r.) wpisuje się w okres popełnienia przestępstwa przypisanego wyrokiem Sądu Rejonowego w K. (od lipca 2009 r. do maja 2010 r.). Same te jednak okoliczności nie przesądzają jeszcze o tym, że tych dwóch postępowaniach osądzono „ten sam czyn” tej samej osoby. Trzeba byłoby bowiem wykazać, że te przecież różne jednak zachowania skazany M. O. podjął „w krótkich odstępach czasu w wykonaniu z góry powziętego zamiaru”. Zamiaru zaś nie można domniemywać, ale należy go dowieść w sposób pewny, niezbędny w postępowaniu karnym. Zebrane natomiast w omawianych sprawach dowody i poczynione na tej podstawie ustalenia sądów nie dają podstaw ku temu, by zasadnie twierdzić, że w obydwu odrębnych przecież postępowaniach, osądzony został „ten sam czyn” M.O., a skoro tak, to nie zachodziła w sprawie zakończonej wyrokiem Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia 2 lutego 2017 r., przesłanka powagi rzeczy osądzonej. Słusznie zatem przyjmuje się, że jeżeli przedmiotem obu przestępstw objętych odrębnymi skazaniami było wprawdzie uczestniczenie w obrocie środkami narkotycznymi, jednak chodziło o różne środki, różne czynności wykonawcze, różne miejsca popełnienia przestępstw, różne konfiguracje osobowe, to oba prawomocne skazania dotyczą różnych czynów ciągłych i nie mamy tutaj do 6 czynienia z naruszeniem zakazu ne bis in idem (zob. postanowienie sądu Najwyższego z dnia 17 maja 2017 r., IV KO 34/17, LEX nr 2297399). Sąd Najwyższy badając, czy w sprawie zachodzi jedna z przesłanek, o której mowa w art. 439 § 1 k.p.k., nie może jej zaistnienia domniemywać, ani też przyjmować, że „być może’ ona w sprawie wystąpiła i „na wszelki wypadek” uchylać zaskarżonego rozstrzygnięcia, aby w dalszym toku postepowania tę okoliczność potwierdzić, lub też ją zanegować. Należy bowiem w sposób jednoznaczny ustalić, czy powyższa okoliczność faktycznie w sprawie wystąpiła, czy też nie. Analizując natomiast czyny przypisane skazanemu M. O. w ww. odrębnych postepowaniach nie sposób przyjąć, że stanowią one jeden czyn zabroniony, popełniony w krótkich odstępach czasu z góry powziętym zamiarem. Skoro zatem, w toku postepowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia 2 lutego 2017 r., nie doszło do naruszenia dyspozycji art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k., to i nie było podstaw do wznowienia tego postępowania z urzędu. Jeżeli natomiast skazany M. O. w swoim piśmie z dnia 26 czerwca 2017 r. wnosi o ponowne przesłuchanie niektórych świadków i powołuje się na nowe okoliczności, to podstawy wniosku o wznowienie postępowania – jak się wydaje – upatruje on w przepisie art. 540 § 1 pkt 2 k.p.k. Wznowienie jednak postępowania w oparciu o tego rodzaju podstawę (propter nowa) może nastąpić na wniosek skazanego, który to wniosek winien spełniać wszystkie formalne warunki prawem przewidziane. Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy orzekł jak w postanowieniu. kc