III CZP 62/88

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN T. Żyznowski. Sędziowie SN: J. Sokołowski, M. Zakrzewska (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Centralnego Związku Spółdzielni Budownictwa Mieszkaniowgo w W. przeciwko Spółdzielni Budowlano-Mieszkaniowej (...) w K. o uchylenie uchwały zebrania przedstawicieli po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia 3 sierpnia 1988 r. zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Kielcach postanowieniem z dnia 28 kwietnia 1988 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"1. Czy uchwała walnego zgromadzenia (zebrania przedstawicieli) spółdzielni budowlano-mieszkaniowej dotycząca zbycia nieruchomości w postaci zbycia - przeniesienia własności domów jednorodzinnych na rzecz konkretnie wymienionych członków, którym dotychczas przysługiwało własnościowe prawo do lokali w tych domach jest uchwałą bezpośrednio kształtującą prawa majątkowe tych członków?2. Czy w sytuacji, gdy nie istnieją przepisy regulujące bezpośrednio sposobu ustalania należności spółdzielni budowlano-mieszkaniowej za przeniesienie własności domów jednorodzinnych na rzecz członków, którym dotychczas przysługiwało własnościowe prawo do lokali w tych domach, uchwała walnego zgromadzenia (zebrania przedstawicieli), w której taką należność spółdzielni ustalono według nominalnej wartości wkładu budowlanego bez dopłat, może być z powodu takiego ustalenia należności traktowana jako niezgodna z prawem i na podstawie art. 43 § 1 prawa spółdzielczego zaskarżona przez centralny związek?W przypadku odpowiedzi pozytywnej na to pytanie - według jakich zasad i przepisów taką należność spółdzielni należy ustalać?"podjął następującą uchwałę:1. Uchwała walnego zgromadzenia członków spółdzielni budowlano-mieszkaniowej w przedmiocie zbycia części majątku spółdzielni ma charakter ogólny, dotyczy wszystkich członków spółdzielni i podlega zaskarżeniu na podstawie art. 43 § 1 prawa spółdzielczego. 2. Zbycie przez spółdzielnię budowlano-mieszkaniową własności nieruchomości następuje na zasadach ogólnych, określonych w kodeksie cywilnym.Uzasadnienie faktycznePrzedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne wyłoniło się na tle następującego stanu faktycznego.W skład majątku Spółdzielni Budowlano-Mieszkaniowej (...) w K. wchodzi między innymi 106 domów jednorodzinnych, wybudowanych przed kilkunastoma laty na terenach stanowiących własność Spółdzielni oraz oddanych Spółdzielni w wieczyste użytkowanie.Statut Spółdzielni nie przewidywał budowy domów jednorodzinnych w celu przeniesienia ich własności na rzecz określonych członków i dlatego wszystkie lokale w domach jednorodzinnych przydzielone zostały członkom na zasadach spółdzielczego własnościowego prawo do lokalu.W dniu 26 czerwca 1987 r. na zebraniu przedstawicieli członków Spółdzielni podjęto uchwałę zobowiązującą Spółdzielnię do zbycia poszczególnych domów jednorodzinnych wraz z prawem do terenu na rzecz członków, którym przysługuje własnościowe prawo do lokali w tych domach. Jednocześnie uchwalono, że ceną zbycia nieruchomości będzie wkład budowlany, wniesiony przy nabywaniu własnościowego prawa do lokalu, w nominalnej wysokości i bez jakichkolwiek dopłat.Powyższą uchwałę zaskarżył Centralny Związek Spółdzielni Budownictwa Mieszkaniowego w W. i w wytoczonym przed Sądem Rejonowym w Kielcach powództwie twierdził, że uchwała podjęta została przez przedstawicieli 4474 członków pozwanej Spółdzielni (...) bez uświadomienia im skutków finansowych uchwały oraz w warunkach zaskoczenia, gdyż podjęcie uchwały nie było przewidziane w porządku obrad.Zdaniem powoda, treść uchwały sprzeczna jest w części dotyczącej ceny z treścią art. 229 prawa spółdzielczego, w związku z czym wniósł o stwierdzenie nieważności uchwały lub o jej uchylenie, jako naruszającej prawo.Wyrokiem z dnia 2 listopada 1987 r. Sąd Rejonowy w Kielcach oddalił powództwo przyjmując, że zaskarżona uchwała kształtuje bezpośrednio indywidualne prawa członków o charakterze majątkowym, wobec czego na podstawie art. 43 § 2 prawa spółdzielczego Centralny Związek Spółdzielni Budownictwa Mieszkaniowego nie jest legitymowany do jej zaskarżenia.Sąd Rejonowy wyraził pogląd, że w zaskarżonej uchwale chodzi o przekształcenie prawa własności lokali w prawa własności domów jednorodzinnych i że w wyniku takiego przekształcenia wygaśnie członkostwo nabywców, co dodatkowo przemawia za brakiem legitymacji czynnej powoda.Przy rozpoznawaniu rewizji od tego wyroku Sądowi Wojewódzkiemu w Kielcach nasunęły się wątpliwości co do charakteru prawnego i skutków zaskarżonej uchwały oraz jej zgodności z przepisami prawa spółdzielczego.Uzasadnienie prawneOdpowiadając na przytoczone w uchwale pytania Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Ustawa z dnia 17 lutego 1961 r. o spółdzielniach i ich związkach (Dz. U. Nr 12, poz. 61 ze zm.) i obowiązująca obecnie ustawa z dnia 16 września 1982 r. - prawo spółdzielcze (Dz. U. Nr 30, poz. 210 ze zm.) nie przewidują możliwości przekształcania w postępowaniu wewnątrzspółdzielczym spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu w prawo własności nieruchomości, obejmującej dom jednorodzinny z działką gruntu.Z brzmienia art. 204 § 2 pkt 2 i § 3 prawa spółdzielczego wynika, że spółdzielnie mieszkaniowe mogą przejąć uprawnienia dawnych zrzeszeń budowy domów jednorodzinnych i budować domy jednorodzinne w celu przeniesienia ich własności na rzecz członków, jeżeli taki sposób zaspokajania potrzeb mieszkaniowych swych członków przewidziały w statutach.Tego rodzaju działalności prowadzonej przed dniem 1 stycznia 1983 r., tj. przed wejściem w życie prawa spółdzielczego, dotyczy orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 2 września 1982 r. III CRN 200/82 (OSNCP 1982, z. 5-6, poz. 79) powołane w zaskarżonej uchwale oraz w uzasadnieniu pytań prawnych.W orzeczeniu tym Sąd Najwyższy wyjaśnił, że spółdzielnie realizujące budownictwo jednorodzinne w ramach tej formy zaspokajania potrzeb mieszkaniowych członków mogą przewłaszczać domy na rzecz swych członków po ostatecznym rozliczeniu zadania inwestycyjnego, w ramach którego zostały wzniesione zbywane budynki.Przytoczone orzeczenie nie daje podstawy do twierdzenia, że możliwe jest także przekształcenie własnościowego prawa do lokalu w prawo własności nieruchomości, obejmującej dom jednorodzinny i działkę gruntu.Zaskarżoną uchwałą zebranie przedstawicieli członków pozwanej Spółdzielni (...), na podstawie art. 38 § 1 pkt 5 prawa spółdzielczego upoważniło zarząd spółdzielni do złożenia oświadczenia woli o sprzedaży wymienionych w uchwale nieruchomości.Do reprezentowania Spółdzielni na zewnątrz i do składania w jej imieniu oświadczeń woli wyłącznie właściwym jest zarząd - art. 48 § 1 prawa spółdzielczego - a zatem do czasu złożenia przez zarząd oświadczenia woli o zbyciu nieruchomości nie można mówić o bezpośrednim kształtowaniu praw majątkowych tych członków, którzy zamierzają nabyć przeznaczone do sprzedaży nieruchomości, uchwała bowiem nie powoduje powstania, zmiany lub ustania stosunków prawnych, lecz upoważnia zarząd do dokonania czynności prawnych przekraczających zwykły zarząd majątkiem Spółdzielni.Tego rodzaju uchwała ma charakter ogólnej, odnoszącej się do wszystkich członków spółdzielni w równym stopniu.Znaczenie prawne uchwały polega na tym, że jej niewykonanie powoduje odpowiedzialność zarządu wobec Spółdzielni, natomiast dokonanie przez zarząd czynności prawnej zbycia nieruchomości sprzecznie z uchwałą lub bez uchwały powoduje nieważność czynności prawnej.Okoliczność, ż kandydatom na nabywców nieruchomości przysługuje własnościowe prawo do lokali w nabywanych domach jednorodzinnych nie ma wpływu na ocenę znaczenia prawnego uchwały, upoważniającej zarząd do sprzedaży tych domów.Spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu jest ograniczonym prawem rzeczowym, obciążającym określoną nieruchomość, i wygasa, jeżeli ten, komu to prawo przysługiwało, nabędzie własność rzeczy obciążonej.Z kolei wygaśnięcie własnościowego prawa do lokalu rodzi skutki przewidziane w art. 229 § 1 prawa spółdzielczego.Skoro uchwała podjęta na podstawie art. 38 § 1 pkt 5 prawa spółdzielczego nie wywołuje bezpośredniego skutku prawnego i nie kształtuje indywidualnych praw majątkowych poszczególnych członków, tym samym nie może być zaliczona do uchwał, określonych w art. 43 § 2 prawa spółdzielczego.Uchwały w przedmiocie zarządu sprawami Spółdzielni podlegają zaskarżeniu, z powodu ich niezgodności z przepisami prawa lub statutu, zarówno przez każdego z członków spółdzielni na podstawie art. 42 § 2, jak i przez zarząd właściwego centralnego związku na podstawie art. 43 § 1 prawa spółdzielczego.Zgodność zaskarżonej uchwały z przepisami prawa spółdzielczego i statutu podlega ocenie sądu orzekającego, stosownie do poczynionych przez ten sąd ustaleń faktycznych.Prawomocna uchwała uprawnia i zobowiązuje zarząd spółdzielni do zawarcia cywilnoprawnych umów sprzedaży nieruchomości na rzecz osób wymienionych w uchwale.Tryb zawierania tego rodzaju umów regulują przepisy kodeksu cywilnego, które sposób ustalania ceny, jako ekwiwalentu nabywanej nieruchomości, pozostawiają umowie stron.Z przytoczonych względów należało udzielić odpowiedzi jak w sentencji uchwały.