I CR 300/71

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Ignatowicz. Sędziowie: W. Kuryłowicz, Z. Masłowski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa: 1) Krystyny Ż., 2) Bogusława L., 3) Marka J. i 4) Andrzeja O. przeciwko 1) Zakładom Artystycznym Związku Polskich Artystów Plastyków "Art" w W. oraz 2) Stołecznemu Przedsiębiorstwu Usług Przemysłu Terenowego "R." w W. o 101.690 zł, na skutek rewizji pozwanych ad 1) i 2) od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m.st. Warszawy z dnia 18 lutego 1971 r.,zaskarżony wyrok w stosunku do pozwanego Przedsiębiorstwa "R." zmienił i powództwo w tym zakresie oddalił; w stosunku do pozwanych zakładów "Art" uchylił tenże wyrok w części zasądzającej na rzecz powodów ponad kwotę 25.672 zł 50 gr z odsetkami i w tym zakresie przekazał Sądowi Wojewódzkiemu dla m. st. Warszawy do ponownego rozpoznania; poza tym rewizję "Art" oddalił.Uzasadnienie faktyczneW pozwie z dnia 26.X.1970 r. powodowie dochodzą solidarnie do pozwanych Zakładów "Art" i Stołecznego Przedsiębiorstwa Usług "R." sumy 101.690 z odsetkami i kosztami procesu tytułem zapłaty za opracowane przez nich wspólnie 3 grafiki na zamówienie "Artu" a wykorzystane przez "R." do dekoracji ulic w czasie uroczystości pierwszomajowych w 1970 r. Pozwany "R." wniósł o oddalenie powództwa, zarzucając brak legitymacji biernej po swojej stronie oparty na twierdzeniu, że nie zawierał umowy z powodami, a jedynie z pozwanym "Art", z którym wiąże go porozumienie generalne oraz zawarta następnie umowa szczegółowa z dnia 17 kwietnia 1970 r., w myśl których jedynie "Art" jest zobowiązany do zapłaty powodom wynagrodzenia i następnie rozlicza się z "R.", a ten z kolei - z Prezydium Rady Narodowej m. st. Warszawy, które ponosi ostatecznie koszty związane z przygotowaniem dekoracji na dzień 1 maja.Pozwany "Art" również wniósł o oddalenie powództwa, przy czym zarzucił, że nie ma obowiązku zapłaty powodom wynagrodzenia, ponieważ zlecenie wykonania grafik otrzymał od "R." dopiero w dniu 27.IV.1970 r. i ze względu na krótki termin odmówił wykonania zamówienia, zwłaszcza że w momencie wpływu zlecenia prace graficzne zostały już przez powodów wykonane bez konsultacji z przedstawicielami Komisji Artystycznej.Sąd Wojewódzki uwzględnił powództwo, dokonując m.in. następujących ustaleń.Poza sporem jest, że między pozwanymi została zawarta w dniu 17.IV.1970 r. umowa na wykonanie prac plastycznych związanych z obchodami 1 maja 1970 r. Zlecenie od pozwanego "R." z dnia 25.IV.1970 r. na wykonanie spornych grafik z powierzeniem ich wykonania powodom pozwany "Art" otrzymał dopiero dnia 27.IV.1970 r. w momencie, gdy realizacja tych prac była już faktem dokonanym, i w związku z tym odmówił realizacji zleceń, uzasadniając swe stanowisko tym, że "Art" nie miał wpływu na poziom plastyczny tych prac-grafik, a sposób ich wykonania i poziom budzi zasadnicze zastrzeżenia (pismo z 29.IV.1970 r.). Bezsporne jest, że powodów jako wykonawców spornych grafik wskazał pozwanemu "R." zleceniodawca tych prac, tj. Prezydium RN m. st. Warszawy. W związku z interwencją tegoż Prezydium RN m. st. Warszawy z dnia 8.V.1970 r. zgłoszoną u pozwanego "Artu" pozwani sporządzili w dniu 22.V.1970 r. aneks do umowy z 17.IV.1970 r., gdzie pozwany "Art" przyjął do wykonania sporne prace, co do których sporządzony został protokół zdawczo-odbiorczy, przesłany przez "Art" pozwanemu "R." do podpisania przy piśmie z dnia 15.V.1970 r. Pismem z dnia 25.V.1970 r. pozwany "Art", powołując się na orzeczenie Komisji Artystycznych z 13.V.1970 r., zawiadomił pozwanego "R.", że sporne grafiki może fakturować jedynie w wysokości 25% złożonych kosztorysów ofertowych.Na podstawie powyższych ustaleń Sąd Wojewódzki doszedł do przekonania, że skoro wykonanie prac graficznych zlecił powodom pozwany "R." za pośrednictwem pozwanego "Art", który był bezpośrednim zleceniodawcą powodów, a następnie wykonane prace zostały przez obu pozwanych przyjęte bez zastrzeżeń, to obowiązek zapłaty powodom wynagrodzenia obciąża obu pozwanych solidarnie na podstawie art. 738 § 2 k.c.Jeśli chodzi o wysokość roszczeń powodów, Sąd Wojewódzki uznał, że powodom należy się wynagrodzenie według stawek przewidzianych w przepisach zarządzenia nr 21 Ministra Kultury i Sztuki z dnia 28.II.1951 r. Kwestionowanie przez pozwanych poziomu artystycznego wykonanych prac granicznych uznał Sąd Wojewódzki za niedopuszczalne wobec przyjęcia prac przez zleceniodawców i w związku z tym uznał za zbędne dopuszczenie dowodu z opinii rzeczoznawców dla dokonania oceny poziomu artystycznego prac powodów.Wyrok powyższy zaskarżyli rewizjami obydwaj pozwani, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania w pierwszej instancji lub o zmianę i oddalenie powództwa w całości.Uzasadnienie prawneRozpoznając sprawę, Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Trafny jest zarzut rewizji pozwanego przedsiębiorstwa "R.", w którym skarżący kwestionuje swoją legitymację bierną w procesie twierdząc, że z powodami nie łączył go żaden stosunek zobowiązaniowy, który by uzasadniał żądanie wynagrodzenia za wykonanie grafiki. Jak wynika z niewadliwych i zgodnych z materiałem w sprawie ustaleń zaskarżonego wyroku, skarżący pozostawał w stosunku umownym jedynie z pozwanym "Art", który w wykonaniu zleceń skarżącego powierzył opracowanie grafików powodom. Okoliczność, że na żądanie Prezydium Rady Narodowej m. st. Warszawy pisma zlecające opracowanie grafik wymieniały nazwiska plastyków, którym miało być powierzone wykonanie prac, nie rodzi po stronie skarżącego obowiązku zaspokojenia roszczeń wykonawców. Zgodnie bowiem z porozumieniem zawartym w dniu 1.II.1968 r. pomiędzy pozwanymi, wykonawcą zleconych przez "R." prac plastycznych związanych z dekoracją miasta były Zakłady Artystyczne ZPAP - Zakład Usług Plastycznych "Art", który w celu wykonania zlecenia posługiwał się plastykami na podstawie zawartych z nimi umów.W tych warunkach nie można się dopatrzyć w ustalonym stanie faktycznym istnienia pomiędzy powodami a przedsiębiorstwem R." umownego stosunku obligacyjnego. Odmienne stanowisko Sądu Wojewódzkiego, który przyjął, że "R." zlecił wykonanie spornych prac powodom za pośrednictwem pozwanego "Art" i wskutek tego zobowiązany jest wobec powodów do zapłaty wynagrodzenia solidarnie z "Artem" na podstawie art. 738 § 2 k.c., jest w świetle ustalonych w sprawie okoliczności dowolne i oparte na nieporozumieniu. Przepis art. 738 § 2 k.c. normuje odpowiedzialność solidarną przyjmującego zlecenie oraz osoby trzeciej, której tenże powierzył zastępcze wykonanie zlecenia (zastępcy) względem dającego zlecenie. Żaden natomiast przepis prawa nie przewiduje odpowiedzialności zleceniodawcy solidarnie ze zleceniobiorcą względem osoby trzeciej, której ten ostatni powierzył zastępcze wykonanie zleconej mu czynności za zapłatą wynagrodzenia. Taką właśnie odpowiedzialność pozwanego "R." względem powodów przyjął błędnie Sąd Wojewódzki, naruszając tym prawo materialne.W tym stanie rzeczy zaskarżony wyrok w stosunku do pozwanego "R." nie może być utrzymany, skoro zaś dokonane w sprawie prawidłowe ustalenia pozwalają na rozstrzygnięcie sprawy co do istoty w tym zakresie bez potrzeby uzupełnienia materiału dowodowego, to należało z mocy art. 390 § 1 k.p.c. wyrok ten w powyższej części zmienić i powództwo w stosunku do tegoż pozwanego oddalić.Chybiony jest natomiast zarzut rewizji pozwanych Zakładów "Art", w którym skarżący kwestionuje swoją odpowiedzialność wobec powodów na tej podstawie, że odmówił przyjęcia zlecenia od R.", wskutek czego rola skarżącego ograniczała się jedynie do firmowania prac wykonanych wcześniej do wystawienia faktury. Jak wynika z treści porozumienia zawartego z "R." w dniu 1.II.1968 r. oraz ze szczegółowej umowy z dnia 17.IV.1970 r., skarżący miał obowiązek przyjęcia zamówienia na wykonanie spornych grafik i zawarcia umowy o ich opracowanie z powodami i w wykonaniu tego obowiązku pozwani sporządzili w dniu 22 maja 1970 r. aneks do umowy obejmującej przyjęcie zlecenia na prace wykonane przez powodów. Przyjęcie zlecenia w aneksie wkładało na skarżącego obowiązki przewidziane w wymienionym wyżej porozumieniu i w umowie z dnia 17.IV.1970 r., w tym również obowiązek z powierzenia powodom wykonywania spornych grafik, a więc także obowiązek zapłaty powodom należnego im wynagrodzenia.Nie można natomiast odmówić słuszności zarzutowi rewizji pozwanych Zakładów "Art" dotyczącemu wysokości roszczeń powodów. Ustalenie zaskarżonego wyroku, że grafiki wykonane przez powodów zostały przyjęte bez zastrzeżeń co do ich poziomu artystycznego, pozostaje w sprzeczności z szeregiem znajdujących się w aktach dokumentów, z których zdaje się wynikać, że skarżący zakwestionował poziom artystyczny prac powodów i poddał go ocenie Komisji Artystycznej, przy czym na podstawie oceny tej komisji akceptował wynagrodzenie powodów jedynie w wysokości 24% od sumy oferowanej. Dokumentów tych Sąd Wojewódzki nie rozważał uznając, że fakt wykorzystania grafik sam przez się przesądza o ich przyjęciu bez zastrzeżeń i zobowiązuje zleceniodawcę do zapłaty wykonawcom wynagrodzenia według pełnych stawek.Stanowisko Sądu Wojewódzkiego, że w razie wad dzieła zleceniodawca może jedynie rozwiązać umowę, a gdy usterki dadzą się usunąć, wezwać wykonawcę do przerobienia lub uzupełnienia dzieła, jeżeli zaś tego nie uczyni i przyjmie dzieło, obowiązany jest zapłacić pełne wynagrodzenie - jest błędne. Stosownie do przepisów zarządzenia nr 21 Ministra Kultury i Sztuki z dnia 28.II.1951 r. w sprawie zawierania umów i określania wynagrodzeń za prace artystyczne z zakresu plastyki dopuszczalność rozwiązania umowy albo żądania przerobienia lub uzupełnienia dzieła może mieć miejsce jedynie wówczas, gdy dzieło nie odpowiada treści zamówienia lub nie posiada odpowiedniego poziomu artystycznego (art. 6), przez co należy rozumieć, że dzieło nie posiada poziomu pozwalającego na wykorzystanie go zgodnie z przeznaczeniem. Takiego zarzutu skarżący grafikom wykonanym przez powodów nie stawia. Sąd Wojewódzki natomiast nie rozważał sprawy w ramach § 13 wymienionego zarządzenia, który wysokość wynagrodzenia plastyków uzależnia od poziomu artystycznego dzieła, przy czym rozróżnia poziom dobry, zadowalający i dostateczny, przewidując odpowiednio do tego wynagrodzenie: według pełnych stawek, 75% i 50%. Pomimo więc przyjęcia dzieła wysokość wynagrodzenia wykonawców powinna być w powyższych granicach dostosowana do jego poziomu artystycznego.W tym stanie rzeczy, ponieważ skarżący kwestionował poziom artystyczny wykonanych przez powodów grafik, zachodziła konieczność dokonania ich oceny przez zasięgnięcie opinii znawców. Skoro Sąd Wojewódzki oceny takiej nie dokonał, to zaskarżony wyrok nie może być w stosunku do "Artu" utrzymany. Ponieważ jednak skarżący przyznał powodom 25% wynagrodzenia, co wynosi kwotę 25.672 zł, przeto należało uchylić zaskarżony wyrok jedynie w części zasądzającej powództwo ponad tę kwotę oraz orzekającej o kosztach procesu.Z tych więc względów należało z mocy art. 388 § 1 k.p.c. orzec jak w sentencji.