II KK 96/21

Sygn. akt II KK 96/21 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 8 kwietnia 2021 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Piotr Mirek Protokolant Helena Niewiadomska w sprawie K. D. ukaranego z art. 54 k.w. w zw. z § 18 ust. 1 pkt 2 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 kwietnia 2020 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem epidemii po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k. w dniu 8 kwietnia 2021 r., kasacji wniesionej przez Rzecznika Praw Obywatelskich na korzyść od wyroku nakazowego Sądu Rejonowego w R. z dnia 26 czerwca 2020 r., sygn. akt II W (…), uchyla zaskarżony wyrok i uniewinnia K. D. od popełnienia zarzucanego mu czynu, a kosztami postępowania obciąża Skarb Państwa. UZASADNIENIE Sąd Rejonowy w R., wyrokiem nakazowym z dnia 26 czerwca 2020 r., sygn. akt. II W (…), uznał obwinionego K. D. za winnego tego, że w dniu 26 kwietnia 2020 r., około godziny 13:30, w R., podczas opuszczania pojazdu przy kontroli drogowej, naruszył przepisy prawa wprowadzone w związku z wystąpieniem stanu epidemii, 2 dotyczące zakrywania ust i nosa, tj. wykroczenia z art. 54 § 1 k.w. w zw. z § 18 ust. 1 pkt. 2 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 kwietnia 2020 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii i za to na podstawie art. 54 k.w. wymierzył mu karę nagany. Wyrok uprawomocnił się dnia 6 sierpnia 2020 r. Kasację od tego wyroku wniósł Rzecznik Praw Obywatelskich, zaskarżając go w całości i zarzucając naruszenie prawa materialnego, a to art. 54 k.w. w zw. z § 18 ust. 1 pkt. 2 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 kwietnia 2020 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz.U. z 2020 r. poz. 697) poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, w sytuacji gdy czyn przypisany K. D. nie wyczerpał znamion tego wykroczenia. Mając na względzie powyższe, Rzecznik Praw Obywatelskich wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i uniewinnienie obwinionego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasację uznać należało za oczywiście zasadną, a to pozwalało na uwzględnienie jej na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k. w zw. z art. 112 k.p.w. Należy zgodzić się ze skarżącym, gdy wskazuje, że Sąd pierwszej instancji w rażący sposób naruszył art. 54 k.w. w zw. z § 18 ust. 1 pkt. 2 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 kwietnia 2020 r. Na aprobatę, co do zasady, zasługuje także argumentacja zaprezentowana w uzasadnieniu środka zaskarżenia. Zgodnie z treścią art. 54 k.w. odpowiedzialność za wykroczenie powinna ponieść osoba, która wykracza przeciwko wydanym z upoważnienia ustawy przepisom porządkowym o zachowaniu się w miejscach publicznych. Cytowany przepis ma charakter blankietowy. Oznacza to, że dla zdekodowania treści znamion wykroczenia konieczne jest sięgnięcie do treści innych przepisów. Nie idzie przy tym o jakiekolwiek przepisy rangi podustawowej, regulujące zachowania jednostki, ale wyłącznie takie, które posiadając charakter porządkowy, są nakierowane na zapewnienie spokoju w miejscu publicznym. Zwrócił na to uwagę Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 8 lipca 2003 r., P 10/02, gdzie wskazano, że wymieniony przepis zawiera odesłanie do przepisów porządkowych wydawanych w celu zapewnienia porządku i spokoju publicznego. W konsekwencji, w razie 3 naruszenia przepisów, które mają inny przedmiot ochrony, nie jest możliwe jego zastosowanie. Należy zauważyć, że § 18 ust. 1 pkt. 2 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 kwietnia 2020 r. nie spełnia tak określonych kryteriów, jako przepis o innym, niż porządkowy, charakterze. Celem regulacji zawartych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 19 kwietnia 2020 r. była ochrona życia i zdrowia, które mogłyby zostać zagrożone w wyniku rozprzestrzeniania się wirusa SARS-CoV-2. Taki charakter przepisów wymienionego rozporządzenia wynika z zakresu delegacji ustawowej, zawartej w ustawie z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu chorób zakaźnych u ludzi (tekst jedn.: Dz.U. z 2020 r. poz. 1845). W art. 1 tej ustawy jednoznacznie wskazano, że reguluje ona: „zapobieganie oraz zwalczanie zakażeń i chorób zakaźnych”. Jednocześnie, celem ustawy nie było określenie sposobów zapewniania porządku publicznego w rozumieniu art. 54 k.w. W konsekwencji nie istnieją podstawy, by uznać, że przepisy rozporządzenia, doprecyzowujące jedynie treść ustawy w rozumieniu art. 92 Konstytucji RP, mają charakter porządkowy. To zaś warunek konieczny dla powiązania ich z treścią przepisu typizującego zarzucone wykroczenie. Doprecyzowanie znamion art. 54 k.w. przez uwzględnienie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 kwietnia 2020 r. jest niemożliwe już na poziomie konstrukcyjnym. Za taką interpretacją przemawia także fakt wprowadzenia do kodeksu wykroczeń dodatkowego przepisu typizującego, a to art. 116 § 1a k.w., dodanego przez art. 1 pkt 2 ustawy z dnia 28 października 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z przeciwdziałaniem sytuacjom kryzysowym związanym z wystąpieniem COVID-19 (Dz.U. z 2020 r. poz. 2112). Zgodnie z jego brzmieniem odpowiedzialność wykroczeniową ponosi ten, kto: „nie przestrzega zakazów, nakazów, ograniczeń lub obowiązków określonych w przepisach o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi”. Wprowadzenie powyższego przepisu oznacza, że także według ustawodawcy nie było możliwe łącznie przepisów ustawy epidemicznej z art. 54 k.w. Jednakże, nawet, gdyby hipotetycznie przyjąć, że celem pobocznym tego aktu wykonawczego jest także zapewnienie porządku publicznego, to i tak 4 obwiniony nie mógłby zostać uznany za adresata zawartych w nim przepisów. Przepis § 18 ust. 1 pkt. 2 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 kwietnia 2020 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz.U. z 2020 r. poz. 697) został wydany na podstawie ustawowego upoważnienia zawartego w art. 46b pkt 4 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu chorób zakaźnych u ludzi, w brzmieniu obowiązującym na moment popełnienia czynu. Upoważnienie to zezwalało na doprecyzowanie szczegółowych reguł postępowania w przypadku epidemii, w tym także wprowadzenia obowiązku zasłaniania twarzy, jedynie w przypadku osób chorych i podejrzanych o zachorowanie. Dopiero w wyniku zmiany normatywnej, dokonanej ustawą z dnia 28 października 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z przeciwdziałaniem sytuacjom kryzysowym związanym z wystąpieniem COVID-19 do art. 46b ustawy dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi dodano pkt 4a, który przewidywał ustanawianie obowiązku stosowania określonych środków profilaktycznych i zabiegów także w odniesieniu do osób zdrowych. Od tego momentu możliwe stało się nakładanie określonych obowiązków na takie osoby rozporządzeniem, z zachowaniem zasady proporcjonalności, o której mowa w art. 31 Konstytucji RP. Szerzej na temat wypowiedział się Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 8 lipca 2003 r., P 10/02, precyzując, po jakimi warunkami przepisy rangi podustawowej mogą doprecyzowywać treść znamion wykroczenia. Obwiniony dopuścił się swojego zachowania w dniu 26 kwietnia 2020 r., a więc pod rządami ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu chorób zakaźnych u ludzi w jej poprzednim brzmieniu. W realiach niniejszej sprawy nie wykazano, by obwiniony był osobą chorą bądź nawet podejrzewaną o zachorowanie. Nie wiązały go zatem regulacje rozporządzenia, jeśli interpretować je w uwzględnieniem zakresu ustawowego upoważnienia, w zgodzie z dyrektywą płynącą z art. 92 Konstytucji RP. Jak trafnie wskazał Trybunał Konstytucyjny w cytowanym już wyroku, sądy, stosując art. 54 k.w.: „powinny zawsze badać, czy organ stanowiący przepisy porządkowe działał na podstawie ustawy i w granicach upoważnień ustawowych. Wymierzanie kary na podstawie art. 54 jest możliwe tylko wtedy, gdy naruszone przepisy porządkowe nie wykraczają poza granice upoważnienia 5 ustawowego”. Zatem, gdyby Sąd wydający zaskarżony wyrok dokonał należytej analizy treści przepisów, z których wywiódł o konieczności ukarania obwinionego, to musiałby wydać wyrok uniewinniający, wobec braku realizacji znamion wykroczenia. Mając na względzie powyższe, Sąd Najwyższy uwzględnił kasację jako oczywiście zasadną, uchylił zaskarżony wyrok i uniewinnił obwinionego od popełnienia zarzucanego mu wykroczenia. O kosztach postępowania orzeczono po myśli art. 119 § 2 pkt 2 k.p.w.