I CR 162/72

SentencjaPo rozpoznaniu w dniu 9 czerwca 1972 r. sprawy z powództwa Zofii W.­Ł. i Tadeusza Ł. przeciwko “Pracownie Sztuk Plastycznych" Przedsiębiorstwu Państwowemu w W. o 112 186 zł na skutek rewizji strony pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m.st. Warszawy z dnia 28 grudnia 1971 r., sygn. akt II C 59/71 zaskarżony wyrok uchyla i sprawę przekazuje Sądowi Wojewódzkiemu dla m.st. Warszawy do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach procesu instancji rewizyjnej. Uzasadnienie faktyczneZaskarżonym wyrokiem Sąd Wojewódzki zasądził od pozwanego na rzecz powodów kwotę 112 186 zł z 8% od dnia 22 stycznia 1971 r. i kwotę 10 147 zł tytułem kosztów procesu, a powództwo wzajemne oddalił. Sąd Wojewódzki ustalił, że z mocy zawartej w dniu 30 października 1968 r. umowy powodowie zobowiązani byli wykonać szkice, projekt i model pomnika, dwie płaskorzeźby boczne i jedną frontalną, zawierającą kompozycję literniczą oraz model grupowy sztandaru na warunkach przewidzianych w Zasadach zawierania umów i określania wynagrodzeń za prace artystyczne z zakresu plastyki, ustalonych zarządzeniem nr 21 Ministra Kultury i Sztuki z dnia 28 lutego 1951 r. z późniejszymi zmianami. W dniu 1 sierpnia 1970 r. zawarto z powodami dodatkową umowę na pełnienie przez nich nadzoru autorskiego nad budową pomnika, z tym, że realizację pomnika, za obopólnym porozumieniem, powierzono innej osobie. Za fazę projektowania powodowie wystawili w dniu 6 marca 1970 r. rachunek przejściowy, opiewający na kwotę 278 436 zł i kwotę tę strona pozwana wypłaciła powodom po przyjęciu pracy przez Kolegium Rzeczoznawców w Warszawie w dniu 13 listopada 1969 r. Już po przewiezieniu modeli gipsowych dwóch skrzydeł pomnika do G. stwierdzono, że wysokość modelu rzeźby sztandaru nie miała, jak to podano, 5 m, lecz około 3 m. Dlatego też pozwany zakwestionował podaną w rachunku należność za rzeźbę sztandaru w kwocie 120 000 zł, uznając z tego tytułu jedynie kwotę 33 000 zł. Powstałą w wyniku tego nadpłatę w kwocie 87 000 zł zamierzał odzyskać w ten sposób, że zaliczył na jej poczet kwotę 49 087 zł należną powodom z tytułu nadzoru autorskiego, a kwota 37 913 zł jest przedmiotem powództwa wzajemnego. Sąd Wojewódzki wyliczył należność powodów na łączną kwotę 464 587 zł, a ponieważ według ich przyznania otrzymali oni już kwotę 288 936 zł, uznał dochodzoną różnicę za uzasadnioną, skoro jest ona o 63 462 zł niższa od faktycznej różnicy rachunkowej. Tym samym też za bezzasadne uznano powództwo wzajemne. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że rozstrzygnięcie swoje Sąd Wojewódzki oparł na powołanym wyżej zarządzeniu nr 21 Ministra Kultury i Sztuki z dnia 28 lutego 1951 r. i tabelach będących jego załącznikami oraz na opinii biegłych Józefa K. i Wiesława M.-N., którą uznano za obiektywną i nie nasuwającą zastrzeżeń. W rewizji, powołując podstawy wymienione w art. 368 pkt 1 i 5 kpc, pozwany domagał się bądź zmiany zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa, bądź też jego uchylenia i przekazania sprawy Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania. Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarżący zarzucił trafnie obrazę art. 278 § 1 i 279 kpc, co mogło mieć wpływ na sposób rozstrzygnięcia o żądaniu powodów, a także żądaniu zgłoszonym w powództwie wzajemnym. W obu powołanych przepisach nałożono bowiem na sąd obowiązek wysłuchania wniosków stron co do liczby biegłych i ich wyboru, a Sąd Wojewódzki, nie bacząc na to, wezwał wymienionych wyżej biegłych do wydania opinii w sprawie bez uprzedniego wysłuchania wniosków stron w tym przedmiocie. Sąd Wojewódzki nie sprawdził też zasadności zarzutów pozwanego, które w piśmie z dnia 27 grudnia 1971 r. (k. 91) przytoczono na uzasadnienie wniosku o wyłączenie biegłych K. i M.­N., mimo iż art. 281 kpc upoważniał go do zgłoszenia takiego wniosku. Okoliczność, że biegłych wskazał Polski Związek Artystów Plastyków i Ministerstwo Kultury i Sztuki, nie zwalniała od obowiązku wynikającego z art. 278 § 1 i 279 kpc, ani też nie pozbawiała stron możliwości wyłączenia biegłych na podstawie art. 281 kpc. Omówione uchybienie procesowe uzasadniało uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania (art. 388 § 1 kpc). Rozpoznając ponownie sprawę Sąd Wojewódzki ponowi dowód z opinii biegłych, mając przy tym na uwadze, iż decyzja co do wyboru i liczby biegłych zapaść może dopiero po wysłuchaniu wniosków obu stron w tym przedmiocie (OSN 1/58/16 i OSPiKA 3/57/62). Opinia biegłych zaś powinna dać odpowiedź na pytanie co do wysokości należności powodów, a to wymaga przede wszystkim wszechstronnego i wnikliwego rozważenia rodzaju i rozmiarów prac wykonanych przez powodów. Szczególnego rozważenia wymagać będzie sprawa rzeźby sztandaru, który według umowy stron miał mieć wysokość 5 m - taką wysokość sztandaru podano też w rachunku powodów z dnia 6 marca 1970 r. - a według twierdzeń pozwanego nie przewyższała wysokości 2,90 m. Zarzut obrazy prawa materialnego nie wymagał w obecnym stanie sprawy rozważenia. Ubocznie jednak stwierdza Sąd Najwyższy, że aczkolwiek strony w § 6 umowy z dnia 30 października 1968 r. określiły wartość prac objętych umową na kwotę maksymalną 534 372 zł, to jednak według treści tej umowy ostateczna wycena miała nastąpić po przyjęciu pracy w trybie i na zasadach przewidzianych w zarządzeniu Nr 21 MKiS z dnia 28 lutego 1951 r. w późniejszymi zmianami. Wskazuje to na to, że strony przewidywały i dopuszczały możliwość obniżenia lub podwyższenia należności powodów stosownie do rzeczywistej wartości dzieła. Umowa stron określa zatem należność powodów przez wskazanie podstaw do ustalenia jej wysokości (art. 628 § 1 zdanie pierwsze i § 2 kc). W tej sytuacji zaś niezrozumiały jest zarzut obrazy art. 629 i 630 kc skoro hipotezy objęte tymi przepisami nie mogą być odniesione do stanu faktycznego będącego przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie. Z tych wszystkich przyczyn Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.