I CR 148/87

SentencjaPo rozpoznaniu w dniu 16 października 1987 r. sprawy z powództwa Stowarzyszenia Autorów (…) w W. przeciwko Polskiej Agencji Artystycznej (…) w W. o nakazanie wydania 850 dolarów USA na skutek rewizji strony powodowej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w W. z dnia 9 lutego 1987 r., sygn. akt I C 299/86 oddala rewizję; zasądza od powoda na rzecz pozwanej kwoty 2 000 (dwa tysiące) złotych tytułem zwrotu kosztów procesu za instancję rewizyjną. Uzasadnienie faktyczneStowarzyszenie Autorów (…) w W. wniosło - po ostatecznym sprecyzowaniu żądania - o nakazanie Polskiej Agencji Artystycznej (…) w W. wydania powodowi 850 dolarów USA z 8% od dnia 25 marca 1986 r. Na uzasadnienie tego żądania powód podał, że pozwana "wysłała" do USA i Kanady zespół artystów estradowych. W trakcie pobytu w USA artyści siedemnaście razy wykorzystali literackie i muzyczne utwory autorów, którzy zlecili powodowi wykonywanie służących im autorskich praw majątkowych. W związku z tym powód - powołując się na art. 56 Prawa autorskiego - zażądał wydania mu przez pozwaną korzyści, jaką osiągnęła z naruszenia autorskich praw majątkowych, w postaci części prowizji uzyskanej od impresaria zagranicznego. Pozwana nie uznała powództwa. Sąd Wojewódzki w W. wyrokiem z dnia 9 lutego 1987 r. oddalił powództwo. Rozstrzygnięcie to zostało oparte na następujących ustaleniach i wyprowadzonych w nich wnioskach. W dniu 19 grudnia 1985 r. pozwana, działając w imieniu i na rzecz zespołu artystów estradowych, zawarła z J. W., jako impresario, umowę dotyczącą występów zespołu artystów w USA i Kanadzie w okresie od dnia 18 lutego do dnia 25 marca 1986 r. W umowie tej zawarto postanowienie (§ 8), według którego impresario zobowiązany jest do pokrycia m.in. "opłat za prawa autorskie". Pozwana zawiadomiła powoda o wynegocjowanym wyjeździe zagranicznym artystów polskich. Powód został zawiadomiony także o repertuarze, z jakim artyści ci mają występować za granicą. W tych okolicznościach - zdaniem Sądu Wojewódzkiego - pozwana wywiązała się wobec powoda ze swych zobowiązań wynikających z porozumienia zawartego przez strony w dniu 4 lutego 1971 r. Wykładnia tego porozumienia prowadzi nadto do wniosku, że powód wyraził w nim zgodę na wykorzystanie przez pozwaną na polu, którego dotyczy jej działalność, utworów, co do których powód wykonuje autorskie prawa majątkowe. Nie ma zatem podstaw do przyjęcia, że pozwana ponosi względem powoda odpowiedzialność za doznaną przez niego szkodę na podstawie art. 471 kc Roszczenie powoda nie znajduje też oparcia w przepisie art. 56 Prawa autorskiego; nie można bowiem uznać, że pozwany w sposób bezprawny wykorzystał chronione utwory. W rewizji od wymienionego wyżej wyroku powód, powołując się na podstawy zaskarżenia przewidziane w art. 368 pkt 1 i 4 kpc, wniósł o zmianę tego wyroku i uwzględnienie powództwa. Pozwana wniosła o oddalenie rewizji. Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje: Okoliczności sprawy wykazują, że nie można uznać, iż pozwana w sposób ścisły wypełniła obowiązki spoczywające na niej z mocy porozumienia zawartego z powodem w 1971 r. (dochowanie terminu zawiadomienia powoda o wynegocjowanym wyjeździe zagranicznym artystów polskich, treść klauzuli zamieszczonej w umowie z J. W., dotyczącej ochrony praw autorskich). Okoliczności te, niewadliwie ustalone przez Sąd Wojewódzki, pozwalają jednakże na przyjęcie, że nie może być mowy o niewykonaniu lub nienależytym wykonaniu przez pozwaną zobowiązania zaciągniętego przez nią wobec powoda we wspomnianym porozumieniu. Powód przyznał zresztą w rewizji, że "strony dopełniły w zasadzie obowiązków wynikających z porozumienia". Odpowiedzialność pozwanej względem powoda za doznaną przez niego szkodę, polegającą na nieotrzymaniu wynagrodzenia za wykorzystanie utworów autorów, których prawa majątkowe powód reprezentuje, nie znajduje przeto podstawy - jak zasadnie przyjęto w zaskarżonym wyroku - w przepisie art. 471 kc Fakt, że pozwana w sposób wystarczający, a więc należyty, wykonała obowiązki spoczywające na niej z mocy porozumienia stron z 1971 r. sprawia, iż powód może - czego nie kwestionuje - dochodzić wynagrodzenia za wykorzystanie utworów autorów, których prawa majątkowe reprezentuje, od J. W. Okoliczność ta, iż powód nie korzysta z tej możliwości dlatego, że skorzystanie z niej wiązałoby się z poniesieniem znacznych wydatków na koszty procesu w USA, jest okolicznością zależną wyłącznie od powoda. Należy zgodzić się ze stanowiskiem rewizji, iż powód nie udzielił zgody na wykonywanie przez pozwaną na polu, którego dotyczy jej działalność, utworów, co do których powód wykonuje autorskie prawa majątkowe. Odmienne zapatrywanie - wbrew stanowisku wyrażonemu w zaskarżonym wyroku - nie wynika z porozumienia zawartego przez strony w 1971 r. Nie tylko, że żadne z postanowień tego porozumienia expresis verbis lub nawet w sposób pośredni nie mówi o zgodzie powoda na wykonywanie przez pozwaną utworów, ale porozumienie tej kwestii w ogóle nie dotyczy. Jak wynika z jego części wstępnej, zostało ono zawarte w związku z wykonywaniem przez strony ich działalności statutowej i potrzeby uregulowania współpracy, w celu zapewnienia możliwości dochodzenia przez powoda praw majątkowych autorów, którzy zlecili powodowi wykonywanie tych praw - co leży nie tylko w interesie powoda. Okoliczność, że pozwana nie była uprawniona do wykorzystania utworów, co do których powód wykonuje autorskie prawa majątkowe, sama przez się nie uzasadnia jednakże uwzględnienia powództwa na podstawie art. 56 Prawa autorskiego. Na zasadzie tego przepisu odpowiedzialność ponosi bowiem ten, kto naruszył autorskie prawa majątkowe. W stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy pozwana nie może być jednak uznana za naruszyciela autorskich praw majątkowych, ochrony których domaga się powód. Rację ma skarżący twierdząc, że prawo autorskie chroni autorskie prawa majątkowe przed każdym ich naruszeniem. Odpowiedzialność za naruszenie autorskich praw majątkowych ponosi ten, kto bezpośrednio je naruszył, ale także i ten, kto inną osobę do naruszenia nakłonił albo był jej pomocny, jak również ten, kto skorzystał z dokonanego naruszenia. Bez znaczenia jest przy tym, czy sprawca działał w dobrej czy złej wierze. W sprawie nie ma wątpliwości, że pozwana swoim działaniem bezpośrednio nie naruszyła autorskich praw majątkowych, ochrony których dochodzi powód. Działanie jej nie polegało też na nakłonieniu sprawcy do naruszenia tych praw. Można jedynie rozważać, czy - jak utrzymuje powód - pozwana nie była pomocnikiem w dokonanym naruszeniu lub (i) nie skorzystała z dokonanego naruszenia. Otóż dla kwestii tych istotne jest określenie roli, jaką odegrała pozwana w zdarzeniach, w następstwie których doszło do wykorzystania utworów autorów, których ochrony praw majątkowych dochodzi powód. Z umowy zawartej w dniu 12 grudnia 1985 r. między pozwaną a J. W. wynika, że to ten ostatni, a nie pozwana, pełnił rolę impresaria, a więc organizatora występów zespołu artystów estradowych. Pozwana działała zaś "na rzecz i w imieniu" tychże artystów jedynie w zakresie negocjowania z impresario warunków zorganizowania ich występów oraz technicznego przygotowania wyjazdu artystów na te występy. Wynagrodzenie pozwanej za świadczone przez nią usługi określone zostało w formie prowizji (§ 2 umowy). Pozwana działała więc jako agent (art. 758 kc). Repertuar, z jakim mieli wystąpić artyści, nie został określony w umowie. Dla jej wykonania był on obojętny, w szczególności pod tym względem, czy obejmował utwory chronione przez prawo autorskie czy też nie. Wymienione okoliczności wykazują, że między działaniem pozwanej a naruszeniem praw majątkowych autorów, których utwory zostały wykorzystane - polegającym na wykorzystaniu tych utworów przez zespół artystów bez zgody powoda i bez zapłacenia wynagrodzenia za wykorzystanie tych utworów - nie zachodzi związek przyczynowy pozwalający na przyjęcie, iż pozwana w jakiejkolwiek bądź postaci działała jako naruszająca te prawa. Należy zauważyć, że jak wynika ze statutu pozwanej, przedmiotem jej działania może być m.in. "działalność impresaryjna". Gdyby więc pozwana działała jako impresario i organizowała występy artystów, którzy wykorzystali utwory chronione przez prawo autorskie, jej rola byłaby inna od tej, jaką w rzeczywistości odegrała w okolicznościach rozpatrywanej sprawy i wówczas należałoby uznać, że i ona była podmiotem, który naruszył autorskie prawa majątkowe. Wreszcie nieodparcie nasuwa się uwaga, że przyjęcie w okolicznościach sprawy, iż pozwana swoim działaniem naruszyła autorskie prawa majątkowe, oznaczałoby, iż tak było, jest i ewentualnie będzie w każdym wypadku takiej samej działalności pozwanej. Wynikałoby z tego, że w każdym takim wypadku pozwana ponosiłaby odpowiedzialność przewidzianą w art. 56 Prawa autorskiego solidarnie z innymi osobami, które naruszyły autorskie prawa majątkowe. Powód mógłby więc dochodzić odpowiednich roszczeń z tego tytułu od pozwanej obok lub z pominięciem innych osób, które naruszyły autorskie prawa majątkowe. Dla zapewnienia ochrony jego praw wobec pozwanej zbędne więc byłoby zawieranie z nią jakichkolwiek porozumień, w szczególności takiego, jakie strony podpisały w 1971 r. Z faktu zawarcia tego porozumienia wynika zatem wniosek, że strony były przekonane, że nie każda działalność pozwanej, a w szczególności działalność, której dotyczy to porozumienie, powoduje naruszenie autorskich praw majątkowych, a w konsekwencji odpowiedzialność za to pozwanej na podstawie art. 56 prawa autorskiego. Jak wskazano wyżej, przekonanie stron wynikające z zawartego przez nie porozumienia znajduje potwierdzenie w rzeczywistym stanie sprawy. Z przytoczonych względów należało uznać, iż zaskarżony wyrok, mimo częściowo błędnego uzasadnienia, odpowiada prawu. Sąd Najwyższy na podstawie art. 387 kpc oddalił przeto rewizję i stosownie do art. 58 kpc orzekł o kosztach procesu za instancję rewizyjną.