I KK 233/24

I KK 233/24 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 31 lipca 2024 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Waldemar Płóciennik (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Jerzy Grubba SSN Jarosław Matras Protokolant Jolanta Włostowska w sprawie P. K. w przedmiocie wyroku łącznego po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 31 lipca 2024 r., kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego na korzyść skazanego, od wyroku łącznego Sądu Rejonowego w Kędzierzynie - Koźlu z dnia 7 grudnia 2023 r., sygn. akt II K 205/23, uchyla zaskarżony wyrok i na podstawie art. 537 § 2 k.p.k. w zw. z art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k. i w zw. z art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k. umarza postępowanie w przedmiocie wydania wyroku łącznego; obciąża Skarb Państwa kosztami procesu. [J.J.] Jerzy Grubba Waldemar Płóciennik Jarosław Matras UZASADNIENIE P. K. został skazany prawomocnymi wyrokami: I KK 233/24 2 I. Sądu Rejonowego w Grójcu z dnia 28 marca 2022 r., w sprawie II K 1065/20, za przestępstwa z art. 278 § 1 k.k., popełnione w okresie od 20 marca do 25 marca 2020 r. na karę 1 roku i 4 miesięcy pozbawienia wolności oraz z art. 284 § 1 k.k., popełnione w dniu 25 marca 2020 r. na karę 10 miesięcy pozbawienia wolności; wyrokiem tym orzeczono też karę łączną 1 roku i 8 miesięcy pozbawienia wolności oraz obowiązek naprawienia szkody na rzecz pokrzywdzonej; II. Sądu Rejonowego w Kędzierzynie – Koźlu z dnia 21 kwietnia 2022 r., w sprawie II K 113/22, za przestępstwo z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 286 § 3 k.k. popełnione w dniu 5 lutego 2022 r. na karę 6 miesięcy ograniczenia wolności. Sąd orzekł obowiązek naprawienia szkody na rzecz pokrzywdzonej. Postanowieniem Sądu Rejonowego w Strzelcach Opolskich z dnia 24 sierpnia 2022 r. karę ograniczenia wolności zamieniono na zastępczą karę pozbawienia wolności. Sąd Rejonowy w Kędzierzynie – Koźlu wyrokiem łącznym z dnia 7 grudnia 2023 r., w sprawie II K 205/23, 1. na podstawie art. 85 § 1 k.k. i art. 86 § 1 k.k. oraz art. 87 § 1 k.k. w zw. z art. 4 § 1 k.k. w miejsce kar jednostkowych pozbawienia wolności i ograniczenia wolności orzeczonych w wyrokach w sprawach II K 1065/20 i II K 113/22 wymierzył skazanemu P. K. karę łączną 1 roku i 9 miesięcy pozbawienia wolności (pkt I wyroku); 2. na podstawie art. 577 k.p.k. zaliczył skazanemu na poczet orzeczonej kary łącznej pozbawienia wolności okresy kar odbytych do wyroków podlegających łączeniu; 3. stwierdził, iż pozostałe rozstrzygnięcia zawarte w połączonych wyrokach podlegają odrębnemu wykonaniu. Żadna ze stron nie zaskarżyła wyroku Sądu Rejonowego, który uprawomocnił się w dniu 15 grudnia 2023 r. Kasację na korzyść skazanego P. K. wniósł Prokurator Generalny, który zaskarżając w całości wyrok łączny, na podstawie art. 523 § 1 k.p.k., art. 526 § 1 k.p.k. i art. 537 § 1 i 2 k.p.k. zarzucił „rażące naruszenie przepisu prawa karnego I KK 233/24 3 procesowego, to jest art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k., stanowiące bezwzględną przyczynę uchylenia orzeczenia, określoną w art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k., polegające na wydaniu w dniu 7 grudnia 2023 r. wyroku łącznego, który uprawomocnił się bez postępowania odwoławczego w dniu 15 grudnia 2023 r. (sygn. akt II K 205/23) oraz orzeczeniu kary łącznej 1 roku i 9 miesięcy pozbawienia wolności, obejmującej kary wymierzone wobec P. K. wyrokami Sądu Rejonowego w Grójcu o sygn. akt II K 1065/20 i Sądu Rejonowego w Kędzierzynie – Koźlu, sygn. akt II K 113/22, podczas gdy postępowanie w tym samym przedmiocie co do tych samych wyroków tej samej osoby zostało wcześniej prawomocnie zakończone wydaniem przez Sąd Rejonowy w Rybniku w dniu 23 listopada 2023 r., sygn. akt III K 1432/23, wyroku łącznego, który uprawomocnił się w dniu 1 grudnia 2023 r., w pierwszej instancji”. Odwołując się do tego zarzutu skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenie i umorzenie postępowania w przedmiocie wydania wyroku łącznego na podstawie art. 537 § 2 k.p.k. w zw. z art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja wniesiona na korzyść skazanego przez Prokuratora Generalnego okazała się oczywiście zasadna, co umożliwiło jej rozpoznanie i uwzględnienie w trybie określonym w art. 535 § 5 k.p.k. Postępowanie w przedmiocie wydania wobec skazanego P. K. wyroku łącznego zostało zainicjowane pismem Zastępcy Dyrektora Zakładu Karnego w S. z dnia 10 maja 2023 r., sporządzonego w trybie art. 12b k.k.w., w którym informował Sąd o wprowadzeniu do wykonania wobec skazanego dwóch kar orzeczonych wyrokami Sądu Rejonowego w Grójcu w sprawie II K 1065/20 i Sądu Rejonowego w Kędzierzynie-Koźlu w sprawie II K 113/22. Pismo zostało zarejestrowane w Sądzie Rejonowym w Kędzierzynie-Koźlu w dniu 16 maja 2023 r. (k.1 akt II K 205/23), a sprawie nadano sygnaturę II K 205/23. Efektem przeprowadzonego postępowania było wydanie przez Sąd Rejonowy w Kędzierzynie – Koźlu w dniu 7 grudnia 2023 r. wyroku łącznego, którym Sąd połączył P. K. kary jednostkowe pozbawienia wolności ze sprawy II K 1065/20, z karą I KK 233/24 4 ograniczenia wolności z wyroku ze sprawy II K 113/22 i w ich miejsce wymierzył karę łączną 1 roku i 9 miesięcy pozbawienia wolności. Z lektury akt sprawy wynika, że w dniu wydania wyroku łącznego w rozważanej sprawie, tj. 7 grudnia 2023 r., w obrocie prawnym funkcjonował już wyrok łączny wydany w sprawie III K 1432/23, przez Sąd Rejonowy w Rybniku w dniu 23 listopada 2023 r. (prawomocny od dnia 1 grudnia 2023 r.), wobec tego samego skazanego, w tej samej materii, który wprawdzie orzekł karę łączną w innej konfiguracji, niż w kwestionowanym orzeczeniu, jednakże objął on swoim rozstrzygnięciem wyroki wydane m.in. w sprawach II K 1065/20 i II K 113/22 (k. 34-35 oraz załączone do kasacji dane o karalności P. K. z dnia 14 czerwca 2024 r.). Przedmiotem postępowania w sprawie III K 1432/23 Sądu Rejonowego w Rybniku były zbiegające się wyroki: Sądu Rejonowego w Strzelcach Opolskich z 23 lutego 2015 r., sygn. akt II K 1082/14, Sądu Rejonowego w Strzelcach Opolskich z dnia 28 listopada 2017 r., sygn. akt II K 531/17, dwa opisane wcześniej wyroki Sądu Rejonowego w Grójcu i Sądu Rejonowego w Kędzierzynie – Koźlu, a także wyrok Sądu Rejonowego w Rybniku z dnia 19 lipca 2023 r., sygn. akt III K 793/23, którym wymierzono skazanemu za czyn z art. 286 § 1 k.k. karę 6 miesięcy pozbawienia wolności. Wyrokiem łącznym Sąd Rejonowy w Rybniku połączył kary wymierzone skazanemu wyrokami Sądu Rejonowego w Grójcu, Sądu Rejonowego w Kędzierzynie – Koźlu i Sądu Rejonowego w Rybniku i wymierzył skazanemu karę łączną 2 lat pozbawienia wolności, a w odniesieniu do wyroków Sądu Rejonowego w Strzelcach Opolskich na podstawie art. 572 k.p.k. postępowanie umorzył. Z powyższego wynika, iż od dnia 1 grudnia 2023 r., tj. dnia uprawomocnienia się wyroku łącznego w sprawie III K 1432/23, istniała negatywna przesłanka procesowa w postaci powagi rzeczy osądzonej - res iudicata, która zniosła wcześniej zaistniałą względną przesłankę odwoławczą - lis pendens. Jak podkreślił Sąd Najwyższy w sprawie III KK 491/15, „negatywna przesłanka lis pendens, stanowiąca względny powód odwoławczy, formułuje zakaz równoległego prowadzenia postępowań karnych dotyczących tego samego przedmiotu procesu, w stosunku do tej samej osoby, podyktowany względami ekonomiki procesowej. Jednak zakaz ten ustaje z chwilą, gdy w jednym z tych I KK 233/24 5 postępowań zapadnie prawomocny wyrok kończący postępowanie w sprawie. Wówczas zaczyna funkcjonować negatywna przesłanka procesowa w postaci powagi rzeczy osądzonej (res iudicata), która rodzi zakaz ne bis in idem, czyli zakaz zarówno ponownego wszczynania, jak i kontynuowania postępowania o ten sam czyn tej samej osoby, co do którego zapadło prawomocne orzeczenie. Przesłankę res iudicata, zaliczaną do tzw. bezwzględnych przyczyn odwoławczych (art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k.), tworzą zawsze prawomocne orzeczenia merytoryczne, a także formalne, o ile oparte są na ujemnej przesłance bezwzględnej. Ma to na celu zapewnienie stabilności prawa i orzeczeń organów procesowych w postępowaniu karnym, a także służy realizacji wspomnianej zasady ne bis in idem, stanowiącej gwarancję, że nikt nie będzie pociągany więcej niż raz do odpowiedzialności karnej za ten sam czyn zabroniony pod groźbą kary” (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 lutego 2016 r.). Poczynione uwagi wraz z regulacją art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k., stanowiącą bezwzględny nakaz umorzenia postępowania karnego, gdy wcześniejsze postępowanie karne co do tego samego czynu tej samej osoby zostało prawomocnie zakończone, mają pełne odniesienie do postępowań w przedmiocie wydania wyroku łącznego (m.in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 września 2015 r., III KK 308/15). Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że w sprawie Sądu Rejonowego w Kędzierzynie – Koźlu o sygn. akt II K 205/23, doszło do rażącego uchybienia w postaci powagi rzeczy osądzonej, a tym samym w sprawie tej wystąpiła bezwzględna przyczyna odwoławcza przewidziana w art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k. Jednocześnie podkreślić należy, że „wydanie nowego wyroku łącznego wbrew przesłance powagi rzeczy osądzonej nie powoduje utraty mocy przez poprzedni wyrok łączny, albowiem skutek, o którym mowa w art. 575 § 1 in fine k.p.k., może nastąpić tylko wówczas, gdy spełnione są przesłanki określone w tym przepisie, a zatem gdy zachodzi realna potrzeba wydania nowego wyroku łącznego. W wypadku uchylenia wyroku wydanego z naruszeniem art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k. wykonaniu podlega poprzedni wyrok łączny, gdyż nie utracił on mocy na podstawie art. 575 § 1 k.p.k.” (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 kwietnia 2018 r., III KK 126/18). Z tych względów, Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok Sądu Rejonowego w Kędzierzynie – Koźlu w sprawie II K 205/23 i umorzył postępowanie w przedmiocie I KK 233/24 6 wydania wyroku łącznego na podstawie art. 537 § 2 k.p.k. w zw. z art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k. [J.J.] [ms] Jerzy Grubba Waldemar Płóciennik Jarosław Matras