IV CR 309/77

SentencjaPo rozpoznaniu w dniu 18 października 1977 r. sprawy z powództwa Bogumiły M. przeciwko Spółdzielni Pracy (…) w W. o zapłatę 251 857 zł na skutek rewizji powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego w C. z dnia 24 marca 1977 r., sygn. akt I C 25/76 uchyla zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo o zasądzenie kwoty 145 000 zł oraz orzekającej o kosztach i przekazuje sprawę w tym zakresie Sądowi Wojewódzkiemu w C. do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania rewizyjnego; oddala rewizję w pozostałej części. Uzasadnienie faktyczneWyrokiem z dnia 21 lutego 1975 r., sygn. akt II C 824/73, Sąd Wojewódzki w K. zasądził na rzecz Bogumiły M. od Spółdzielni Pracy (…) w W. 18 360 zł, oddalił zaś powództwo o zapłatę dalszej kwoty 233 497 zł, uznając, że co do kwoty 57 000 zł strona pozwana nie jest legitymowana, a pozostała część roszczenia, o zapłatę wynagrodzenia za wykonane prace przy wystroju schroniska turystycznego w Złotym Potoku, uległa przedawnieniu.Sąd Najwyższy uchylił ten wyrok w części oddalającej powództwo, wskazując na nietrafność obu powołanych podstaw oddalenia.W toku ponownego rozpoznania sprawy powódka w piśmie procesowym z dnia 13 lipca 1976 r. podniosła wątpliwość co do faktu wypłacenia jej jakiejkolwiek części wynagrodzenia za te prace i żądała przeprowadzenia dowodów dla wyjaśnienia tej okoliczności.Sąd Wojewódzki przeprowadził dowód z opinii biegłego na okoliczność wartości wykonanych prac pod względem artystycznym (artysta plastyk C.) i z drugiego biegłego na okoliczność wartości finansowej tych prac (P., kierownik Ekspozytury PSP w C.).Na rozprawie w dniu 20 stycznia 1977 r. powódka oświadczyła, że popiera powództwo w wysokości wskazanej w pozwie, bez rozszerzenia o kwoty wyliczone w toku postępowania, które są tylko przedstawieniem stanu faktycznego.Wyrokiem z dnia 24 lutego 1977 r. Sąd Wojewódzki w C. zasądził na rzecz powódki 69 500 zł z 8% od dnia 1 września 1973 r., oddalił powództwo w pozostałej części i orzekł o kosztach procesu w tym wyroku oraz w postanowieniu z dnia 6 czerwca 1977 r. Sąd Wojewódzki ustalił, że ogólna należność za wykonane przez powódkę prace została ustalona na kwotę 180 772 zł, z czego dla powódki przypadła kwota 150 643 zł 50 gr, którą to kwotę powódka pobrała. Końcowy kosztorys na te prace nie został sporządzony.W tych warunkach protokół zdawczo­odbiorczy nie mógł obejmować pełnego zakresu robót potrzebnych do tego, aby wykonana praca miała odpowiedni poziom. Odbiór końcowy wykonanych prac nastąpił w dniu 13 sierpnia 1977 r., a zatem nie wchodzi w grę przedawnienie z art. 646 kc. Uzasadnione jest żądanie powódki zapłaty za prace rzemieślnicze - pomocnicze. Wartość tych prac została ustalona na przybliżoną kwotę 58 180 zł. Powódka żądała zasądzenia z tego tytułu 57 000 zł i taką kwotę Sąd przyjął w oparciu o art. 322 kpc. Uzasadnione - zdaniem Sądu Wojewódzkiego - jest żądanie zwrotu kosztów przejazdów z miejsca zamieszkania do Złotego Potoku oraz diet. Powódka określiła to żądanie na kwotę 5 236 zł, Sąd Wojewódzki przyjął, że należność ta wyraża się kwotą 5 000 zł. Dalej uznał Sąd Wojewódzki za zasadne żądanie zwrotu kosztów transportu materiałów w kwocie 2 900 zł. Nie uznał zaś za zasadne żądania zwrotu kosztów fotogramów (1 600 zł), które powódka wykonała w celu wykazania błędów w obmiarze jej pracy. Ponownie bowiem przeprowadzona ocena tej okoliczności na podstawie tych fotogramów nie doprowadziła do zmiany obmiarów, a tylko do drobnych poprawek. Tak samo za niezasadne uznał Sąd Wojewódzki żądanie zasądzenia 133 000 zł z tego tytułu, że przyjęto niewłaściwy stosunek płaskorzeźby i mozaiki. Zdaniem bowiem biegłych, przyjęcie wykonania wystroju w 50% każdą z tych technik jest prawidłowe. Biegła P. skorygowała tylko inne błędy w obliczeniu należności powódki i w rezultacie należy się powódce z tytułu tej korekty kwota 4 600 zł. Nie należy się też powódce wynagrodzenie za nadzór autorski, skoro sama realizowała swój projekt.W rewizji od tego wyroku powódka wnosi o zasądzenie dalszej kwoty 147 780 zł, w tym 1 180 zł za prace rzemieślnicze - pomocnicze, 1 600 zł za fotogramy, 12 000 zł za napisy metaloplastyczne i 133 000 zł z tytułu przyjęcia niewłaściwej powierzchni płaskorzeźby i mozaiki. Niezależnie od tego skarżąca podnosi nie wyjaśnienie zarzutu, że nie otrzymała w ogóle wynagrodzenia za te prace. Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje: Rewizja w znacznej części jest zasadna. W toku trwania postępowania w tej sprawie najbardziej sporną kwestią był stosunek prac wykonanych jako płaskorzeźba do prac wykonanych jako mozaika. Sąd Wojewódzki przyjął zgodnie z wypowiedziami biegłych, że stanowisko Komisji Artystycznej, oceniającej poziom wykonanej przez powódkę pracy, która określiła stosunek tych technik po 50%, jest prawidłowe. Jednakże z wypowiedzi biegłych, zarówno Zdzisława C., jak i Alicji P. wynika - jak przytoczono - w uzasadnieniu wyroku Sądu Wojewódzkiego, że komisje artystyczne nie dokonują pomiarów dla ustalenia proporcji, a przyjmują je szacunkowo, jakkolwiek można dokonać ścisłego pomiaru przez osoby kompetentne w tej dziedzinie. W związku z tym na rozprawie poprzedzającej wydanie wyroku pełnomocnik powódki wnosił o powołanie biegłych, którzy by dokonali ścisłego pomiaru prac wykonanych w każdej z tych technik. Nieuwzględnienie tego wniosku w sytuacji, gdy sporna kwestia nie tylko nie została wyjaśniona, ale wskazany przez biegłych sposób obliczenia stosunków poszczególnych technik pogłębiał wątpliwości co do prawidłowości przyjętych w tej mierze wniosków zarówno przez Komisję Artystyczną, jak i biegłych, musi być ocenione jako naruszenie art. 316 § 1 kpc. W zakresie zatem oddalenia powództwa co do kwoty 133 000 zł uzasadniony jest wniosek o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Uzasadniony jest również zarzut, że Sąd Wojewódzki nie wyjaśnił kwestii należności za napisy metaloplastyczne. Sąd Najwyższy w swoim wyroku z dnia 29 października 1975 r. wskazał, że ta pozycja powinna być także wyjaśniona, gdyż powódka podnosiła w tej mierze zarzuty. Okoliczność, że na rozprawie w dniu 20 stycznia 1977 r. powódka oświadczyła, że dochodzi roszczenia w wysokości jak w pozwie, a w nim nie była wyspecyfikowana ta kwota, nie może wskazywać na brak żądania zasądzenia tej należności, skoro nie było równocześnie wymienione, jakie roszczenia powódki składają się na tę sumę, kwestia zaś tych napisów była wielokrotnie podnoszona w toku postępowania.Należność z tego tytułu nie była jednolicie określana przez powódkę (np. k. 30), jak też, wg opinii ustnej biegłego Z. C., mogłoby wchodzić w grę zaliczenie tych napisów do jednej z technik, którymi był wykonany wystrój ścian i wynagrodzenie w ramach pracy głównej. Skoro jednak ta kwestia nie została w ogóle wyjaśniona, należało uchylić wyrok co do dalszej kwoty 12 000 zł, ostatnio określonej przez powódkę jako należność za przedmiotowe napisy.Nie są natomiast zasadne pozostałe zarzuty rewizji. Jeżeli chodzi o zarzut, że powódka w ogóle nie otrzymała wynagrodzenia z tej umowy, to należy podnieść, że nie było zgłoszone żądanie zasądzenia kwoty obejmującej całość należności z umowy, a tylko kwot wynikających z niezapłacenia, względnie niepełnego zapłacenia, wynagrodzenia za poszczególne prace wykonane w jej ramach. Stąd też Sąd nie miał podstawy do prowadzenia dowodów na okoliczność, czy powódce wypłacono jakiekolwiek wynagrodzenie za prace wykonane na podstawie przedmiotowej umowy.W kwestii należności za prace rzemieślnicze - pomocnicze należy podnieść, że od początku powódka domagała się zasądzenia z tego tytułu kwoty 57 000 zł i żądanie to nie było zmienione do końca postępowania. Nieuwzględnienie zatem tej należności w wysokości wskazanej przez biegłego (58 180 zł) nie stanowi naruszenia przepisów prawa.Tak samo prawidłowe jest stanowisko Sądu Wojewódzkiego co do należności za fotogramy. Wykonanie ich nie było objęte umową, a dowodzenie za ich pomocą wysokości należnego wynagrodzenia za prace wykonane na podstawie tej umowy nie uzasadnia żądania zwrotu poniesionych z tego tytułu kosztów. W tym więc zakresie rewizja podlega oddaleniu.Z wyżej przytoczonych przyczyn Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji, na podstawie art. 387, 388 § 1 i art. 108 § 2 kpc.