II CR 517/75

SentencjaPo rozpoznaniu w dniu 15 października 1975 r. sprawy z powództwa Bogumiły M. przeciwko Spółdzielni Pracy Artystów Plastyków "P." w W. o zapłatę na skutek rewizji powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego w K. z dnia 21 lutego 1975 r., sygn. akt II C 824/73 uchyla zaskarżony wyrok w części oddalające powództwo o orzekającej o kosztach (punkty 2, 3 i 4) i przekazuje sprawę w tym zakresie Sądowi Wojewódzkiemu w C. do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów w instancji rewizyjnej. Uzasadnienie faktycznePowódka Bogumiła M. żądała zasądzenia od Spółdzielni Pracy "P." w W. kwoty 251 857 zł, podając następujący stan faktyczny. Pozwana Spółdzielnia zleciła powódce wykonanie wystroju schroniska turystycznego w Złotym Potoku. Wynagrodzenie za tę pracę miało być ustalone w oparciu o stawki z tabel do zarządzenia Ministra Kultury i Sztuki z dnia 28 lutego 1951 r. Nr 21. Praca została wykonana zgodnie z projektem zatwierdzonym przez Komisję Spółdzielni i oceniona jako wykonana na poziomie dobrym, co wyłącza możliwość obniżenia wynagrodzenia. Tymczasem, przy ustalaniu należności, przyjęto niezgodnie z rzeczywistością powierzchni wykonane techniką mozaika i techniką płaskorzeźba, przyjęto aż 25% powierzchni na margines - obniżono należność za wykonanie kraty metaloplastycznej (obudowa kaloryferów), nie uwzględniono wykonania napisów metaloplastycznych, odmówiono należności za nadzór autorski, za usługi rzemieślnicze pomocnicze, za przejazdy i diety, za transport materiałów i fotogramy. Nadto Spółdzielnia potrąciła 18 360 zł z tytułu rzekomego zadłużenia wobec niej. Pozwana Spółdzielnia podniosła zarzut przedawnienia roszczenia na podstawie art. 751 kc, a odnośnie do poszczególnych roszczeń powódki podniosła, że prace rzemieślniczo­pomocnicze nie były objęte zleceniem Spółdzielni. Powódka przyjęła zlecenie na te prace bezpośrednio od Prezydium MRN w C., które było inwestorem. Również kosztorys wstępny opracowany przez powódkę (na 167 951 zł) nie zawierał wzmianki o takich robotach. Powódka otrzymała całą należność zgodnie z wyceną Komisji, w której posiedzeniach uczestniczyła (150 643 zł). Żądanie przez powódkę zasądzenia diet, zwrotu kosztów przejazdów, transportu materiałów i kosztów fotogramów, gdyby było realne, musiałoby być udowodnione delegacjami i rachunkami uspołecznionych jednostek, a nadto przedstawione w terminie do zapłaty, co nie miało miejsca. Powódka twierdziła, że roszczenie nie jest przedawnione, gdyż oddanie dzieła nastąpiło we wrześniu 1971 r., pozew zaś został wniesiony w dniu 23 lipca 1973 r. Pozwana Spółdzielnia - jeżeli chodzi o odbiór pracy - powoływała się na protokół zdawczo­odbiorczy z dnia 26 maja 1971 r. Wyrokiem z dnia 21 lutego 1975 r. Sąd Wojewódzki w K. zasądził na rzecz powódki 18 360 zł, która to kwota została potrącona z należności powódki z tej umowy, oddalił zaś powództwo w pozostałej części. Sąd ten ustalił, że umowa zawarta z powódką nie zawierała zlecenia na prace rzemieślniczo­murarskie. Sama też powódka w korespondencji w tej kwestii przyznaje, że prace te zlecił jej inwestor. Powództwo zatem o zapłatę 57 000 zł podlega oddaleniu z braku legitymacji biernej. Pozostałe roszczenia, które powódka wywodzi z tej umowy, uległy przedawnieniu na mocy art. 646 kc. Oddanie bowiem pracy nastąpiło w dniu 16 maja 1971 r., pozew zaś wpłynął w dniu 3 lipca 1973 r., a więc po terminie przewidzianym w tym przepisie. Ponowne posiedzenie Komisji Ocen i Wycen Artystycznych z dnia 4 września 1971 r. nie uchyliło skutków odbioru, jaki miał miejsce w maju 1971 r. Dotyczyło ono jedynie sprawdzenia zastrzeżeń powódki co do wyceny poszczególnych elementów dzieła.W rewizji od tego wyroku powódka wnosi o jego uchylenie w części oddalającej powództwo i o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania w tym zakresie.Rewizja powódki jest uzasadniona.Stanowisko Sądu Wojewódzkiego, jakoby oddanie pracy miało miejsce w dniu 16 maja 1971 r., jest nieprawidłowe, a przynajmniej brak jest danych do takiego ustalenia w materiale sprawy. Ani bowiem z protokółu z dnia 16 maja 1971 r., który został przywołany przez Sąd, ani też z protokółu zdawczo­odbiorczego z dnia 26 maja 1971 r., powoływanego przez stronę pozwaną, nie wynika, aby w którejkolwiek z tych dat praca została oddana zleceniodawcy, tj. Prezydium MRN w C. Pierwszy z tych protokółów został sporządzony przez Komisję działającą w imieniu względnie na rzecz pozwanej Spółdzielni przez dokonanie oceny jakości pracy zrzeszonych w niej artystów plastyków oraz jej wyceny, bez udziału przedstawiciela zleceniodawcy. Z drugiego protokółu również nie wynika, aby w dacie jego sporządzenia obecny był przedstawiciel zleceniodawcy, gdyż nie ma w nim zaznaczonej takiej obecności, stwierdzenie zaś wykonania prac wskazanych w tym protokóle przez inspektora nadzoru zleceniodawcy datowane jest 10 września 1971 r. Ustalenie zatem, że praca została oddana w maju 1971 r., nie ma oparcia w materiale sprawy. Sąd Wojewódzki - jak się wydaje - utożsamił sprawdzenie jakości pracy i jej wycenę przez Spółdzielnię z przyjęciem pracy przez zleceniodawcę, jakkolwiek są to różne czynności, przy czym istotną z punktu widzenia wykonania umowy jest czynność oddania pracy zleceniodawcy. Jakkolwiek w stosunku do powódki zleceniodawcą była pozwana Spółdzielnia, nie można przyjąć, aby był to stosunek nie związany z zawartą przez tę Spółdzielnię umową z Prezydium MRN w C., w którym biegną terminy tylko między powódką i Spółdzielnią. jest to bowiem tylko stosunek dotyczący wykonania zobowiązania przyjętego przez Spółdzielnię i obowiązuje tu jeden termin zarówno dla Spółdzielni wobec kontrahenta, jaki było Prezydium MRN w C., jak i dla powódki wobec Spółdzielni. Stanowisko Sądu Wojewódzkiego, nie uwzględniające wzajemnej zależności umowy zawartej przez inwestora ze Spółdzielnią i z kolei między Spółdzielnią i powódką, nie może być uznane za prawidłowe.Z tych względów konieczne jest uchylenie zaskarżonego wyroku w części oddalającej powództwo i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W wypadku ustalenia, że oddanie inwestorowi wykonanej przez powódkę pracy miało miejsce w dacie wyłączającej zastosowanie art. 646 kc, przy merytorycznym rozpoznawaniu sprawy należy mieć na uwadze, że przedwczesne było również stwierdzenie Sądu Wojewódzkiego o braku legitymacji biernej pozwanej Spółdzielni odnośnie do żądania przez powódkę kwoty 57 000 zł z tytułu prac rzemieślniczo­pomocniczych. Brak jest bowiem w sprawie materiału pozwalającego na ustalenie, że powódka mogła wykonać swoją pracę zasadniczą - mozaiki i płaskorzeźby - bez tych prac dodatkowych. Skoro umowa zawarta z powódką dotyczyła tylko pracy zasadniczej, należy domniemywać, że wymagana w niej zgoda Spółdzielni na rozszerzenie zakresu pracy dotyczyła tylko pracy o tym samym charakterze. Jeżeli zaś do wykonania pracy zasadniczej konieczne są prace dodatkowe, pomocnicze, to sam fakt, że umowa o nich nie wspomina, nie oznacza, że nie zostały one zlecone, bo może to być kwestia wynikająca z samej istoty zawartej umowy. Inne jest zagadnienie, czy wartość tych prac dodatkowych mieści się już w wartości pracy zasadniczej czy też powinny one być wycenione oddzielnie, ale odnośnie do wskazanych okoliczności konieczne są ustalenia oparte na wszechstronnie zebranym materiale dowodowym. Trzeba jeszcze dodać, że sama Spółdzielnia nie traktowała zakresu prac określonego w umowie w sposób sztywny, skoro objęła wyceną wykonaną obudowę kaloryferów, która nie była wymieniona w umowie. Z tego punktu widzenia niezrozumiałe jest np. pominięcie przy ocenie wykonanych na życzenie inwestora napisów. W ogóle przy merytorycznym rozpoznawaniu sprawy będzie konieczne ustosunkowanie się do każdej pozycji żądania mając na uwadze, że strony w zakresie wyceny pracy powódki stosowały przepisy mające podstawę w prawie autorskim. W związku z tym rozważenia wymaga, czy istotnie do rozpatrywanego stosunku mogą mieć zastosowanie przepisy kc dotyczące umowy o dzieło. Jakkolwiek bowiem nie można wyłączyć, że wykonanie wystroju wnętrza budynku może być przedmiotem umowy o dzieło, przy ocenie charakteru umowy w tym względzie każdorazowo należy mieć na uwadze zarówno rodzaj końcowego efektu pracy, jak i wolę stron umowy. Jak wynika z treści umowy zawartej między stronami, nazwana ona została umową zlecenia na wykonanie prac plastycznych. Komisja dokonująca odbioru tej pracy pod względem wartości artystycznej i jej wyceny również nie posługiwała się określeniem "dzieło" w rozumieniu przepisów kc. Choć używana terminologia nie ma decydującego znaczenia, nie może ona być w ogóle pominięta, zwłaszcza gdy - jak w danym wypadku - strony stosowały w szerokim zakresie elementy przyjmowane przy umowach nie regulowanych przepisami kc, co wskazywało by na wolę stron nie stosowania przepisów dotyczących umowy o dzieło. Jeżeli chodzi o końcowy efekt pracy, to określenie "dzieło" w zwykłym znaczeniu tego słowa nie oddaje jego istoty. Powódka bowiem występowała tu jako twórca trwałej dekoracji o charakterze artystycznym, specyficznej dla rodzaju budynku i nie można tu mówić tylko o dziele jako o wytworze pracy rzemieślnika czy nawet rzemieślnika-artysty, który może być w jakikolwiek sposób powielany. Z kolei należy rozważyć, czy jest to umowa zlecenia, a właściwie umowa o świadczenie usług nie uregulowanych innymi przepisami, do której miałyby odpowiednie zastosowanie przepisy o zleceniu. I tu także odpowiedź powinna być negatywna. Zlecenie bowiem w rozumieniu art. 750 kc nie może mieć w swym założeniu efektu będącego wytworem indywidualności wykonawcy. Tego bowiem rodzaju efekty objęte są przepisami prawa autorskiego, nie zaś przepisami dotyczącymi umowy zlecenia z kc. W konsekwencji należy uznać, że prawidłowość zastosowania przez Sąd Wojewódzki przepisów o umowie o dzieło budzi wątpliwości. Nie zostały bowiem w dostateczny sposób wyjaśnione okoliczności mające w tym względzie znaczenie, jak np. praktyka Spółdzielni, która zawiera zapewne więcej tego rodzaju umów. Zatem i z tej przyczyny zaskarżony wyrok nie może się ostać.Z wymienionych względów Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 388 § 1 i 108 § 2 kpc.